Cư xử với em chồng, chị chồng, cách bền nhất là xưng hô đúng vai ngay từ đầu, giữ khoảng cách vừa phải trong chuyện riêng của vợ chồng, nghe góp ý nhưng không để ai đứng giữa hai vợ chồng, và để chồng nói với anh chị em ruột của anh những chuyện khó. Chị chồng, em chồng là người ruột thịt của chồng từ trước khi có bạn, nên họ thấy mình có quyền góp lời; bạn là người mới, nên dễ thấy họ xen vào.
Bài này đi qua những tình huống hay gặp: xưng hô, chị chồng hay góp ý, em chồng ở chung nhà, chuyện vay mượn tiền, và lúc chồng đứng về phía anh chị em mình. Có câu nói mẫu, bảng tránh và thay, cùng cách gỡ khi đã lỡ to tiếng.
Họ nhìn chị dâu, em dâu mới thế nào
Với chị chồng, em trai mình lấy vợ là một lần thấy em không còn là của riêng nhà mình. Nhiều chị chồng thương em, lo em thiệt, nên để ý từng việc vợ em làm: có nấu cho em ăn không, có tiêu hoang không, có đối xử tốt với bố mẹ không. Những lời góp ý của chị phần lớn xuất phát từ nỗi lo ấy, chỉ là lời nói hay thẳng.
Với em chồng, nhất là em còn đi học hay mới đi làm, ở chung nhà, chị dâu mới về là người lạ chia phòng tắm, chia bữa cơm, có khi chia cả sự quan tâm của bố mẹ. Em có thể vô tư, có thể ngại, có thể ganh nhẹ mà không biết.
Ở cả hai trường hợp, người kia cũng đang tìm chỗ đứng mới trong nhà sau khi có thêm bạn. Biết điều là cho họ thấy bạn không lấy mất anh trai hay em trai của họ, mà nhà có thêm một người. Ví dụ giả định: chị H mới về, biết chị chồng thích một món bánh, tuần đầu tự làm mang sang biếu chị; từ đó chị chồng nói chuyện với em dâu nhẹ nhàng hẳn, vì thấy em biết để ý tới mình.
Xưng hô cho đúng vai
Xưng hô là chỗ đầu tiên người trong nhà để ý. Mấy điều thường thấy:
- Chị gái của chồng thì gọi là chị, xưng em, dù chị kém tuổi bạn. Đây là vai theo chồng, không theo tuổi thật.
- Em trai, em gái của chồng thì nhiều nhà gọi là em hoặc gọi theo tên kèm chú, cô theo cách gọi của con mình sau này. Hỏi chồng nhà mình quen cách nào.
- Ở nhiều nhà miền Nam, gọi theo thứ trong nhà như chị Hai, cô Út, chú Ba; ở nhiều nhà miền Bắc hay gọi theo tên. Tuỳ nếp từng nhà, nên hỏi.
- Em chồng lớn tuổi hơn bạn vẫn gọi bạn là chị theo vai; bạn đáp lại bằng em, tự nhiên, không cần ngại.
- Chồng của chị chồng, vợ của em chồng cũng gọi theo vai tương ứng, nhờ chồng giới thiệu ở lần gặp đầu.
Gọi đúng vai từ ngày đầu giúp mọi người thấy bạn tôn trọng thứ bậc của nhà. Lỡ gọi sai thì xin lỗi và sửa: "Em xin lỗi chị, em quen gọi theo tuổi, từ nay em gọi chị cho đúng." Chuyện xưng hô nhỏ nhưng là điều họ hàng nhắc lại nhiều nhất sau này.
Khi chị chồng góp ý: tránh và thay bằng
Chị chồng hay góp ý chuyện chăm chồng, chi tiêu, nuôi con. Mấy câu dưới giúp nghe được mà không để chị đứng giữa hai vợ chồng.
