Khi mẹ chồng lên ở cùng để chăm cháu, vợ chồng nên chuẩn bị chỗ ở riêng tư cho mẹ, nói rõ từ đầu những việc mẹ giúp và những việc vợ chồng tự làm, lo chi phí sinh hoạt để mẹ không phải bỏ tiền túi, cho mẹ ngày nghỉ, và nói lời cảm ơn thường xuyên bằng việc làm cụ thể. Mẹ lên giúp là bỏ lại nhà cửa, bạn bè, có khi cả bố ở quê một mình; mẹ cần thấy mình là người được mời, không phải người được thuê.
Bài này dành cho vợ chồng trẻ ở thành phố đón mẹ chồng lên ở vài tháng hay vài năm. Phần cách nuôi con khác nhau giữa hai thế hệ là chuyện riêng, ở đây chỉ nói chuyện ứng xử: đón mẹ, chia việc, tiền nong, giờ giấc, chuyện riêng tư, và cách gỡ khi đã căng.
Mẹ lên thành phố, mẹ đang bỏ lại những gì
Nhiều bà mẹ ở quê có một cuộc sống quen thuộc: sáng ra chợ gặp người quen, chiều sang nhà hàng xóm, tối nghe đài, có vườn có ao, có hội các cụ. Lên căn hộ ở thành phố, mẹ mất gần hết những thứ ấy trong một ngày. Không quen ai trong khu, không biết đi chợ ở đâu, không dám xuống sân vì sợ lạc, cả ngày chỉ có cháu nhỏ để nói chuyện.
Thêm vào đó, mẹ hay mang cảm giác ở nhà con dâu. Nhà là của vợ chồng con, đồ đạc là của con dâu sắm, bếp là bếp của con dâu. Mẹ muốn làm gì cũng ngại, mà không làm gì cũng ngại. Có bà còn lo bố ở quê ăn uống một mình, lo vườn tược không ai trông.
Hiểu như vậy, bạn sẽ thấy việc đón mẹ không chỉ là dọn một cái giường. Biết điều là làm cho mẹ thấy đây cũng là nhà mẹ, và mẹ có quyền mệt, quyền nghỉ, quyền về quê khi nhớ. Ví dụ giả định: chị K đón mẹ chồng lên trông con, tuần đầu chị đưa mẹ xuống sân chung cư giới thiệu với mấy bà cùng tầng; từ đó chiều nào mẹ cũng có bạn đẩy xe cho cháu đi dạo cùng, đỡ nhớ quê hẳn.
Trước khi mẹ lên: những việc vợ chồng cần bàn xong
Những việc này nên bàn giữa hai vợ chồng trước, rồi chồng thưa với mẹ khi mời mẹ lên.
- Mẹ ở bao lâu. Vài tháng sau sinh, hay tới khi cháu đi nhà trẻ. Nói rõ để mẹ sắp xếp việc ở quê, và để không ai thấy bị giữ lại quá lâu.
- Chỗ ở của mẹ. Một phòng riêng, hoặc ít nhất một góc riêng có rèm, có tủ để đồ, có đèn ngủ. Mẹ cần chỗ để nghỉ trưa, để gọi điện về quê mà không ai nghe.
- Việc mẹ giúp và việc vợ chồng tự làm. Ví dụ mẹ trông cháu ban ngày, vợ chồng lo bữa tối và đêm cho cháu. Mẹ giúp nấu thêm thì quý, nhưng không mặc định mẹ lo hết việc nhà.
- Chi phí. Tiền chợ, tiền điện nước, đồ dùng của mẹ do vợ chồng lo. Có nhà gửi thêm mẹ một khoản hằng tháng, ví dụ giả định một khoản nhỏ để mẹ tiêu riêng; tuỳ hoàn cảnh và cách nhà mình quen. Cách đưa phải khéo, xem mục sau.
- Ngày nghỉ và ngày về quê. Mẹ được nghỉ ngày nào trong tuần, mấy tháng về quê một lần, ai đưa mẹ về.
Câu mẫu người chồng mời mẹ: "Mẹ ơi, vợ chồng con muốn mời mẹ lên ở với cháu mấy tháng đầu. Mẹ có phòng riêng, ban ngày mẹ trông cháu giúp, tối với cuối tuần chúng con lo. Mẹ nhớ bố thì tháng nào con cũng đưa mẹ về." Nói rõ như vậy, mẹ nhận lời mà không phải lo những điều không dám hỏi.
Những ngày đầu mẹ ở cùng
Chỉ cho mẹ mọi thứ trong nhà. Cách dùng bếp từ, máy giặt, điều hoà, cửa khoá, thang máy. Dán thêm mấy tờ giấy nhỏ ghi cách dùng nếu mẹ hay quên. Đừng để mẹ phải ngại hỏi lại nhiều lần.
Đưa mẹ đi một vòng quanh khu. Chợ gần nhất, hiệu thuốc, sân chơi, chỗ các bà hay ngồi. Giới thiệu mẹ với vài người hàng xóm lớn tuổi.
Cho mẹ quyền trong bếp. Nói rõ: "Mẹ thích nấu món gì cứ nấu, bếp mẹ dùng thoải mái, cái gì không quen thì để con làm." Đừng đứng sau lưng chỉnh cách mẹ rửa bát hay xếp đồ.
Hỏi mẹ đã quen chưa sau vài ngày. Ngồi với mẹ một buổi tối, hỏi thật: "Mẹ ở đây có gì chưa quen không mẹ, ngủ có ngon không, mẹ cần mua thêm gì con mua." Có khi mẹ chỉ cần một cái gối cao hơn mà ngại nói.
Giữ bữa cơm chung buổi tối. Dù bận, cố về ăn cơm tối cùng mẹ. Bữa cơm là lúc mẹ được nói chuyện với người lớn sau cả ngày chỉ có cháu. Hỏi mẹ hôm nay cháu thế nào, mẹ có mệt không, rồi để mẹ kể, đừng vừa ăn vừa xem điện thoại.
Tiền nong và lời cảm ơn: đưa sao cho mẹ nhận
Chuyện tiền là chỗ dễ khó xử nhất. Mẹ không muốn lấy tiền của con vì nghĩ trông cháu nội là việc của bà; con lại không muốn mẹ bỏ tiền túi đi chợ cho cả nhà. Có bà âm thầm lấy lương hưu ra mua thức ăn mà không nói.
Cách đỡ ngại là tách hai khoản. Tiền chợ, tiền sinh hoạt thì đưa như tiền chung của nhà, để vào một chỗ cố định mẹ biết: "Tiền chợ con để trong ngăn kéo này, mẹ cứ lấy mà tiêu, hết con bỏ thêm." Còn khoản riêng cho mẹ thì đưa vào dịp, như đầu tháng, dịp mẹ về quê, kèm một lý do mẹ dễ nhận: "Mẹ cầm lấy mua quà cho bố với mấy đứa cháu ở quê."
Lời cảm ơn không cần to tát, nhưng phải thường xuyên và cụ thể. Không chỉ "cảm ơn mẹ" chung chung, mà là "Hôm nay mẹ nấu cháo cho cháu ăn hết bát, con đi làm yên tâm hẳn." Con dâu và con trai đều nên nói. Thỉnh thoảng đưa mẹ đi ăn, đi khám sức khoẻ, mua cho mẹ bộ quần áo mới, để mẹ thấy mình được chăm chứ không chỉ chăm người khác.
Câu dở và câu được khi mẹ ở cùng
Mấy tình huống hay gặp khi ở chung một căn hộ nhỏ với mẹ chồng đang trông cháu.
| Tình huống | Tránh | Thay bằng |
|---|---|---|
| Mẹ cho cháu ăn món mình chưa muốn cho ăn | "Mẹ đừng cho cháu ăn cái này." | "Bác sĩ dặn con tháng này cháu chưa ăn món này mẹ ạ, con ghi danh sách món cháu ăn được để mẹ dễ nấu." |
| Mẹ mệt mà vẫn cố làm việc nhà | Không nói gì, để mẹ làm | "Mẹ để đấy tối con làm, mẹ nằm nghỉ lúc cháu ngủ đi mẹ." |
| Vợ chồng muốn đi chơi riêng cuối tuần | Đi mà không báo, để mẹ trông cháu | "Chủ nhật này chúng con xin đi ăn với bạn một buổi, mẹ trông cháu được không, hay mẹ muốn chúng con đưa cả mẹ đi?" |
| Mẹ nhắc chuyện về quê | "Mẹ ở thêm ít nữa đi, cháu còn nhỏ." | "Mẹ nhớ bố rồi phải không, cuối tuần này con đưa mẹ về mấy hôm, chúng con xin nghỉ trông cháu." |
Điểm chung: coi thời gian và sức khoẻ của mẹ là thứ cần được hỏi, không phải thứ có sẵn. Mẹ đồng ý giúp không có nghĩa là mẹ không được từ chối một việc nào. Mẹ nói không thì nghe theo, không hỏi lại nhiều lần.
Vai của con trai và của bố ở quê
Người con trai thường nghĩ mẹ mình lên rồi thì mọi chuyện tự ổn, vì mẹ thương cháu. Nhưng anh là người phải giữ cho mẹ và vợ không vướng nhau. Việc của anh: tối về hỏi chuyện mẹ trước tiên, nhận những việc nặng trong nhà, thay vợ nói với mẹ những điều vợ ngại, và nói với vợ những điều mẹ ngại.
Câu mẫu người con trai nói với mẹ khi vợ muốn đổi một thói quen chăm cháu: "Mẹ ơi, vợ con đọc sách thấy cho cháu ngủ thế này tốt hơn, mẹ thử với chúng con mấy hôm xem sao." Câu nói với vợ khi mẹ buồn: "Hôm nay mẹ hơi buồn vì em nói hơi gắt chuyện bình sữa, mai em hỏi han mