BietDieu.comBiết Điều
Làm dâu và cư xử với nhà chồng

Đám giỗ đầu tiên ở nhà chồng: con dâu mới nên làm gì từ chiều hôm trước

Về từ chiều hôm trước hay sáng sớm, vào bếp làm gì khi chưa ai giao việc, chào các bác thế nào, ngồi mâm nào. Thứ tự việc cho con dâu mới qua đám giỗ đầu tiên.

A young Vietnamese woman in a plum blouse arranges small dishes onto lacquered trays on a low table in a large rural house, overhead view, morning light through wooden doors

Đám giỗ đầu tiên ở nhà chồng, con dâu mới nên về từ chiều hôm trước nếu nhà làm cỗ, hỏi mẹ chồng hoặc người chị dâu đang lo bếp để nhận một việc cụ thể, chào từng người lớn khi họ đến, và ở lại tới khi dọn xong mới về. Không ai trông chờ con dâu mới nấu được cả mâm cỗ, nhưng ai cũng để ý con dâu có mặt lúc nào, làm việc gì, chào hỏi ra sao.

Bài này đi theo thứ tự thời gian của một đám giỗ làm cỗ ở nhà, phần nhiều là nhà ở quê hoặc nhà lớn trong họ: chiều hôm trước, sáng ngày giỗ, lúc khách đến, lúc ngồi mâm, và lúc dọn dẹp. Mỗi chặng có việc nên làm, câu nói mẫu, và những điều không cần làm.

Họ nhà chồng nhìn con dâu mới ở đám giỗ như thế nào

Với nhiều gia đình, đám giỗ là dịp cả họ gặp nhau đông đủ nhất sau Tết, và cũng là lần đầu nhiều bác, nhiều cô được nhìn kỹ con dâu mới. Họ không chấm điểm món ăn của bạn, vì món chính đã có người quen tay lo. Họ nhìn những thứ nhỏ hơn: bạn có biết ai là ai, có chào trước khi được giới thiệu không, có ngồi một chỗ cầm điện thoại khi mọi người đang bưng mâm không.

Mẹ chồng thì ở thế khó hơn. Bà vừa phải lo cỗ, vừa muốn con dâu được họ hàng khen, vừa ngại giao việc cho con vì sợ con chưa quen. Nhiều bà vì thế mà cứ bảo "con ngồi chơi đi", trong khi trong bụng mong con tự vào bếp. Câu "ngồi chơi đi" ở ngày giỗ thường là câu khách sáo, không phải lời thật.

Hiểu như vậy để thấy: việc của bạn ở đám giỗ đầu tiên là có mặt đúng lúc, nhận việc vừa sức, và làm cho người lớn bớt một mối lo. Không cần giỏi, chỉ cần không làm ai phải đi tìm. Một con dâu mới cứ lặng lẽ rửa hết chồng bát, thay nước ấm trà cho các bác, nhớ mời bà cụ ngồi chỗ có quạt, thường được nhắc tên sau đám nhiều hơn người nấu món ngon nhất mâm.

Chiều hôm trước và sáng ngày giỗ: thứ tự việc

Thời gian dưới đây là ví dụ giả định cho một nhà làm giỗ trưa, nhà bạn có thể khác, nên hỏi chồng hoặc mẹ chồng trước một tuần.

  1. Hỏi trước một tuần. Hỏi chồng: giỗ ai, nhà làm mấy mâm, ai lo bếp chính, có cần mình về từ hôm trước không. Câu mẫu khi gọi cho mẹ: "Mẹ ơi, giỗ ông năm nay nhà mình làm mấy mâm hả mẹ, chiều hôm trước con với anh về sớm phụ mẹ được không ạ?"
  2. Chiều hôm trước. Về trước bữa tối, mặc đồ dễ làm việc, mang theo tạp dề và đôi dép đi trong bếp. Việc của chiều hôm trước thường là nhặt rau, rửa bát đĩa ít dùng, lau bàn ghế, bóc hành tỏi. Đây là những việc con dâu mới làm tốt mà không ai phải dạy.
  3. Sáng sớm ngày giỗ. Dậy cùng giờ với người lo bếp chính, có khi là bốn năm giờ sáng. Hỏi ngay: "Bác ơi, con làm gì trước ạ?" rồi làm đúng việc đó, xong việc thì hỏi việc tiếp theo, không tự ý chuyển sang việc khác.
  4. Trước giờ cúng. Phụ bày mâm theo chỉ dẫn, đi lại nhẹ nhàng gần bàn thờ, không cười đùa to. Thay bộ đồ gọn gàng, kín đáo trước khi khách đến.
  5. Khi khách đến. Ra chào cùng chồng, đứng sau chồng nửa bước để anh giới thiệu, rồi mời nước. Sau đó quay lại bếp, không đứng mãi ở nhà trên.

