BietDieu.comBiết Điều
Làm dâu và cư xử với nhà chồng

Về quê chồng ăn Tết: ở mấy ngày, làm việc gì, giữ ý điều gì trong nhà quê

Từ thành phố về quê chồng ở năm sáu ngày Tết: mang gì, ngủ ở đâu, dậy lúc nào, phụ việc gì ngoài sân, sang chào hàng xóm ra sao. Việc cụ thể và câu nói mẫu.

A woman in a charcoal grey sweater chops cabbage on a low stool in a brick rural courtyard beside baskets of greens, wide shot, pale winter morning light

Về quê chồng ăn Tết, con dâu nên hỏi trước nhà làm những việc gì trong mấy ngày Tết, về sớm ít nhất một ngày trước giao thừa nếu được, nhận những việc ngoài sân và trong bếp mà người lớn tuổi đang làm, và sang chào hàng xóm, họ hàng gần cùng chồng. Ở quê, mọi người biết rõ ai về lúc nào, ở bao lâu, làm gì; con dâu thành phố về mà chỉ ngồi trong nhà thì dễ bị nói, dù mình không có ý gì.

Bài này dành cho người ở thành phố, nhất là con dâu mới, về quê chồng ăn Tết dài ngày. Bài đi theo các chặng: chuẩn bị trước khi về, mấy ngày trước giao thừa, ba ngày Tết, và lúc ra về; kèm câu nói mẫu và những chuyện nhỏ của nếp sinh hoạt ở quê mà người thành phố hay lúng túng.

Ở quê, người ta nhìn con dâu thành phố thế nào

Với bố mẹ chồng ở quê, Tết là dịp đón con cháu về sau cả năm xa nhà, và là dịp họ hàng, hàng xóm sang chơi xem mặt con dâu. Bố mẹ vừa mong con dâu thấy thoải mái, vừa mong con dâu được làng xóm khen. Hai mong muốn ấy có lúc đá nhau: mẹ bảo con nghỉ đi, nhưng lại sợ hàng xóm thấy con dâu không làm gì.

Hàng xóm, họ hàng ở quê thì hay so sánh, nhưng phần nhiều là so sánh vô tư, kiểu "con dâu nhà bà H về từ hôm hai mươi tám, ra đồng nhổ cỏ cùng mẹ chồng". Họ để ý những thứ rất cụ thể: có chào khi đi qua không, có ra giếng rửa rau cùng mẹ chồng không, có ăn mặc quá khác không.

Con dâu thành phố hay mang cảm giác mình là khách, vì quê chồng lạ mọi thứ, từ cái nhà tắm tới con chó ngoài ngõ. Biết điều ở đây là đổi từ khách sang người nhà càng nhanh càng tốt, bằng những việc tay chân giản dị. Không cần biết làm việc đồng áng, chỉ cần xắn tay vào những việc mình làm được, như rửa lá dong, nhặt rau, quét sân, và hỏi khi chưa biết.

Chuẩn bị trước khi về

Mấy việc dưới đây nên làm trước khi lên đường một tuần.

  1. Hỏi chồng lịch Tết của nhà. Ngày nào gói bánh, ngày nào dọn mộ, chiều ba mươi ai sang, mùng một đi chúc Tết nhà nào. Biết lịch thì không bị bất ngờ.
  2. Hỏi mẹ chồng cần mang gì. Câu mẫu: "Mẹ ơi, Tết này nhà mình còn thiếu gì để con mua ở đây mang về, đồ trên này có khi tiện hơn." Mẹ hay nói không cần gì, nhưng thường sẽ kể vài thứ.
  3. Mang đồ vừa đủ. Một hai bộ quần áo làm việc, một bộ tươm tất cho mùng một, áo ấm nếu quê lạnh, dép đi trong nhà. Tránh mang quá nhiều đồ đẹp, vì ở quê ngày Tết phần lớn thời gian là làm việc.
  4. Chuẩn bị quà vừa phải. Quà cho bố mẹ, cho ông bà nếu còn, và một ít bánh kẹo để biếu họ hàng gần. Không cần mua quà riêng cho cả xóm.
  5. Thống nhất với chồng ngày về, ngày đi. Ở bao lâu, có ghé nhà ngoại không, ai báo với bố mẹ. Chuyện này để chồng nói với bố mẹ trước khi về, không để tới mùng ba mới bàn.

Điều không cần làm: không cần mua đồ quá đắt cho bố mẹ chồng để tạo ấn tượng, không cần mang đồ ăn thành phố về thay thế món nhà, không cần chuẩn bị bài nói chúc Tết dài. Ở quê, sự có mặt và việc tay chân được quý hơn quà cáp.

