BietDieu.comBiết Điều
Tết, giỗ và họ hàng

Gặp lại họ hàng xa lâu năm không gặp: quên tên, quên vai vế thì chào hỏi sao

Về quê gặp bác, cô, anh chị họ mười năm chưa gặp, không nhớ tên, không chắc vai trên hay vai dưới: cách hỏi khéo, câu chào an toàn và cách giữ liên lạc sau đó.

An older Vietnamese man in a dark green jacket clasps hands with a returning relative in a sunny village courtyard beside a potted kumquat tree, medium shot from behind, late morning light

Gặp lại họ hàng xa lâu năm không gặp mà quên tên hoặc không chắc vai vế, câu an toàn nhất là chào kèm "dạ" và tự giới thiệu mình là con ai, để người kia tự nói ra họ là ai; sau đó hỏi nhỏ bố mẹ hoặc người đi cùng, chứ đừng đoán xưng hô rồi gọi sai trước mặt nhiều người. Phần lớn người lớn tuổi không trách cháu quên tên, họ chỉ buồn khi thấy cháu không muốn nhận họ hàng.

Ai sống xa quê lâu cũng từng đứng giữa sân nhà ông bà ngày Tết, có người tay bắt mặt mừng gọi tên mình mà mình không biết đó là bác hay chú, là anh họ hay chú họ trẻ tuổi. Trong họ, vai vế không đi theo tuổi, nên đoán theo tuổi rất hay sai. Bài này đi qua cách chuẩn bị trước, câu chào lúc gặp, cách hỏi khéo và cách giữ mối quan hệ sau đó.

Vì sao gọi sai vai vế lại làm người ta phật lòng

Trong nhiều họ, vai vế là thứ được giữ rất kỹ. Một người đàn ông ba mươi tuổi có thể là chú của bạn dù kém bạn vài tuổi, vì ông nội anh ấy là em ông nội bạn. Gọi anh ấy là "anh" trước mặt các cụ, người nghe sẽ thấy như bạn đang đẩy nhánh nhà anh ấy xuống một bậc. Anh ấy có khi cười cho qua, nhưng bố mẹ anh ấy thì nhớ.

Ngược lại, gọi người vai dưới bằng vai trên cũng gây ngượng, nhất là khi người đó lớn tuổi hơn bạn nhiều. Một bà cụ là cháu gọi bạn bằng cô theo vai, khi bạn lỡ gọi bà là "bà", bà sẽ cười xoà, nhưng con cháu bà đứng đó thấy lúng túng không biết xưng hô theo ai.

Điều người lớn ngại nhất không phải là bạn gọi sai, mà là bạn lảng tránh. Thấy cháu lâu năm mới về, gọi tên mà cháu chỉ gật đầu cười rồi đi chỗ khác, người lớn sẽ hiểu cháu ở thành phố lâu rồi không còn coi họ là người nhà. Chào sai mà nhiệt tình vẫn hơn tránh mặt vì sợ chào sai. Một câu chào to, rõ, có "dạ", là đã được nửa phần lễ phép.

Chuẩn bị trước khi về: mười lăm phút với bố mẹ

Phần lớn sự lúng túng có thể tránh được bằng một buổi hỏi chuyện bố mẹ trước khi về quê.

  1. Hỏi ai sẽ có mặt. Năm nay về nhà ông bà sẽ gặp những nhà nào, nhà nào có người lâu không về giống mình.
  2. Hỏi vai vế từng nhà so với mình. Nhà bác C thì gọi các con là anh chị hay em, nhà ông D bên ngoại thì gọi là ông chú hay ông bác. Ghi vào điện thoại một danh sách ngắn.
  3. Hỏi một chuyện về từng nhà. Nhà ai mới có cháu, ai vừa ốm dậy, ai mới xây nhà, ai có con đỗ đại học. Có một chuyện để hỏi là có câu mở đầu.
  4. Xem lại ảnh cũ. Nếu nhà có album ảnh đám cưới, đám giỗ các năm trước, xem qua với bố mẹ để nhận mặt.
  5. Hẹn với bố mẹ một ám hiệu. Khi bạn ghé tai hỏi "ai đấy mẹ", mẹ trả lời nhỏ ngay. Hoặc bố mẹ chủ động giới thiệu trước khi bạn kịp mở lời.

Không cần thuộc cả cây gia phả. Chỉ cần nắm những người sẽ gặp trong chuyến về này, mỗi người một vai và một chuyện để hỏi. Nếu đi cùng vợ hoặc chồng, chia sẻ danh sách này để người kia cũng chào cho đúng.

Câu chào và câu hỏi khéo khi không nhớ ai là ai

Những câu dưới đây giúp bạn chào đủ phép mà vẫn để người kia tự lộ ra họ là ai.

