BietDieu.comBiết Điều
Làm dâu và cư xử với nhà chồng

Làm dâu trưởng trong nhà đông anh em: gánh việc họ mà không ôm hết một mình

Dâu trưởng lo giỗ, lo Tết, lo bố mẹ ốm, lại phải giữ hoà khí với các em dâu. Cách nhận việc, chia việc, nói với em chồng, em dâu mà không thành người ôm đồm.

Two women seen from behind, one in a mint green blouse, carry stacked food trays across a tiled veranda of a large rural family house, wide shot, bright late morning

Làm dâu trưởng không có nghĩa là làm hết việc, mà là người giữ đầu mối: biết việc gì cần làm, rủ các em chia phần, và cùng chồng thưa chuyện với bố mẹ. Dâu trưởng ôm hết thì sau vài năm sẽ kiệt sức, còn các em dâu lại quen đứng ngoài; dâu trưởng lấy vai mình ra để sai bảo thì các em giận. Cả hai cách đều làm nhà mất vui.

Bài này dành cho người là vợ của con trai trưởng, đặc biệt ở những nhà đông anh em, còn nhiều lệ giỗ chạp. Bài nói về việc thường đổ lên vai dâu trưởng, cách chia việc, câu nói mẫu với em dâu, em chồng và bố mẹ, và cách để chồng, người con trưởng, gánh phần của anh.

Vai dâu trưởng nặng ở đâu, và ai đang trông vào

Ở nhiều nhà, nhất là nhà còn giữ lệ con trưởng lo việc thờ cúng, dâu trưởng gánh ba lớp việc. Lớp thứ nhất là việc trong nhà: lo giỗ, lo Tết, lo cơm nước khi họ hàng về. Lớp thứ hai là việc với bố mẹ chồng khi bố mẹ già yếu, vì nhiều nhà mặc định con trưởng ở gần, con trưởng chăm. Lớp thứ ba là việc giữ hoà khí: các em dâu có chuyện thì tìm chị dâu, mẹ chồng không vừa ý em dâu nào cũng nói với chị dâu.

Nhìn từ phía bố mẹ, họ trông vào con trưởng vì đó là nếp họ đã quen, không phải vì họ thương con trưởng hơn hay muốn bắt nạt dâu trưởng. Nhìn từ phía các em dâu, nhiều người không giúp không phải vì lười, mà vì không biết chị cần gì, hoặc ngại làm lấn phần của chị.

Như vậy, phần lớn sức nặng của vai dâu trưởng đến từ việc không ai nói rõ ai làm gì. Biết điều trong vai này là nói rõ, sớm, và nhẹ nhàng. Ví dụ giả định: chị A làm dâu trưởng mười năm, năm nào cũng tự lo trọn ba đám giỗ, cho tới một năm chị ốm, các em mới biết chị đã gồng thế nào. Nếu chị nói từ năm thứ hai, có lẽ đã không phải đợi tới lúc đó.

Chia việc giỗ, Tết giữa các con dâu: một cách làm

Bảng dưới là ví dụ giả định cho một nhà ba anh em trai, làm ba đám giỗ mỗi năm. Nhà bạn có thể chia khác; quan trọng là cả nhà cùng biết.

ViệcDâu trưởngCác em dâu, em rểCon trai
Lên thực đơn, hỏi mẹ lệ mâmLàm đầu mối, hỏi mẹGóp ý mónHỏi bố việc cúng
Đi chợ, mua đồLập danh sáchMỗi người nhận một phầnChở, khuân đồ nặng
Nấu cỗMón chính theo lệ nhàMón phụ, nhặt rửaLàm gà, nướng, kê bàn
Dọn dẹp sau giỗKhông làm một mìnhRửa bát, cất mâmLau nhà, đổ rác
Chi phíBàn cùng chồngGóp theo thoả thuậnThưa với bố mẹ

Chuyện góp tiền cho giỗ Tết rất dễ thành chuyện. Ví dụ giả định, có nhà chia đều mỗi anh em một phần, có nhà anh trưởng chịu phần lớn vì ở cùng bố mẹ, có nhà em út làm ăn khá thì góp nhiều hơn. Không có cách nào đúng cho mọi nhà, tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống. Điều cần tránh là dâu trưởng tự bỏ tiền rồi trong lòng kể công.

Nói với các em dâu: nhờ chứ không sai

Hỏi em có rảnh không trước khi giao việc. Các em dâu có công việc, có con nhỏ, có nhà ngoại cũng có việc. Câu mẫu: "Giỗ bà tháng sau chị định làm năm mâm, em xem hôm đó có về sớm được không, chị nhờ em lo phần món xào nhé."