Mấy ngày trước giao thừa: việc ngoài sân, trong bếp

Dậy cùng giờ cả nhà. Ở quê, ngày giáp Tết người ta dậy rất sớm, có khi năm giờ đã nghe tiếng chổi quét sân. Dậy theo, rửa mặt, ra sân hỏi việc. Câu mẫu: "Mẹ ơi, sáng nay con làm gì trước ạ, mẹ chỉ con."

Nhận những việc người già đang làm. Bà nội rửa lá dong, mẹ chồng nhặt rau, bố chồng chẻ củi. Đến ngồi xuống cạnh bà, xin rửa giúp. Người lớn thấy con dâu ngồi xổm cạnh mình làm việc thì quý hơn mọi lời chúc.

Hỏi trước khi dùng đồ trong nhà. Dao nào để thái thịt, chậu nào để rửa rau, chổi nào để quét bàn thờ, ở quê thường có quy ước riêng. Dùng nhầm có khi phạm vào điều mẹ kiêng, nên hỏi trước một câu.

Chồng làm việc nặng, không ngồi uống nước suốt. Ở nhiều làng, đàn ông ngày giáp Tết hay tụ tập uống chè, uống rượu. Người chồng nên nhận việc giết gà, chẻ củi, dọn bàn thờ, khuân đồ, để vợ không phải làm một mình trong khi chồng ngồi chơi trước mặt cả xóm.

Giữ ấm cho mình. Quê lạnh, nhà rộng, nước giếng buốt tay. Đeo găng khi rửa rau, đi tất, không cố tỏ ra chịu được rồi ốm đúng mùng một, lại thành mẹ chồng phải lo.

Sinh hoạt ở nhà quê: chuyện ngủ, tắm, ăn mà ít ai nói

Người thành phố về quê hay ngại nhất những chuyện chẳng ai nói ra: nhà tắm ở ngoài, nước nóng phải đun, giường chung với người khác, bữa ăn đông người ngồi chiếu. Đừng để chuyện này làm mặt mình khó chịu trước bố mẹ chồng, vì bố mẹ đã cố hết sức dọn chỗ cho con.

Việc tắm giặt thì hỏi mẹ giờ nào tiện, có cần đun nước không, và tự đun lấy chứ không đợi ai. Chỗ ngủ thì theo sắp xếp của nhà; nếu thật sự không quen, vợ chồng nói với nhau rồi chồng nhờ khéo bố mẹ, không tự đòi đổi. Ăn uống thì ăn cùng mâm, gắp cho người lớn trước, khen món nhà nấu. Câu mẫu: "Món canh này ở trên kia con không ăn được ngon thế này đâu mẹ ạ."

Có những thói quen thành phố nên để lại khi về quê ít ngày: cầm điện thoại suốt bữa ăn, ngủ tới gần trưa, mặc đồ ngủ ra sân, đeo tai nghe khi mọi người nói chuyện. Không phải vì những điều ấy sai, mà vì ở quê ít ngày, cái cần là để mọi người thấy mình đang có mặt.

Ba ngày Tết: chào hàng xóm, đi chúc họ hàng gần

Sáng mùng một, chúc Tết bố mẹ chồng và ông bà trước khi đi đâu. Câu mẫu: "Năm mới chúng con chúc bố mẹ mạnh khoẻ, vui với con cháu, năm nay con với anh cố gắng về thăm bố mẹ nhiều hơn." Câu chúc ngắn, thật, hợp với nhà hơn những câu dài học thuộc.

Rồi đi theo chồng chúc Tết họ hàng gần và hàng xóm sát vách. Thứ tự nhà nào trước thường đã có lệ, để chồng hoặc bố mẹ dẫn. Vào nhà ai, chào cả nhà, nhận chén nước, ngồi một lúc vừa phải, không vội đứng dậy ngay mà cũng không ngồi quá lâu khi nhà người ta còn khách khác. Nếu được mời ăn, nhận một ít và khen.

Hàng xóm ở quê hay hỏi: làm ở đâu, lương bao nhiêu, bao giờ có cháu. Đáp ngắn, vui, rồi hỏi lại thăm nhà họ. Ví dụ: "Dạ cũng ổn bác ạ, năm nay vườn nhà bác được mùa không ạ?" Những ngày còn lại, nếu nhà có khách tới chơi, con dâu phụ mẹ pha trà, bày bánh, rồi lui vào bếp, không cần ngồi tiếp mãi.

Nếu nhà có lệ đi lễ đầu năm, thăm mộ ông bà hay mừng tuổi con cháu, hỏi chồng từ trước để chuẩn bị. Chuyện mừng tuổi các cháu trong họ, vợ chồng bàn với nhau một mức chung cho các cháu, ví dụ giả định mỗi cháu một phong bao nhỏ như nhau, tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống. Mừng đều tay quan trọng hơn mừng nhiều, vì ở quê các bà mẹ hay kể với nhau.

Mỗi vùng quê để ý những gì ngày Tết

Bảng dưới là những điều thường thấy, tuỳ làng, tuỳ nhà. Hỏi người lớn trong nhà trước khi làm theo.

