Mua hàng của người quen kinh doanh, cách biết điều là trả đúng giá họ niêm yết hoặc nhận mức bớt họ tự đề nghị chứ không tự đòi "giá người quen", báo lỗi hàng riêng và sớm bằng giọng góp ý, và nếu không muốn mua thì từ chối rõ ràng thay vì hứa "để lần sau". Ủng hộ người quen là mua khi mình cần, không phải mua để giữ lòng.
Ai cũng có một người thân, người quen đang buôn bán: chị họ có sạp rau ở chợ, cậu em mở cửa hàng điện thoại, bạn cũ bán quần áo. Bài này đi qua những lúc hay khó xử nhất: mặc cả, nhận ưu đãi, hàng lỗi, đổi trả, từ chối khi được mời mua, và cách gỡ khi đã lỡ lời. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định.
Người bán quen đang nghĩ gì khi bạn bước tới
Người bán là người quen thường vui khi thấy bạn ghé, nhưng đồng thời cũng hơi lo. Họ lo bạn sẽ hỏi giá thấp hơn mọi người, lo bạn chê hàng trước mặt khách khác, lo nếu hàng có lỗi thì khó xử lý hơn với khách lạ. Kinh doanh nhỏ lãi mỏng, một vài người quen lấy giá rẻ là đủ để họ mất phần lời của cả ngày.
Họ cũng có thể đang ở thế khó ngược lại: muốn bớt cho bạn vì tình thân nhưng không muốn mở lời trước, sợ bạn ngại. Hoặc họ đang mời mua mà trong bụng biết bạn không cần, chỉ vì đang cần doanh số.
Biết điều là nghĩ rằng cửa hàng ấy là sinh kế của họ, không phải chỗ để tình thân được quy ra tiền. Bạn đến như một người khách tử tế, chỉ khác ở chỗ hỏi thăm nhiều hơn và kiên nhẫn hơn. Nếu họ muốn ưu đãi cho bạn, đó là món quà của họ; nếu không, bạn trả giá như mọi người và không để bụng.
Lúc mua, làm theo thứ tự này
Mấy bước dưới đây áp dụng cho cả sạp chợ lẫn cửa hàng lớn hơn.
- Chào hỏi trước, chọn hàng sau. "Chị ơi, hôm nay đông khách không chị? Em ghé lấy ít rau." Nếu họ đang bán cho khách khác, đứng chờ, đừng chen ngang bằng chuyện riêng.
- Hỏi giá bình thường, không dùng câu "người quen thì bao nhiêu". Câu đó ép người bán vào thế phải bớt.
- Nếu họ tự bớt, nhận và cảm ơn. "Chị bớt cho em thế này thì ngại quá, em cảm ơn chị." Đừng từ chối ưu đãi quá nhiều lần, vì như vậy là từ chối lòng tốt của họ.
- Trả tiền đầy đủ, không ghi nợ. Dù là người thân, ghi nợ ở hàng quán là chuyện khiến người bán khó xử nhất. Nếu quên tiền, nói rõ hẹn trả trong ngày.
- Không chê hàng trước mặt khách khác. Hàng không như ý thì không mua, hoặc nói riêng sau.
Một chi tiết nhiều người từng bán hàng nhỏ nhắc: khách quen tốt nhất không phải là người mua nhiều, mà là người mua đều và giới thiệu thêm khách. Một lời giới thiệu với bạn bè, đồng nghiệp đôi khi giúp người quen nhiều hơn mấy món bạn mua.
Mặc cả với người quen: được hay không
Ở chợ, nơi ai cũng mặc cả. Mặc cả nhẹ là bình thường, nhưng dừng ở mức giá mọi người cùng trả, đừng lấy tình quen để ép thêm. "Chị để em như mọi người là được, em không cần bớt thêm đâu." Câu này làm người bán rất dễ chịu.
Ở cửa hàng có giá niêm yết. Không mặc cả. Nếu người quen tự đề nghị giảm, nhận vui vẻ. Nếu không, trả đúng giá.
Khi mua số lượng lớn. Ví dụ giả định, đặt cỗ cả chục mâm hay mua đồ cho cả cơ quan, việc hỏi mức giá cho đơn lớn là bình thường, như với bất kỳ người bán nào: "Đơn này nhiều, anh xem có giá cho đơn lớn không, không có thì em vẫn đặt bên anh." Vế sau là chỗ biết điều.