Nhờ đúng sở trường. Em dâu làm kế toán thì nhờ lo phần chi tiêu, em khéo tay thì nhờ bày mâm, em ở xa thì nhờ đặt đồ mang về. Ai cũng có phần, không ai bị giao việc mình kém.

Khen trước mặt mẹ. Khi mẹ chồng khen cỗ, nói luôn phần của em: "Món nem năm nay em Th làm đấy mẹ ạ." Câu này làm em dâu thấy công mình được nhìn thấy, lần sau tự nguyện hơn.

Không so sánh các em với nhau. Đừng bao giờ nói "em Th năm nào cũng về sớm, sao em không về". Mỗi nhà một hoàn cảnh, so sánh làm hai em dâu xa nhau và cả hai cùng giận chị.

Có chuyện không vui thì nói riêng. Em dâu về muộn, bỏ về sớm, thì nói riêng sau đám, giọng hỏi thăm chứ không trách: "Hôm qua em về vội, nhà có chuyện gì không em?" Thường câu trả lời sẽ khiến bạn hiểu em hơn.

Người con trưởng phải gánh phần của mình

Rất nhiều dâu trưởng kiệt sức vì chồng coi việc họ là việc của vợ. Anh là con trưởng, nhưng việc của con trưởng lại đổ cả sang vợ: vợ gọi các em, vợ lo cỗ, vợ thưa với mẹ. Trong khi đó, những lời nhờ vả trong nhà, nhất là với em trai, em gái của anh, lại do anh nói thì mới nặng lời và đỡ va chạm.

Vợ chồng nên chia rõ: việc thưa chuyện với bố mẹ, nói với các em trai, em gái, bàn tiền nong trong nhà là việc của anh; việc tổ chức bếp, rủ các em dâu là việc chị làm đầu mối. Câu mẫu khi bàn với chồng: "Năm nay giỗ ông, anh gọi cho chú Hai, chú Ba bàn chuyện góp và ngày về, em lo phần bếp với hai em dâu. Mình chia vậy cho đỡ nhau anh nhé."

Người chồng cũng nên nói với bố mẹ để bố mẹ đừng chỉ trông vào con dâu trưởng. Câu mẫu: "Bố mẹ có việc gì cứ bảo con, vợ con đi làm cả tuần, việc lớn trong nhà con với các em chia nhau lo." Một lời như vậy từ con trai trưởng giúp bố mẹ đổi cách nhìn nhanh hơn mọi lời con dâu tự giải thích.

Khi bố mẹ chồng già yếu: đừng để mặc định rơi vào một người

Việc nặng nhất của dâu trưởng thường không phải là giỗ chạp mà là chăm bố mẹ chồng lúc tuổi cao. Nhiều nhà ngầm hiểu con trưởng ở gần thì con trưởng chăm, và trong thực tế người đứng bếp nấu cháo, đưa đi khám, thức đêm ở viện lại là con dâu trưởng. Các em ở xa gửi tiền về là xong phần mình, trong khi người ở gần mất ngủ cả tháng.

Cách làm đỡ thiệt cho mọi người là cả nhà cùng bàn một lịch, ngay từ lúc bố mẹ còn khoẻ. Ai trực đêm ở viện những ngày nào, ai đưa đi khám định kỳ, ai lo phần chi phí thuốc men, ai về thay khi người ở gần cần nghỉ. Ví dụ giả định: nhà ba anh em, mỗi tháng các em ở xa thay nhau về hai ngày cuối tuần để vợ chồng anh cả được nghỉ. Chuyện tiền nong thì tuỳ hoàn cảnh từng nhà, không có mức nào là chuẩn.

Câu mẫu để chồng mở lời với các em: "Bố mẹ dạo này yếu, anh chị ở gần lo hằng ngày được, nhưng có những đợt bố nằm viện thì anh chị không trực một mình nổi. Các em xem mỗi đứa nhận được phần nào." Câu mẫu của dâu trưởng với mẹ chồng khi mình cần nghỉ: "Mẹ ơi, tuần này em Th về ở với mẹ mấy hôm, con tranh thủ đi làm cho kịp việc, cuối tuần con lại về." Nói rõ, mọi người cùng biết, thì không ai phải mang cảm giác bị bỏ rơi.

Khác biệt giữa các nơi về vai dâu trưởng

Vai dâu trưởng nặng nhẹ khác nhau nhiều tuỳ vùng, tuỳ dòng họ. Mấy điều sau là thường thấy, không phải quy định chung.

