Anh chị em góp tiền chăm bố mẹ êm nhất khi cả nhà ngồi bàn một lần cho rõ: tính ra một khoản chi đều đặn, chia theo khả năng chứ không bắt buộc chia đều, tính công chăm sóc của người ở gần như một phần đóng góp, và có một người ghi chép công khai. Phần lớn bất hoà không đến từ số tiền, mà từ việc không ai nói ra mình đang nghĩ gì.
Bài viết cho tình huống rất thường gặp: bố mẹ đã lớn tuổi, sức khoẻ bắt đầu cần người đỡ, mấy anh chị em ở mỗi người một nơi, thu nhập chênh nhau. Bạn sẽ có cách mở cuộc bàn, vài cách chia hay được dùng, câu nói mẫu cho từng vai, những câu dễ làm anh chị em tự ái, và cách gỡ khi chuyện đã căng.
Mỗi người trong nhà đang nghĩ gì mà không nói
Người ở gần bố mẹ, thường là người con sống cùng hoặc cùng làng, gánh phần việc nhìn không thấy: đưa đi khám, nấu bữa riêng, thức đêm khi bố ốm. Họ hay nghĩ thầm rằng anh chị em ở xa chỉ gửi tiền là xong, còn mình thì mất cả thời gian lẫn cơ hội làm ăn.
Người ở xa thì nghĩ khác. Họ gửi tiền đều, có khi gửi nhiều, nhưng lại sợ bị coi là "chỉ biết đưa tiền", sợ không được hỏi ý khi có quyết định quan trọng như cho bố mẹ đi viện nào, có thuê người chăm không. Người thu nhập thấp hơn trong nhà thì ngại nhất: họ muốn góp mà không góp được bằng anh chị, và rất sợ bị so sánh.
Còn bố mẹ thường không muốn con cái phải lo, nên hay giấu bớt chuyện sức khoẻ, chuyện tiền thuốc. Hiểu được bốn góc nghĩ này là điểm bắt đầu của sự biết điều: không ai trong nhà sai, chỉ là mỗi người đứng ở một chỗ khác nhau. Cuộc bàn tốt là cuộc bàn mà mỗi người đều được nói phần của mình.
Mở cuộc bàn thế nào cho khỏi thành cuộc kể công
Cuộc bàn này nên có một người đứng ra gọi, thường là anh chị lớn, nhưng ai thấy cần trước thì người đó gọi cũng được.
- Hẹn một buổi riêng, không gộp vào ngày giỗ. Ngày giỗ đông người, có cả họ hàng, nói chuyện tiền dễ thành chuyện thể diện. Một buổi gọi điện chung buổi tối, hoặc một bữa cơm chỉ anh chị em, là đủ.
- Mở bằng việc của bố mẹ, không bằng tiền. "Mấy hôm nay mẹ đi khám lại, bác sĩ dặn phải theo dõi đều. Anh muốn cả nhà mình cùng tính cho mẹ được chăm ổn định."
- Liệt kê các khoản chi thật. Tiền ăn uống thêm, tiền thuốc đều, tiền khám, điện nước, người giúp việc nếu có. Ví dụ giả định, mỗi tháng khoảng 8 triệu cho các khoản đều đặn, chưa kể lúc nằm viện.
- Để từng người tự nói mình góp được gì. Không ai chỉ định thay ai. Người ở gần sẽ nói "em góp công và một ít", người ở xa nói số tiền mình gửi được.
- Chốt người ghi chép và cách báo. Một người giữ sổ, cuối tháng chụp gửi cả nhà. Công khai không phải vì không tin nhau, mà để không ai phải đoán.
Có dâu, có rể thì nên để họ cùng biết kết quả, vì tiền góp phần lớn là tiền chung của hai vợ chồng. Một người tự hứa với anh chị em rồi về nhà mới báo là mầm cãi nhau ở chính nhà mình.