  • Khi người kia gọi tên bạn mà bạn không nhận ra: "Dạ cháu chào ạ! Lâu lắm cháu mới về, nhà mình vẫn khoẻ cả chứ ạ?" Câu này không cần xưng hô cụ thể, vẫn lễ phép.
  • Tự giới thiệu để người kia giới thiệu lại: "Dạ cháu là con bố B, con út ạ. Mười năm rồi cháu mới về ăn Tết ở quê." Thường người kia sẽ nói ngay "à, bác là anh con bác cả đây".
  • Hỏi về con cháu nhà họ: "Dạ dạo này các em, các cháu nhà mình đi làm ở đâu rồi ạ?" Qua câu trả lời bạn sẽ đoán được vai.
  • Khi đã nhận ra mà vẫn không chắc vai: hỏi thẳng nhưng nhẹ: "Cháu xin lỗi, lâu quá cháu không nhớ, cháu gọi là chú hay là anh ạ?" Người lớn thường vui khi được hỏi, vì thấy bạn để ý vai vế.
  • Khi gặp người cùng lứa có vẻ ngang vai: "Mình là con bố B đây, bạn là con nhà bác nào ấy nhỉ?" Với người cùng lứa, câu hỏi thẳng nghe tự nhiên hơn.

Tránh câu "ai đây nhỉ" hoặc "cháu không biết bác là ai". Câu đầu nghe xa cách, câu sau nghe như bạn không coi họ là người nhà.

Những tình huống khó và cách xử

Một vài tình huống hay gặp khi về quê sau nhiều năm.

Tình huốngCách xử
Người kém tuổi mình nhưng vai trênGọi theo vai, "chú", "cô", xưng "cháu". Nếu người đó bảo gọi anh chị cho tự nhiên, cảm ơn nhưng trước mặt các cụ vẫn gọi theo vai
Người lớn tuổi hơn mình nhiều nhưng vai dướiKhông cần ép họ gọi mình theo vai. Mình gọi họ lịch sự, xưng hô mềm, các cụ sẽ tự điều chỉnh
Người nhắc chuyện ngày xưa mình không nhớ"Dạ thế ạ, hồi đó cháu bé quá, bác kể cho cháu nghe với." Người lớn rất thích kể
Bị trách "về quê mà không qua nhà bác""Dạ cháu xin lỗi bác, chiều nay cháu qua bác ngay." Rồi qua thật
Người hỏi chuyện tiền đất, chia nhà cũ của ông bà"Dạ chuyện đó bố mẹ cháu lo, cháu không rõ lắm ạ." Không bàn chuyện này
Gặp người từng có xích mích với nhà mìnhChào bình thường, lễ phép. Chuyện cũ của người lớn không phải việc của mình nhắc lại

Chuyện tiền đất, chuyện chia nhà cũ là chủ đề dễ vướng nhất khi về quê sau nhiều năm. Người trẻ không nên đứng ra phát biểu, dù có ý kiến, vì một câu nói của bạn sẽ bị coi là ý của cả nhà.

Vai vế ở ba miền: những khác biệt thường thấy

Ở nhiều vùng phía Bắc, cách gọi họ hàng có phân biệt khá kỹ giữa bên nội và bên ngoại, giữa anh và em của bố mẹ: bác, chú, thím, cô, dượng bên nội; bác, cậu, mợ, dì, dượng bên ngoại. Vai vế theo nhánh rất được coi trọng, nên khả năng gọi sai cũng cao hơn.

Ở miền Trung, nhiều nơi có cách gọi riêng theo thứ bậc trong nhà, gọi theo tên con đầu hay theo thứ tự, như "o" cho cô, "mệ" cho bà ở một số vùng. Nghe lạ thì cứ hỏi, người ở quê vui lòng giải thích. Ở nhiều nơi phía Nam, cách gọi theo thứ trong nhà như anh Hai, chị Ba, cô Út, chú Tư rất phổ biến, và thứ thường bắt đầu từ Hai, nên hỏi "anh Hai là con đầu phải không bác" là câu hỏi tự nhiên.

Những cách gọi này khác nhau theo từng làng, từng họ, và có nhà dùng lẫn của nhiều vùng vì bố mẹ khác quê. Gặp cách gọi lạ, đừng chữa theo cách nhà mình. Hỏi bố mẹ hoặc gọi theo cách người trong nhà đó đang gọi.

Lỡ gọi sai, lỡ quên tên thì gỡ thế nào

Lỡ gọi sai vai trước mặt mọi người: nhận ngay, cười, sửa lại, không giải thích dài. "Ôi cháu xin lỗi chú, lâu quá cháu lẫn. Cháu chào chú ạ!" Câu này khép chuyện trong vài giây. Nếu người đó có vẻ không vui, lát sau tìm dịp rót chén trà, ngồi hỏi chuyện riêng một lúc.