NơiThường thấyCon dâu nên chú ý
Nhiều làng miền BắcGói bánh chưng, đi tảo mộ, chúc Tết theo thứ tự họ hàngHỏi thứ tự chúc Tết, chuẩn bị lời chúc theo vai từng người
Nhiều làng miền TrungLàm bánh tét, bánh in, cúng nhiều mâm trong mấy ngàyVề sớm hơn, phụ việc bếp dài ngày, hỏi lệ cúng từng ngày
Nhiều vùng miền NamBánh tét, thịt kho trứng, khách tới chơi đông, ngồi lâuNiềm nở với khách, lo nước uống, phụ dọn dẹp sau mỗi lượt khách

Nhiều nhà kiêng quét nhà ngày mùng một, kiêng làm vỡ đồ, kiêng to tiếng ngày đầu năm. Đó là tập quán văn hoá, không cần tin hay không tin, chỉ cần giữ trong mấy ngày ở nhà người ta để bố mẹ yên lòng. Không chắc thì hỏi mẹ chồng một câu, mẹ thường rất vui khi được hỏi.

Lúc ra về, và khi đã lỡ làm bố mẹ buồn

Ngày ra về, dậy sớm dọn chỗ ngủ, giặt hoặc gấp chăn màn, quét lại chỗ mình ở. Chào bố mẹ chồng, chào ông bà, chào hàng xóm sát vách nếu gặp. Nhiều mẹ chồng sẽ gói rau, gạo, gà, bánh cho con mang về. Nhận vui vẻ, đừng từ chối quá nhiều làm mẹ chạnh lòng. Câu mẫu: "Mẹ gói nhiều thế này chúng con ăn cả tháng mất, mẹ giữ lại một ít mà ăn với bố nhé."

Nếu trong mấy ngày Tết có chuyện không vui, ví dụ lỡ nói một câu làm mẹ buồn, hay về muộn một ngày so với lời hứa, thì trước lúc đi nên nói riêng với mẹ: "Mấy hôm nay con có gì sơ suất mẹ bỏ qua cho con, Tết sau con về sớm phụ mẹ." Về tới nơi, gọi điện báo đã tới nhà, hỏi bố mẹ có khoẻ không.

Nếu về quê chồng năm nào cũng nặng nề tới mức thấy sợ, đó là chuyện cần vợ chồng ngồi nói với nhau, có khi chia lại lịch về hai bên nội ngoại, rút ngắn ngày ở, hoặc để chồng nói với bố mẹ về những điều làm vợ khó xử. Tết là để đoàn tụ, không phải để một người chịu đựng thay cả nhà.

Câu hỏi thường gặp

Con dâu về quê chồng ăn Tết nên về trước mấy ngày?

Nếu được, nên về trước giao thừa ít nhất một hai ngày để phụ việc chuẩn bị. Nhiều nhà ở quê bắt đầu gói bánh, dọn nhà từ hai mươi tám. Hỏi chồng lịch của nhà để sắp xếp công việc cho phù hợp.

Về quê chồng ăn Tết nên mang quà gì?

Mang quà vừa phải cho bố mẹ, ông bà và một ít bánh kẹo để biếu họ hàng gần. Hỏi mẹ chồng nhà còn thiếu gì thì mua thêm. Không cần quà đắt hay mua cho cả xóm.

Không quen sinh hoạt ở quê thì nói với nhà chồng thế nào?

Nói với chồng trước, để anh nhờ bố mẹ sắp xếp khéo những chỗ thật sự cần như chỗ tắm, chỗ ngủ. Những bất tiện nhỏ thì cố gắng thích nghi trong mấy ngày Tết. Đừng tỏ thái độ khó chịu trước bố mẹ.

Ở quê chồng hàng xóm hay hỏi chuyện riêng thì đáp sao?

Đáp ngắn gọn, vui vẻ, rồi hỏi thăm lại chuyện nhà họ. Không cần nói con số lương hay kế hoạch riêng. Người ở quê hỏi phần lớn để bắt chuyện, không có ý soi mói.

Chồng ngồi uống rượu với họ hàng còn vợ làm hết việc thì làm sao?

Vợ chồng nên chia việc từ trước khi về, để chồng nhận phần việc nặng và việc ngoài sân. Nếu đang ở quê mà thấy quá sức, nhờ chồng một việc cụ thể thay vì than chung. Việc Tết là việc của cả hai.

Về quê chồng ăn Tết năm nào cũng mệt thì có nên đổi không?

Có thể bàn lại, nhưng bàn với chồng trước và thưa với bố mẹ từ sớm, không đợi sát Tết. Có thể rút ngắn ngày ở, luân phiên với nhà ngoại, hoặc chia lại việc. Tết là để đoàn tụ, cả nhà cùng tìm cách vừa sức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138