Điều không cần làm: không cần mang thật nhiều đồ ăn từ nhà mình tới, trừ khi mẹ chồng dặn; không cần tự nấu một món "trình diễn"; không cần mua lễ riêng của vợ chồng nếu nhà chưa có lệ đó. Hỏi mẹ chồng về lễ vật thì hỏi một lần, theo đúng điều mẹ dặn.

Chào họ hàng khi chưa nhớ hết ai là ai

Đám giỗ đầu tiên, bạn sẽ gặp hai ba chục người mà mới nhớ được dăm người. Đó là chuyện bình thường. Cách đỡ lúng túng nhất là bám theo chồng hoặc mẹ chồng trong lúc chào, để họ nói trước "đây là bác cả", rồi mình chào theo: "Con chào bác ạ, con là vợ anh H." Thêm cái tên chồng vào câu chào giúp người lớn nhớ ngay mình là ai.

Nếu lỡ gọi sai vai, ví dụ gọi cô thành bác, thì sửa ngay và cười: "Con xin lỗi cô, con mới về nên còn nhầm, lần sau con nhớ." Người lớn trong họ hầu như không ai giận chuyện này, chỉ giận khi con dâu đi qua mà không chào. Thà chào nhầm vai còn hơn không chào.

Một mẹo mà nhiều chị dâu lâu năm hay dặn: tối hôm trước, nhờ chồng kể lại cây gia phả nhà mình, ai là con ai, ai ở xa về, ai đang có chuyện buồn nên tránh hỏi. Ví dụ giả định: bác D vừa có con mất việc, nên chào hỏi bác bình thường, không hỏi han chuyện con cái. Những điều này người ngoài không thể biết, chỉ có chồng hoặc mẹ chồng nói cho mình.

Bị hỏi khó giữa đám đông: đáp sao cho qua

Đám giỗ là nơi các cô, các bác tranh thủ hỏi han con dâu mới, và có những câu khó đáp: bao giờ có con, lương bao nhiêu, nhà ngoại làm gì, sao gầy thế. Người hỏi phần lớn không có ý soi mói, chỉ là cách bắt chuyện quen thuộc của thế hệ trước. Nhưng đáp sai giọng thì dễ thành chuyện để cả họ bàn sau đám.

Nguyên tắc là trả lời ngắn, vui vẻ, rồi chuyển sang hỏi thăm lại người hỏi. Bị hỏi chuyện con cái: "Dạ, chúng con cũng đang tính bác ạ, có tin vui con báo bác đầu tiên. Dạo này cháu nội bác học lớp mấy rồi ạ?" Bị hỏi chuyện lương: "Dạ cũng đủ hai vợ chồng chi tiêu bác ạ, bác dạo này còn đi tập thể dục buổi sáng không?" Không cần nói con số, không cần giải thích dài, càng không cần tỏ ra khó chịu.

Có câu hỏi chạm vào chỗ đau thật, ví dụ đang chữa hiếm muộn. Lúc ấy chồng nên đỡ lời: "Chuyện đó vợ chồng con tự lo được, các bác cứ yên tâm." Sau đám, nếu một người cứ hỏi đi hỏi lại, vợ chồng có thể nhờ mẹ chồng nói khéo với người đó. Không cần đáp trả trước mặt cả họ, vì cái được không bằng cái mất.

Lúc ngồi mâm và lúc dọn dẹp

Ngồi đâu là do người lớn xếp. Nhiều nhà con dâu mới được mời ngồi cùng mâm với chồng hoặc với các chị dâu, có nhà con dâu ăn sau cùng ở mâm dưới bếp. Không tự chọn chỗ, đợi mẹ chồng hoặc người lo việc chỉ chỗ.

Ngồi gần nồi cơm thì xới cơm. Ở mâm có người lớn, người trẻ nhất thường ngồi gần nồi cơm và xới cho cả mâm. Mời trước khi ăn, mời theo thứ bậc: "Con mời các bác, mời cô, mời anh chị ạ."

Không rời mâm quá sớm. Ăn xong không đứng dậy ngay khi người lớn còn ngồi. Nếu cần vào bếp, xin phép: "Các bác cứ ngồi, con xuống xem ấm nước ạ."

Dọn dẹp là phần ghi điểm thật sự. Khách về rồi mới là lúc bận nhất. Rửa bát, lau nhà, cất mâm, chia đồ ăn còn lại cho người về sớm. Ở lại tới khi mẹ chồng bảo nghỉ, và hỏi mẹ trước khi về: "Mẹ còn việc gì để con làm nốt không ạ?"

Chồng cũng dọn. Đừng để chồng ngồi uống nước với các chú trong khi vợ rửa trăm cái bát. Việc bưng mâm, kê bàn, đổ rác là việc của cả hai; nhiều nhà thấy con trai xắn tay áo cùng vợ lại khen cả hai.