Khi giá cao hơn chỗ khác. Bạn không có nghĩa vụ mua đắt vì quen. Có thể mua chỗ khác mà không cần thông báo. Nếu bị hỏi, nói nhẹ: "Đợt này em tiện đường mua bên kia, lần sau em ghé chị." Đừng nói thẳng "chỗ kia rẻ hơn".
Khi người quen nhất định không lấy tiền. Có người thân bán hàng cứ xua tay bảo cầm về dùng, không lấy tiền. Nhận một lần là quý, nhưng nếu lần nào cũng vậy thì bạn sẽ ngại quay lại, và cửa hàng của họ mất một khách quen. Cách nhiều người làm là nói thẳng mà vui: "Chị không lấy tiền thì em không dám ghé nữa đâu, chị cứ tính như khách để em còn mua đều." Hoặc lần sau mang biếu lại một món quà nhỏ cho con cái nhà họ.
Hàng lỗi, muốn đổi trả: nói dở và nói được
Đây là chỗ dễ mất lòng nhất, vì người bán quen thường thấy bị chê về chính tay nghề hay uy tín của mình.
| Nói dở | Nói được |
|---|---|
| "Hàng chị bán dỏm thế" | "Chị ơi, cái này em dùng mấy hôm thì bị thế này, chị xem giúp em." |
| Đăng lên mạng chê, tag tên cửa hàng | Nhắn riêng, gửi ảnh, nói sớm trong vài ngày |
| Than với họ hàng khác | Nói thẳng với người bán trước tiên |
| Đòi trả lại tiền ngay | "Chị xem đổi được hay sửa được thì em nhờ chị." |
| Im lặng rồi không bao giờ mua lại | Nói ra một lần, để người ta có cơ hội sửa |
Người bán quen thường xử lý tốt hơn cửa hàng lạ, nếu được báo sớm và báo riêng. Nhưng nếu họ không đổi, bạn cũng không nên biến chuyện một món hàng thành chuyện mất tình. Ghi nhận, lần sau cân nhắc, và tiếp tục chào hỏi bình thường.
Khi được mời mua mà không muốn mua
Người quen mới làm đại lý, bán hàng qua mạng, rủ bạn mua mỹ phẩm, bảo hiểm, thực phẩm, hay mời tham gia bán cùng. Đây là tình huống khó nhất vì từ chối dễ bị hiểu là không ủng hộ. Biết điều ở đây là trả lời sớm và rõ, không hứa lưng chừng.
Câu từ chối gọn: "Em cảm ơn chị nghĩ tới em, nhưng món này em chưa cần, em không mua được chị ạ. Chị bán đắt hàng nhé, có ai hỏi em giới thiệu chị." Không cần bịa lý do, không cần nói "để em suy nghĩ" nếu bạn biết mình không mua.
Nếu được mời đầu tư, góp vốn, tham gia hệ thống bán hàng nhiều tầng, đó không còn là chuyện mua đồ của người quen nữa. Bạn được quyền từ chối dứt khoát mà không cần giải thích về tài chính của mình: "Chuyện góp vốn thì em không tham gia, em xin phép chị." Trang này không khuyên tham gia hay không tham gia các hình thức đó, chỉ nhắc rằng câu từ chối rõ ràng là câu tử tế với cả hai bên.
Khi người quen nhờ đánh giá, nhờ chia sẻ, nhờ giới thiệu
Người quen buôn bán bây giờ hay nhờ thêm một việc: chia sẻ bài bán hàng, viết đánh giá, giới thiệu cho bạn bè. Việc này không tốn tiền nhưng tốn uy tín của bạn, nên cũng cần biết điều với chính mình.
Nếu bạn đã dùng và thấy hàng tốt, giúp là việc nên làm: viết đúng điều mình thấy, không phóng đại. Nếu bạn chưa dùng hoặc thấy hàng chưa ổn, không viết khen cho có. Câu từ chối nhẹ: "Em chưa dùng nên em không dám viết, khi nào em dùng thử em kể thật cho mọi người nghe chị nhé." Người bán tử tế sẽ hiểu, vì một lời khen gượng của người thân dễ bị khách khác nhận ra.