Vài cách chia hay gặp, mỗi cách hợp với nhà nào
Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Bảng dưới đây chỉ là các kiểu thường thấy, số liệu trong ví dụ đều là ví dụ giả định, tuỳ hoàn cảnh từng nhà.
| Cách chia | Hợp khi | Điều cần để ý |
|---|---|---|
| Chia đều cho mỗi người | Thu nhập các anh chị em gần nhau | Dễ thành gánh nặng cho người khó khăn nhất |
| Chia theo khả năng, người dư góp nhiều hơn | Thu nhập chênh nhau rõ | Người góp ít cần được cảm ơn như người góp nhiều |
| Người ở gần góp công, người ở xa góp tiền | Có một người sống cùng bố mẹ | Phải nói rõ công chăm cũng là đóng góp, không phải "được miễn" |
| Quỹ chung, ai có gì bỏ vào, chi theo sổ | Anh chị em tin nhau, có người giữ sổ cẩn thận | Cần báo thu chi đều, kể cả tháng không có gì đặc biệt |
| Mỗi người lo trọn một khoản (người lo thuốc, người lo điện nước) | Các khoản ổn định, ít thay đổi | Khi có việc lớn như nằm viện vẫn phải bàn lại |
Dù chọn cách nào, những khoản lớn bất ngờ như phẫu thuật, nằm viện dài ngày nên bàn riêng mỗi lần, không ai tự quyết rồi báo sau. Và nếu bố mẹ còn lương hưu hay khoản tự có, hãy hỏi bố mẹ muốn dùng thế nào trước, để bố mẹ vẫn thấy mình làm chủ cuộc sống.
Câu nói mẫu theo từng vai
Người ở gần, khi thấy mình đang quá tải. "Em không kể công đâu, nhưng mấy tháng nay em không đi làm thêm được vì phải đưa bố đi khám. Anh chị xem có ai đỡ em được vài buổi một tháng không, hoặc nhà mình tính thuê thêm người." Nói việc cụ thể, không nói "em khổ".
Người ở xa, khi muốn góp ý mà sợ bị coi là chỉ đưa tiền. "Em ở xa nên không đỡ được việc hằng ngày, em ngại góp ý lắm. Nhưng chuyện cho mẹ đổi chỗ khám, chị cho em được cùng nghe với nhé."
Người thu nhập thấp hơn. "Năm nay em chỉ góp được chừng này, em xin lỗi anh chị. Bù lại cuối tuần nào em cũng về, việc gì cần chạy em chạy." Câu này biến điều mình ngại thành điều mình làm được.
Anh chị lớn, khi khép cuộc bàn. "Mỗi đứa một hoàn cảnh, góp được bao nhiêu là quý bấy nhiêu. Quan trọng là bố mẹ được chăm đều, có gì thay đổi thì nói sớm với nhau, đừng để bụng."
Dâu, rể khi được hỏi ý. "Chuyện bố mẹ thì vợ chồng con cùng lo, anh chị cứ tính, phần nhà con thì con với anh ấy bàn rồi báo lại ngay."
Khi bố mẹ không chịu nhận tiền của con
Nhiều cụ không muốn cầm tiền con gửi. Có cụ sợ con vất vả, có cụ thấy nhận tiền là mình đã thành gánh nặng, có cụ lén gửi lại cho đứa con khó khăn nhất. Ép bố mẹ nhận bằng mọi giá đôi khi lại làm các cụ buồn hơn.
Cách nhiều nhà làm là chuyển tiền thành việc cụ thể: thay vì đưa tiền mặt, anh chị em trả thẳng tiền điện nước, đặt sẵn thuốc theo đơn, đóng trước tiền khám định kỳ. Bố mẹ không phải cầm tiền, nhưng các khoản vẫn được lo. Khi đưa, nói bằng giọng con cái chứ không giọng người chu cấp: "Con mua sẵn thuốc tháng này cho mẹ rồi, mẹ cứ để tiền của mẹ mà tiêu việc khác."
Nếu bố mẹ hay chuyển tiền cho một người con khác, anh chị em đừng làm ầm lên trước mặt các cụ. Bàn riêng với nhau, và nếu cần thì người được bố mẹ giúp tự nói chuyện với bố mẹ. Với người già, cảm giác còn giúp được con là một niềm vui, không phải lúc nào cũng là chuyện cần sửa.
Câu dễ làm anh chị em tự ái
Mấy câu dưới đây thường được nói khi đã mệt, và để lại vết lâu hơn mọi khoản tiền.
| Tránh nói | Thay bằng |
|---|---|
| "Có mỗi tiền mà cũng không góp nổi" | "Em góp được đến đâu thì góp, phần còn lại cả nhà tính." |
| "Ở xa sướng thật, gửi tiền là xong" | "Em ở gần thì em thấy việc rõ hơn, để em kể cho anh chị nghe mẹ đang cần gì." |
| "Bố mẹ ở với ai thì người đó lo" | "Bố mẹ là của chung, người ở gần đang gánh nhiều, mình chia lại cho đều." |
| So số tiền góp trước mặt bố mẹ | Bàn riêng giữa anh chị em, bố mẹ chỉ cần biết mọi chuyện đã ổn |
| Nhắc chuyện ai được bố mẹ cho nhiều hơn ngày xưa | Giữ chuyện cũ ra ngoài cuộc bàn hôm nay |
Đặc biệt đừng gộp chuyện chăm bố mẹ với chuyện chia tài sản sau này. Hai chuyện ấy dính vào nhau là cuộc bàn nào cũng thành cuộc tính toán, và bố mẹ là người buồn nhất.