Miền nào hay để ý điều gì trong đám giỗ

Những điều sau là thường thấy ở nhiều nhà, tuỳ làng, tuỳ họ. Hỏi người lớn trong nhà là chắc nhất.

NơiThường để ýCon dâu mới nên
Nhiều nhà miền BắcCỗ nhiều món theo lệ, thứ bậc ngồi mâm rõ, lời mời trước khi ănHỏi kỹ ai ngồi đâu, mời cơm đủ người, theo đúng lệ mâm
Nhiều nhà miền TrungGiỗ được làm chu đáo, có nhà làm nhiều ngày, nhiều mâm cho cả xómVề sớm hơn, hỏi việc từ hôm trước, chịu khó ở lâu
Nhiều nhà miền NamKhông khí cởi mở, đãi khách đông, nhậu vui sau cúngNiềm nở với khách, lo nước đá, chén bát, dọn dẹp lâu

Có những họ giữ lệ con dâu không ngồi mâm trên, có họ đã bỏ lệ ấy từ lâu. Bạn không cần đồng tình hay phản đối trong đám giỗ đầu tiên. Cứ theo lệ của nhà, những gì muốn bàn lại thì để sau, vợ chồng nói riêng với nhau và với bố mẹ vào một dịp khác, khi không có khách.

Khi về muộn, không về được, hoặc lỡ làm vỡ việc

Có lúc bạn không về kịp chiều hôm trước vì công việc. Báo trước với mẹ chồng chứ đừng để chồng báo hộ phút chót: "Mẹ ơi, con trực tới tối nên sáng mai con về sớm nhất có thể, con xin lỗi mẹ không phụ mẹ từ chiều được." Về tới nơi thì vào bếp ngay, không ngồi nghỉ, và ở lại dọn dẹp lâu hơn để bù.

Lỡ làm vỡ một chồng bát, lỡ làm đổ nồi canh, thì nói ngay, đừng giấu. Câu gỡ: "Con lóng ngóng quá, để con dọn, con xin lỗi bác." Rồi dọn sạch, hỏi cách khắc phục. Người lo bếp ngày giỗ đang rất bận, cái họ cần là việc được giải quyết nhanh chứ không cần lời xin lỗi dài.

Sau đám giỗ, một cuộc gọi hay một câu hỏi thăm mẹ chồng hôm sau là đủ để khép lại ngày: "Hôm qua mẹ mệt lắm, mẹ nghỉ ngơi đi nhé, có gì con chưa làm tốt mẹ dặn con năm sau." Đám giỗ đầu tiên không cần hoàn hảo, chỉ cần để lại cảm giác con dâu mới chịu khó và biết hỏi.

Câu hỏi thường gặp

Con dâu mới có cần về nhà chồng từ hôm trước ngày giỗ không?

Nếu nhà làm cỗ đông người thì nên về từ chiều hôm trước để phụ chuẩn bị. Nếu nhà làm giỗ nhỏ, chỉ vài mâm thì về sáng sớm là đủ. Hỏi mẹ chồng trước một tuần để biết nhà mình theo cách nào.

Mẹ chồng bảo ngồi chơi thì có nên ngồi không?

Ở đám giỗ, câu này thường là câu khách sáo. Bạn nên cảm ơn rồi vẫn xin một việc nhỏ như nhặt rau, rửa bát. Nếu mẹ thật sự muốn bạn nghỉ, mẹ sẽ nói lại lần nữa và bạn có thể nghe theo.

Không nhớ tên họ hàng nhà chồng thì chào thế nào?

Đi cạnh chồng để anh giới thiệu, rồi chào theo vai và thêm tên chồng vào câu chào. Gọi nhầm vai thì xin lỗi và cười cho qua. Tối hôm trước nên nhờ chồng kể lại ai là ai trong họ.

Đám giỗ nhà chồng mà mình không về được thì làm sao?

Báo trực tiếp với mẹ chồng càng sớm càng tốt, nói rõ lý do và xin lỗi. Hôm sau gọi hỏi thăm mẹ. Nếu được, nhờ chồng gửi lời và về sớm hơn trong dịp tiếp theo của nhà.

Con dâu có phải mang lễ riêng khi đi giỗ nhà chồng không?

Tuỳ lệ từng nhà. Có nhà vợ chồng con đã ở riêng thì mang lễ riêng, có nhà chỉ cần về phụ việc. Hỏi mẹ chồng một lần và làm theo đúng lời dặn, không cần tự sắm thêm.

Chồng có cần phụ việc bếp ở đám giỗ không?

Có, việc bưng mâm, kê bàn, rửa bát, dọn dẹp là việc chung. Nhiều nhà thấy con trai cùng vợ làm việc thì lại vui. Vợ chồng nên chia việc từ trước để không ai phải đứng một mình trong bếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138