Khi giới thiệu người quen cho bạn bè, nói rõ quan hệ: "Chị bán hàng này là chị họ mình, mình mua mấy lần thấy ổn." Nói rõ như vậy để bạn bè tự cân nhắc, và nếu có chuyện gì thì họ không thấy bị bạn giấu. Đừng tự hứa thay người bán về giá hay bảo hành, chỉ giới thiệu, để hai bên tự trao đổi với nhau.
Thường thấy ở các miền
Ở nhiều chợ phía Bắc, chuyện mặc cả là nếp quen, nhưng với người quen người ta thường "để như mọi người" và hay biếu thêm ít hành, ít rau cho khách quen. Nhận phần biếu thêm ấy vui vẻ là được, không cần từ chối.
Ở nhiều nơi miền Trung, người buôn bán nhỏ rất quý khách quen lâu năm và nhớ ai đã ủng hộ mình lúc mới mở hàng. Ghé mua dịp khai trương, đầu năm thường được coi là một cách giữ tình.
Ở nhiều chợ phía Nam, người bán hay tự bớt, tự thêm cho khách quen một cách xuề xoà, kiểu "lấy chẵn đi em". Đáp lại bằng lời cảm ơn và quay lại mua là đủ.
Đây chỉ là nét thường thấy, tuỳ chợ, tuỳ nhà, tuỳ người. Nếu người bán là họ hàng lớn tuổi, hỏi bố mẹ mình xem trước nay nhà mình mua bán với họ thế nào.
Lỡ làm người quen phật lòng thì gỡ thế nào
Nếu bạn đã lỡ chê hàng trước mặt khách, đã đăng lời phàn nàn lên mạng, hay đã hứa mua rồi không mua, hãy gỡ riêng và sớm. Gỡ lời chê: "Hôm trước em nói vội trước mặt khách, em xin lỗi chị. Em chỉ muốn chị xem giúp em món hàng, không có ý chê chị." Nếu đã đăng lên mạng, gỡ bài và nhắn riêng.
Gỡ lời hứa: "Hôm trước em bảo sẽ lấy, về tính lại thì nhà em chưa cần, em báo chị để chị đừng giữ hàng cho em." Báo sớm giúp người bán không giữ hàng, không mất khách khác.
Sau đó, lần sau đi qua vẫn ghé chào, mua một món nhỏ nếu cần. Người buôn bán gặp hàng trăm khách mỗi ngày, họ sẽ nhớ cách bạn cư xử sau sự việc nhiều hơn một câu nói vội. Nếu bố mẹ hai nhà có hỏi tới chuyện này, bạn chỉ cần nói mình đã xin lỗi người ta rồi, không kể lại đầu đuôi, để chuyện nhỏ không thành chuyện của cả họ.
Câu hỏi thường gặp
Mua hàng của người quen có nên mặc cả không?
Ở chợ, nơi ai cũng mặc cả, thì mặc cả nhẹ tới mức giá mọi người cùng trả. Ở cửa hàng có giá niêm yết thì không mặc cả, nếu người quen tự bớt thì nhận và cảm ơn.
Có nên đòi giá người quen khi mua hàng của họ hàng không?
Không nên tự đòi, vì câu đó ép người bán vào thế phải bớt dù lãi mỏng. Mức ưu đãi là quà của người bán, họ muốn cho thì họ tự đề nghị.
Hàng mua của người quen bị lỗi thì nói thế nào?
Báo sớm, riêng, gửi ảnh, nói bằng giọng nhờ xem giúp chứ không chê. Tránh đăng lên mạng hay than với họ hàng khác trước khi nói với chính người bán.
Người quen mời mua hàng mà mình không cần thì từ chối sao?
Trả lời sớm, rõ rằng mình chưa cần nên không mua, cảm ơn họ đã nghĩ tới mình và chúc đắt hàng. Không cần bịa lý do hay hứa để lần sau nếu biết mình không mua.
Người quen rủ góp vốn, tham gia bán hàng thì nói sao?
Bạn được quyền từ chối dứt khoát mà không phải giải thích chuyện tiền của nhà mình. Một câu ngắn rằng mình không tham gia chuyện góp vốn là đủ, nói sớm để người kia không phải chờ.