Lỡ quên tên giữa câu chuyện: đừng gượng gọi tên. Dùng vai thay tên: "dạ bác", "dạ chị". Sau đó hỏi nhỏ người đi cùng. Lần gặp tiếp, gọi đúng tên, người kia sẽ nhận ra bạn đã để ý.

Lỡ ngó lơ một người vì không nhận ra, rồi sau mới biết đó là bác ruột của bố: đến chào ngay, nói thật: "Bác ơi, lúc nãy cháu không nhận ra bác, cháu có lỗi quá. Bác vẫn khoẻ chứ ạ?" Nói thật bao giờ cũng dễ được bỏ qua hơn là giả như chưa từng xảy ra.

Sau chuyến về: giữ liên lạc thế nào cho tự nhiên

Gặp lại sau nhiều năm, cả hai bên thường nói "có gì gọi nhau nhé" rồi một năm sau vẫn chưa ai gọi. Để mối quan hệ không đứt tiếp, chỉ cần vài việc nhỏ. Xin số điện thoại của những người mình thấy quý, lưu kèm vai vế: "chú Hai, con ông chú bên nội". Đầu năm sau, gửi một lời chúc Tết riêng.

Khi nghe tin trong họ có việc vui buồn, như đám cưới, ốm đau, có người mất, gọi điện hỏi thăm hoặc gửi lời qua bố mẹ. Không cần đi mọi đám, nhưng không nên im lặng với những nhà đã từng tiếp mình tử tế.

Nếu có anh chị em họ cùng lứa ở cùng thành phố, hẹn nhau một bữa cơm sau Tết. Mối quan hệ họ hàng của thế hệ sau thường được giữ bằng những người cùng lứa chủ động gặp nhau, không phải bằng những lần về quê một năm một lần.

Một việc nhỏ mà nhiều nhà thấy có ích: nhờ bố mẹ hoặc một cụ trong họ kể lại các nhánh trong họ, rồi tự ghi lại thành một sơ đồ đơn giản trên giấy, ai là con ai, ai vai gì so với mình. Không cần làm gia phả đầy đủ, chỉ cần đủ để lần sau về quê không phải đứng giữa sân đoán xem người đang gọi tên mình là ai. Bố mẹ thường rất vui khi được con hỏi chuyện họ hàng, và đó cũng là dịp nghe những câu chuyện cũ mà không lúc nào khác được nghe. Sơ đồ đó về sau còn có ích cho chính con cái bạn, thế hệ gần như không còn gặp họ hàng ở quê.

Câu hỏi thường gặp

Gặp họ hàng xa mà quên tên thì chào thế nào?

Chào kèm "dạ" mà chưa cần xưng hô cụ thể, rồi tự giới thiệu mình là con ai. Người kia thường sẽ tự nói ra họ là ai. Sau đó hỏi nhỏ bố mẹ hoặc người đi cùng.

Không biết người trong họ là vai trên hay vai dưới thì làm sao?

Hỏi nhẹ nhàng "cháu xin lỗi, lâu quá cháu không nhớ, cháu gọi là chú hay là anh ạ". Người lớn thường vui khi được hỏi, vì thấy bạn để ý vai vế, hơn là đoán rồi gọi sai.

Người kém tuổi mình nhưng vai trên thì có phải gọi bằng chú không?

Trong nhiều họ, vai vế đi theo nhánh chứ không theo tuổi, nên trước mặt người lớn vẫn gọi theo vai. Nếu người đó bảo gọi anh chị cho tự nhiên, có thể làm vậy khi ở riêng, tuỳ nếp từng nhà.

Lỡ gọi sai vai vế trước mặt mọi người thì gỡ thế nào?

Nhận ngay, cười, sửa lại bằng một câu ngắn và chào lại cho đúng. Không cần giải thích dài. Nếu người đó có vẻ không vui, tìm dịp nói chuyện riêng một lúc trong ngày.

Về quê bị hỏi chuyện chia đất, nhà cũ của ông bà thì trả lời sao?

Người trẻ không nên bàn chuyện này, chỉ cần đáp "dạ chuyện đó bố mẹ cháu lo, cháu không rõ lắm ạ". Một câu bạn nói dễ bị hiểu là ý của cả nhà.

Làm sao giữ liên lạc với họ hàng xa sau Tết?

Lưu số điện thoại kèm vai vế, gửi lời chúc Tết riêng mỗi năm, hỏi thăm khi trong họ có việc vui buồn. Với anh chị em họ cùng lứa ở cùng thành phố, hẹn gặp một bữa cơm sau Tết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138