BietDieu.comBiết Điều
Tết, giỗ và họ hàng

Được mời đi họp họ lần đầu: ngồi đâu, nói gì và đóng quỹ họ thế nào cho phải

Người trẻ lần đầu được gọi đi họp họ đầu năm: nên ngồi đâu, có nên phát biểu, đóng góp quỹ họ theo nguyên tắc nào và nói sao khi chưa đóng được hay không đồng ý.

A young Vietnamese man in a crisp white shirt sits at the end of a long wooden bench listening to elders in a large ancestral family hall, side view, soft afternoon window light

Lần đầu được mời đi họp họ, người trẻ nên đến sớm, chào các cụ trước, ngồi phía cuối hoặc phía ngoài theo vai, nghe nhiều hơn nói, chỉ phát biểu khi được hỏi hoặc khi có việc mình làm được; còn đóng quỹ họ thì theo mức chung họ đã bàn, nếu chưa đóng được thì nói riêng với người giữ quỹ chứ không nói trước cả họ. Bạn được mời là vì họ đã coi bạn là người lớn trong nhà, việc đầu tiên là cho các cụ thấy bạn trân trọng điều đó.

Họp họ ở nhiều nơi thường diễn ra đầu năm, sau Tết hoặc trước ngày giỗ họ lớn. Nội dung hay xoay quanh quỹ họ, khuyến học, sửa sang nơi họ tập trung, thăm hỏi người già, chuẩn bị việc chung. Bài này không bàn cách tổ chức một buổi họp họ, mà đi theo vai người trẻ lần đầu ngồi dự: làm gì, nói gì, đóng góp ra sao, khi không đồng ý thì nói thế nào.

Vì sao lần đầu đi họp họ lại quan trọng

Với nhiều cụ trong họ, việc một người cháu bắt đầu đi họp họ là dấu hiệu nhà đó có người kế. Ông trưởng họ thấy con trai, con gái nhà chú B năm nay đi họp thay bố thì hiểu rằng thế hệ sau đã bắt đầu gánh việc. Các cụ nhìn bạn không chỉ là một người, mà là cả nhánh nhà bạn trong họ.

Họp họ cũng là nơi các chuyện cũ hay được nhắc lại: nhà nào góp nhiều năm trước, nhà nào lâu không về, chuyện tiền đất, chuyện con cháu ăn học. Người trẻ nghe được những chuyện này mới hiểu vì sao bố mẹ mình nói câu nọ câu kia về một người trong họ. Nghe xong không cần phán xét, chỉ cần ghi nhớ để biết cách cư xử.

Cuối cùng, họp họ là nơi người trẻ dễ mất điểm nhất nếu nói nhanh. Một câu "sao không chuyển khoản cho nhanh", "sao không làm bảng tính", nói giữa buổi khi các cụ đang ghi sổ tay, dễ bị hiểu là chê các cụ lạc hậu. Ý hay cũng cần đúng lúc, đúng người. Lần đầu đi họp, cách an toàn nhất là ghi ý của mình vào sổ, về hỏi bố mẹ xem nên nói với ai, nói lúc nào.

Ngồi đâu, làm gì trong buổi họp

Đến sớm mười lăm, hai mươi phút. Các cụ thường đến sớm. Người trẻ đến sau các cụ là không hay; đến sớm còn kịp phụ kê ghế, pha trà, bày bánh kẹo.

Chào từng cụ, rồi mới chào chung. Nếu chưa nhận ra ai, đi theo bố hoặc một người chú quen để được giới thiệu. Tự giới thiệu ngắn: "Cháu là con ông B ở xóm dưới, năm nay cháu đi họp thay bố ạ."

Ngồi phía cuối hoặc phía ngoài. Ghế băng dài phía trên dành cho các cụ, trưởng họ, các chi trưởng. Người trẻ ngồi cuối dãy hoặc gần cửa, tiện đứng lên rót nước. Được mời lên thì cảm ơn rồi mới lên.

Ghi chép những việc liên quan đến nhà mình. Mang theo cuốn sổ nhỏ, ghi mức đóng góp, ngày giỗ họ, việc được giao. Về kể lại với bố mẹ cho đủ, tránh việc bố mẹ hỏi lại mà mình không nhớ.

Cất điện thoại. Có cuộc gọi gấp thì ra ngoài nghe. Ngồi họp họ mà cúi xem điện thoại là điều các cụ để ý nhất.

Nhận việc trong khả năng. Người trẻ hay được nhờ những việc như lập danh sách, liên lạc với con cháu ở xa, chụp ảnh tư liệu. Nhận thì làm đến nơi, không làm được thì nói ngay từ đầu.