Mỗi miền thường xử chuyện này khác nhau
Ở nhiều nhà phía Bắc, con trưởng thường được kỳ vọng đứng ra lo, dù trên thực tế nhiều nhà đã chia lại theo hoàn cảnh. Nếu bạn không phải con trưởng mà đang gánh nhiều, hãy nói chuyện với anh chị lớn trước, để anh chị là người công bố cách chia mới, giữ được thể diện cho cả nhà.
Ở nhiều nơi miền Trung, con cái đi làm xa nhiều, người ở lại quê thường là một người, nên chuyện góp tiền từ xa về là chuyện rất phổ biến. Cái hay gặp là tiền gửi về không đều theo mùa vụ, nên quỹ chung có ghi chép giúp tránh hiểu lầm.
Ở nhiều nhà phía Nam, bố mẹ thường ở với con út hoặc người con nào thuận tiện, và chuyện tiền được nói thẳng hơn trong bữa cơm. Nói thẳng vẫn cần một người giữ giọng hoà, nhất là khi có dâu rể ngồi cùng.
Những nét này chỉ là thường thấy, tuỳ làng, tuỳ nhà. Cách hỏi tốt nhất là hỏi chính bố mẹ xem các cụ muốn sống với ai, được chăm thế nào, rồi anh chị em tính theo đó.
Khi đã lệch nhau, gỡ thế nào
Nếu đã có lời qua tiếng lại, đã có người im lặng không gửi nữa, đừng giải quyết bằng một tin nhắn dài trong nhóm chung. Gọi riêng từng người, bắt đầu bằng câu nhận phần của mình: "Hôm trước chị nói hơi gắt, chị xin lỗi. Chị chỉ lo cho mẹ thôi, em có điều gì khó thì nói với chị."
Nhiều khi người ngừng góp là người đang gặp khó mà không dám nói, như mất việc, làm ăn thua lỗ. Một câu hỏi riêng nhẹ nhàng mở được chuyện hơn mọi lời trách. Sau đó cả nhà điều chỉnh lại cách chia, ghi rõ từ tháng nào.
Nếu mâu thuẫn kéo dài, nhờ một người cả nhà đều nể như cô, chú, người bác ruột ngồi cùng một buổi. Biết điều không có nghĩa là một người phải gánh hết để giữ yên. Người chăm bố mẹ kiệt sức cũng cần được nghỉ, được đỡ, và nói ra điều đó là chính đáng.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em có bắt buộc phải góp tiền đều nhau để chăm bố mẹ không?
Không có cách chia nào bắt buộc cho mọi nhà. Nhiều nhà chia theo khả năng, người dư góp nhiều hơn, và tính công chăm sóc của người ở gần như một phần đóng góp, miễn cả nhà thống nhất và ghi chép rõ.
Người chăm bố mẹ hằng ngày có cần góp tiền nữa không?
Tuỳ nhà, nhưng nên nói rõ công chăm là một phần đóng góp lớn chứ không phải được miễn. Nếu người đó vẫn muốn góp thêm thì tốt, nhưng anh chị em ở xa không nên coi đó là điều đương nhiên.
Nên mở lời bàn chuyện góp tiền chăm bố mẹ thế nào?
Hẹn một buổi riêng chỉ anh chị em, mở bằng tình hình sức khoẻ và nhu cầu của bố mẹ, liệt kê các khoản chi thật rồi để từng người tự nói phần mình góp được. Tránh mở bằng câu ai phải đóng bao nhiêu.
Có nên cho dâu, rể biết chuyện góp tiền không?
Nên, vì tiền góp phần lớn là tiền chung của hai vợ chồng. Người con nên bàn với vợ hoặc chồng mình trước khi hứa với anh chị em, và báo lại kết quả cuộc bàn cho họ.
Một người ngừng góp mà không nói gì thì làm sao?
Gọi riêng hỏi thăm, giả định trước là họ đang gặp khó. Khi họ nói ra hoàn cảnh, cả nhà chia lại cho phù hợp, ghi rõ từ tháng nào, tránh nhắc chuyện này trước mặt bố mẹ hay họ hàng.