| Chị chồng nói | Tránh | Thay bằng |
|---|---|---|
| "Em nấu cho nó ăn uống thế à, nó gầy đi đấy." | "Anh ấy lớn rồi, tự lo được chị ạ." | "Dạo này anh ấy làm nhiều chị ạ, em cũng lo. Chị biết anh thích món gì hồi nhỏ chỉ em với." |
| "Hai đứa tiêu pha nhiều quá." | "Tiền bọn em tự làm mà chị." | "Dạ, vợ chồng em cũng đang tính lại chi tiêu, có gì em hỏi kinh nghiệm chị." |
| "Sao không về thăm mẹ thường xuyên hơn?" | "Bọn em bận lắm." | "Chị nhắc đúng đấy, tháng này vợ chồng em sắp xếp về, chị có về không để cả nhà ăn cơm." |
| Góp ý chuyện riêng của hai vợ chồng | Cãi lại hoặc im lặng ấm ức | "Chuyện này vợ chồng em đang bàn chị ạ, xong em kể chị nghe." rồi nhờ chồng nói thêm với chị. |
Câu thay bằng đều nhận phần quan tâm của chị, không thanh minh dài, và giữ chuyện riêng của vợ chồng ở trong nhà. Khi chị góp ý quá sâu vào việc riêng, người nói lại với chị nên là chồng, vì chị em ruột nói với nhau đỡ nặng lời hơn.
Em chồng ở chung nhà: chia không gian, chia việc
Nói rõ chuyện sinh hoạt chung. Giờ tắm buổi sáng, ai rửa bát bữa nào, giữ yên lặng giờ nào. Để chồng hoặc bố mẹ nói, bạn chỉ nêu ý mình khi được hỏi.
Giữ phòng riêng của vợ chồng là phòng riêng. Em chồng quen vào phòng anh trai từ nhỏ, giờ vẫn tự nhiên mở cửa. Để chồng nói với em: "Giờ anh có vợ rồi, em gõ cửa trước nhé." Câu này từ anh trai thì em không thấy bị chị dâu đuổi.
Quan tâm em như người nhà. Em đi thi thì hỏi thăm, em đi làm về muộn thì để phần cơm. Những việc này làm em chồng nhớ lâu hơn mọi món quà, và sau này em thường là người đỡ lời cho chị dâu trước bố mẹ.
Không làm thay bố mẹ. Em chồng có chuyện học hành, yêu đương, đừng dạy bảo như bố mẹ. Em hỏi thì góp ý như một người chị.
Không kể chuyện em với người ngoài. Chuyện em thất tình, em trượt việc, đừng mang đi kể với bạn bè hay với nhà mẹ đẻ. Em biết thì mất lòng rất lâu.
Đừng biến em thành người đưa tin. Không hỏi em chồng mẹ nói gì về mình, không nhờ em chuyển lời tới bố mẹ. Em đứng giữa chị dâu và bố mẹ ruột thì rất khó xử, và lời chuyển qua người thứ ba thường lệch đi. Có gì cần nói với bố mẹ chồng, tự nói hoặc nhờ chồng.
Vay mượn tiền trong nhà: em chồng, chị chồng hỏi vay
Em chồng hỏi vay tiền, hay chị chồng nhờ góp vốn làm ăn, là chuyện rất khó xử với con dâu. Cho thì sợ mất, không cho thì sợ bị nói ích kỷ, mà nói thẳng ý mình thì sợ thành người chen vào giữa chồng và anh chị em ruột.
Nguyên tắc nên giữ: tiền chung của vợ chồng thì vợ chồng cùng quyết, và người trả lời anh chị em của chồng là chồng. Bạn nói với chồng ý mình ở trong phòng, rồi để anh nói với em, với chị. Câu mẫu của chồng khi chưa cho vay được: "Vợ chồng anh đang để dành khoản này cho việc của cháu, chưa đưa em được. Có việc khác anh giúp được thì anh giúp." Không nên để em chồng nghe câu "chị dâu không cho".
Khi đã cho vay, vợ chồng nên coi đó là khoản có thể không đòi lại được, và chỉ cho trong mức mình chịu được nếu mất. Không khuyên đứng tên vay hộ, không ký bảo lãnh cho người thân khi chưa hiểu rõ trách nhiệm; những chuyện giấy tờ như vậy nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký. Còn chuyện đòi lại tiền đã cho vay lâu, cũng để chồng nhắc với em bằng giọng nhẹ, không bao giờ nhắc trước mặt bố mẹ hay họ hàng.
Khi chồng bênh anh chị em mình, và khác biệt giữa các miền
Có lúc chồng đứng về phía chị gái, em gái mình trong một chuyện, và bạn thấy bị bỏ một mình. Đừng nói chuyện ấy ngay trước mặt mọi người. Chờ về phòng, nói với chồng bằng chuyện cụ thể: "Lúc nãy chị nói em tiêu hoang, anh im lặng, em thấy buồn. Lần sau anh nói đỡ em một câu được không?" Câu này không bắt chồng chọn bên, chỉ xin một việc nhỏ.