  • Nhiều làng miền Bắc còn giữ lệ con trưởng lo thờ cúng, giữ nhà thờ họ, nên dâu trưởng thường gánh nhiều việc giỗ trong năm và việc họ.
  • Ở nhiều vùng miền Trung, giỗ chạp được coi trọng và kéo dài, dâu trưởng có thể phải lo nhiều ngày, nhiều mâm cho cả xóm.
  • Ở nhiều nhà miền Nam, lệ con út ở với cha mẹ khá phổ biến, nên việc chăm bố mẹ và giữ nhà có khi lại rơi vào dâu út chứ không phải dâu trưởng.
  • Gia đình ở thành phố, các con sống riêng, thì vai dâu trưởng thường nhẹ hơn về giỗ chạp nhưng lại nặng về việc làm đầu mối liên lạc.

Đừng tự cho rằng nhà chồng mình chắc chắn theo lệ nào. Hỏi bố mẹ, hỏi chồng, có khi hỏi cả bác cả trong họ, để biết nhà mình đang giữ những lệ gì và lệ nào đã bỏ. Những lệ đã quá sức với các con, cả nhà có thể ngồi lại bàn giảm bớt, miễn là bàn trong lúc vui vẻ chứ không phải lúc đang mệt sau đám.

Khi đã lỡ ôm đồm, hoặc lỡ nặng lời với em dâu

Nếu mấy năm qua bạn đã quen ôm hết và giờ thấy quá sức, đừng đột ngột bỏ việc giữa chừng. Chọn một dịp sau Tết, khi cả nhà vui, cùng chồng nói với bố mẹ và các em: "Mấy năm nay con lo giỗ chưa chu đáo vì làm một mình không xuể, năm nay con muốn các em cùng chia, mỗi người một phần, bố mẹ thấy được không ạ?" Nhận phần chưa chu đáo về mình, rồi mới đề nghị chia.

Nếu đã lỡ nặng lời với một em dâu trong lúc bận rộn, gọi cho em ngay hôm sau: "Hôm qua chị mệt quá nên nói to với em, chị xin lỗi, em đừng để bụng nhé." Chị dâu xin lỗi em dâu không làm mất vai của chị, ngược lại làm các em nể hơn.

Điều không cần làm: không cần chứng tỏ mình là dâu trưởng giỏi bằng cách làm cỗ to hơn năm trước, không cần giữ mọi lệ của đời mẹ chồng nếu bố mẹ đã đồng ý giảm, không cần một mình lo thuốc thang khi bố mẹ ốm trong khi các em vẫn ở gần. Dâu trưởng giỏi là dâu trưởng giữ được cả nhà cùng làm, chứ không phải người làm nhiều nhất.

Câu hỏi thường gặp

Dâu trưởng có phải lo hết việc giỗ chạp trong nhà không?

Không nhất thiết. Dâu trưởng thường làm đầu mối, nhưng việc giỗ chạp là việc của cả nhà. Vợ chồng con trưởng nên bàn với bố mẹ và các em để chia việc rõ ràng từ đầu năm.

Em dâu không chịu phụ việc thì dâu trưởng nên nói thế nào?

Hỏi thăm trước để hiểu hoàn cảnh của em, rồi nhờ một việc cụ thể đúng sở trường. Tránh so sánh với em dâu khác. Nếu vẫn khó, để chồng nói với em trai của anh, vì anh em ruột nói với nhau thường dễ hơn.

Chồng là con trưởng nhưng không quan tâm việc họ thì làm sao?

Nói với chồng những việc cụ thể anh cần làm, như gọi các em, thưa bố mẹ, bàn tiền góp. Đừng tự làm hết rồi trách. Việc của con trưởng cần chính anh đứng ra thì bố mẹ và các em mới nghe.

Tiền làm giỗ nên chia thế nào giữa các anh em?

Không có cách chia đúng cho mọi nhà, tuỳ hoàn cảnh và tập quán từng nơi. Có nhà chia đều, có nhà người ở cùng bố mẹ góp nhiều hơn. Điều quan trọng là bàn công khai một lần, cả nhà cùng biết, để không ai âm thầm thiệt.

Dâu trưởng ở xa không về lo giỗ được thì có bị trách không?

Có thể có người phàn nàn, nhưng có thể gỡ bằng cách nói trước và nhận phần việc làm được từ xa, như đặt đồ, góp chi phí, gọi điện hỏi thăm. Về sớm hơn trong dịp tiếp theo và cảm ơn các em đã lo thay.

Làm dâu trưởng thấy quá sức thì có nên nói với bố mẹ chồng không?

Nên, nhưng nói cùng chồng và chọn lúc cả nhà vui vẻ. Nhận phần mình làm chưa chu đáo rồi mới đề nghị chia việc. Nói sớm thì nhẹ nhàng, để tới lúc kiệt sức mới nói thì dễ thành giận dỗi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138