Đóng quỹ họ: nguyên tắc biết điều

Phần lớn họ có mức đóng chung theo đầu đinh, theo hộ hoặc theo suất, được bàn trong buổi họp. Ví dụ giả định một họ quyết mỗi hộ góp một mức chung mỗi năm cho quỹ họ, cộng thêm phần khuyến học tự nguyện. Mức cụ thể tuỳ hoàn cảnh từng họ, độ thân và tập quán nơi mình sống, không có chuẩn chung giữa các họ.

Nguyên tắc biết điều thứ nhất: đóng đúng mức chung, đúng hạn. Đóng đủ phần chung quan trọng hơn đóng nhiều. Nếu muốn góp thêm, góp vào phần tự nguyện như khuyến học, thăm người già, và không cần nói to trước cả họ. Người giữ sổ sẽ ghi, các cụ sẽ biết.

Nguyên tắc thứ hai: nếu năm nay chưa đóng được, nói riêng với người giữ quỹ, trước hoặc sau buổi họp: "Bác ơi, năm nay nhà cháu đang khó một chút, cháu xin hẹn bác đến rằm tháng Ba cháu gửi đủ ạ." Hẹn ngày rõ ràng và giữ đúng. Không ai trách người chưa đóng được mà biết báo trước, người ta chỉ khó chịu với người im lặng.

Nguyên tắc thứ ba: con cháu ở xa vẫn đóng phần của nhà mình, gửi qua bố mẹ hoặc người thân ở quê, nhờ người giữ sổ xác nhận. Đừng coi ở xa là lý do để không góp.

Khi không đồng ý một việc của họ: nói dở và nói được

Người trẻ có quyền góp ý, đặc biệt về chuyện minh bạch quỹ hoặc cách làm. Cái khó là nói sao cho các cụ nghe được.

TránhThay bằng
"Sao tiêu tiền họ mà không có sổ sách rõ ràng?""Dạ, cháu có thể giúp bác ghi lại sổ quỹ cho cả họ cùng xem được không ạ?"
"Làm to thế làm gì, phí tiền.""Dạ năm nay nhiều nhà còn khó, mình làm vừa phải để ai cũng góp được có được không ạ?"
"Cái này lạc hậu rồi, giờ người ta làm khác.""Dạ cháu thấy có nơi làm thế này, cháu xin kể để các cụ cân nhắc ạ."
Cãi tay đôi với một người trong buổi họpXin phép nói xong ý mình một lần, sau đó nói riêng với người đó
Bỏ về giữa buổi vì không đồng ýNgồi hết buổi, sau đó nhờ bố mẹ hoặc một người chú nói lại ý mình
Kể lại chuyện họp họ lên mạng xã hộiGiữ chuyện họ trong họ, không đăng ảnh hay kể lại chuyện tiền nong lên mạng

Câu mở đầu nên có "dạ" và có "xin phép": "Dạ, cháu xin phép các cụ cho cháu nói một ý nhỏ ạ." Nói xong ngồi xuống, không nói thêm lần hai trừ khi được hỏi.

Họp họ ở các miền và các họ: khác biệt thường thấy

Ở nhiều vùng phía Bắc, họp họ thường gắn với nhà thờ họ hoặc nhà trưởng họ, có sổ ghi chép, có phân chi, phân ngành, và các cụ ông thường ngồi phía trên. Ngày nay nhiều họ đã mời cả con gái, con dâu, con rể đi họp, nhưng nếp này khác nhau giữa các họ.

Ở miền Trung, nhiều họ tổ chức họp họ khá trang trọng, có phần báo cáo của trưởng họ, phần khen thưởng con cháu học giỏi. Người trẻ được mời có khi còn được gọi tên lên nhận phần khuyến học cho em nhỏ trong nhà. Ở nhiều nơi phía Nam, họp họ thường gắn với ngày giỗ lớn, vừa họp vừa ăn uống, không khí thoải mái hơn, việc đóng góp cũng hay được bàn thẳng trong bữa.

Đây là những gì thường thấy, không phải quy tắc. Có họ không còn họp, có họ họp qua điện thoại cho con cháu ở xa cùng nghe. Trước khi đi, hỏi bố mẹ: họ mình họp thế nào, mình ngồi với ai, có phải góp gì không.

Lỡ nói hớ hoặc làm sai trong buổi họp thì gỡ thế nào

Lỡ nói một câu làm một cụ phật lòng, nhận ra ngay thì xin lỗi ngay: "Dạ cháu nói vụng, cháu xin lỗi ông, ý cháu không phải vậy ạ." Không giải thích dài. Cuối buổi, đến chào riêng cụ đó trước khi về, rót chén trà mời cụ. Hôm sau nhờ bố mẹ nhắc lại lời xin lỗi.

Lỡ nhận một việc rồi không làm được, như hứa lập danh sách con cháu mà không kịp, báo sớm với người giao việc, nói rõ đã làm được phần nào và xin thêm thời gian hoặc nhờ người khác. Đừng im lặng đến buổi họp sau.

Lỡ đóng góp chậm quá hạn đã hẹn, gọi cho người giữ quỹ, xin lỗi và đưa ra ngày mới, rồi giữ đúng. Nếu khó khăn thật, nói rõ với bố mẹ để bố mẹ có lời với các cụ. Còn nếu bạn thấy việc góp của họ đang bị ép quá sức nhiều nhà, hay có người dùng quỹ họ không rõ ràng, hãy nói qua bố mẹ hoặc một người lớn uy tín trong họ, đừng tự mình đứng lên chất vấn trong buổi đầu tiên.

Sau buổi họp: những việc nhỏ người trẻ làm được

Buổi họp kết thúc không có nghĩa việc của bạn đã xong. Việc đầu tiên là ở lại phụ dọn: xếp ghế, rửa ấm chén, quét sân. Các cụ thường ngồi nán lại nói chuyện, người trẻ dọn xong mới chào về là đẹp nhất. "Dạ cháu dọn xong rồi, cháu xin phép các cụ cháu về ạ. Có việc gì các cụ cứ gọi cháu."

Việc thứ hai là kể lại với bố mẹ cho đủ: mức đóng góp năm nay, ngày giỗ họ, ai được giao việc gì, có cụ nào ốm cần thăm, có nhà nào khó khăn được họ hỗ trợ. Bố mẹ thường còn biết thêm chuyện phía sau mà bạn chưa biết, nghe xong sẽ dặn bạn những điều cần để ý ở buổi sau.

Việc thứ ba, và là việc người trẻ làm tốt hơn các cụ, là giữ liên lạc với con cháu ở xa. Nhiều họ bây giờ có nhóm nhắn tin chung, nhưng các cụ không quen dùng. Nếu được nhờ, bạn có thể nhắn lại nội dung chính của buổi họp cho con cháu ở xa, gọn, đúng, không thêm bình luận. Đây là cách góp sức mà không ai coi là lấn vai.

Cuối cùng, nếu trong buổi họp có cụ nào nhắc đến việc khó khăn của một nhà trong họ, người già neo đơn, cháu nhỏ mồ côi, hãy nhớ và hỏi bố mẹ xem nhà mình góp được gì, kể cả chỉ là một lần ghé thăm.

Câu hỏi thường gặp

Lần đầu đi họp họ nên ngồi ở đâu?

Ngồi phía cuối dãy hoặc gần cửa, nhường chỗ phía trên cho các cụ, trưởng họ và các chi trưởng. Được mời lên thì cảm ơn rồi mới lên. Ngồi gần cửa còn tiện pha trà, rót nước cho cả họ.

Đi họp họ có nên phát biểu không?

Lần đầu nên nghe nhiều hơn nói. Chỉ phát biểu khi được hỏi hoặc khi có việc cụ thể mình giúp được. Mở đầu bằng "dạ, cháu xin phép các cụ" và nói ngắn gọn một ý.

Đóng quỹ họ bao nhiêu là phải?

Theo mức chung họ đã bàn trong buổi họp, mỗi họ một khác, tuỳ hoàn cảnh và tập quán nơi mình sống. Đóng đủ phần chung, đúng hạn quan trọng hơn đóng nhiều. Muốn góp thêm thì góp vào phần tự nguyện, không cần nói to.

Năm nay chưa đóng được quỹ họ thì nói sao?

Nói riêng với người giữ quỹ trước hoặc sau buổi họp, hẹn một ngày cụ thể và giữ đúng lời. Không cần nói trước cả họ, người biết báo trước thường không bị trách.

Không đồng ý một việc trong họp họ thì góp ý thế nào?

Xin phép nói một lần, dùng câu gợi ý thay vì câu chê, ví dụ đề nghị giúp ghi sổ quỹ. Nếu chưa được nghe, ngồi hết buổi rồi nhờ bố mẹ hoặc người lớn uy tín nói lại, đừng cãi tay đôi.

Con cháu ở xa có phải đóng quỹ họ không?

Phần lớn các họ vẫn tính phần cho nhà ở xa. Gửi qua bố mẹ hoặc người thân ở quê, nhờ người giữ sổ xác nhận. Ở xa không phải lý do để không góp, nhưng mức góp vẫn theo khả năng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138