Về khác biệt giữa các miền, thường thấy ở nhiều nhà miền Bắc thứ bậc chị em được giữ kỹ, chị chồng có tiếng nói lớn trong nhà; nhiều nhà miền Trung con gái đã lấy chồng vẫn về góp lời chuyện nhà đẻ; nhiều nhà miền Nam cởi mở, anh chị em hay tụ tập ăn uống, con dâu ít tham gia dễ bị coi là xa cách. Đây chỉ là điều thường thấy, tuỳ nhà, nên hỏi chồng.
Nếu lời qua lại với chị chồng, em chồng đã thành xúc phạm thường xuyên, chê bai gia đình mẹ đẻ, hay có hành vi động tay chân, thì không còn là chuyện cư xử. Chồng phải lên tiếng rõ ràng, bố mẹ cần biết, và khi cần thì tìm tới người hỗ trợ bên ngoài như hội phụ nữ hoặc công an xã, phường.
Khi đã lỡ to tiếng: gỡ thế nào
Với chị chồng, lỡ to tiếng thì xin lỗi riêng, sớm, ngắn: "Hôm qua em nóng quá nói không phải với chị, em xin lỗi chị. Chị góp ý là vì thương anh, em hiểu mà." Câu này nhận phần mình và cũng nhắc chị rằng em biết chị thương em trai. Phần lớn chị chồng sẽ dịu lại ngay. Dịp gần nhất có giỗ hay sinh nhật trong nhà, chủ động ngồi cạnh chị, hỏi chuyện các cháu bên nhà chị, để cả nhà thấy hai chị em đã bình thường.
Với em chồng, nhất là em còn trẻ, chị dâu nên là người mở lời trước dù em có lỗi. Rủ em đi ăn, đi mua đồ, nói chuyện khác rồi mới nhắc lại chuyện cũ nhẹ nhàng. Đừng mách bố mẹ chồng để bố mẹ mắng em, vì như thế em sẽ giận chị lâu hơn.
Điều không cần làm: không cần chiều mọi yêu cầu của chị chồng, em chồng để được lòng, không cần tặng quà đắt, không cần giả vờ thân thiết khi chưa thân. Chỉ cần xưng hô đúng, quan tâm đúng lúc, giữ chuyện riêng vợ chồng trong nhà và để chồng làm cầu nối. Quan hệ với anh chị em chồng là chuyện của nhiều năm, không phải của vài tháng đầu.
Câu hỏi thường gặp
Chị chồng kém tuổi mình thì gọi là gì?
Thường vẫn gọi là chị và xưng em, vì xưng hô theo vai của chồng chứ không theo tuổi thật. Một số nhà linh hoạt hơn, nên hỏi chồng nếp nhà mình. Gọi đúng vai ngay từ đầu giúp tránh bị nhắc sau này.
Chị chồng hay can thiệp chuyện vợ chồng thì làm sao?
Nghe phần quan tâm của chị, nói nhẹ rằng vợ chồng đang tự bàn, rồi nhờ chồng nói thêm với chị. Không cãi tay đôi với chị chồng. Chị em ruột nói với nhau thường dễ nghe hơn.
Em chồng hỏi vay tiền thì chị dâu có nên trả lời không?
Nên để chồng trả lời, sau khi vợ chồng bàn với nhau. Chị dâu trực tiếp từ chối dễ bị hiểu là ngăn cản anh em. Tiền chung của vợ chồng thì cả hai cùng quyết.
Em chồng ở chung hay vào phòng vợ chồng thì nói thế nào?
Nhờ chồng nói với em bằng giọng nhẹ nhàng rằng giờ anh đã có gia đình, em gõ cửa trước. Lời từ anh trai thì em không thấy bị chị dâu đuổi. Bạn vẫn quan tâm em như bình thường.
Chồng luôn bênh chị gái mình thì vợ nên nói gì?
Nói riêng với chồng, kể việc cụ thể và xin anh một việc nhỏ như đỡ lời một câu lần sau. Không bắt chồng phải chọn bên. Nếu chuyện lặp lại nhiều, vợ chồng cần ngồi nói kỹ về cách cư xử trong nhà.
Có nên kể chuyện em chồng, chị chồng với nhà mẹ đẻ không?
Chuyện nhỏ thì không nên, vì nhà mẹ đẻ chỉ nghe một phía và dễ lo, dễ giận lây. Chuyện lớn, kéo dài, có xúc phạm hay bạo lực thì nên nói với người thân tin cậy để được hỗ trợ.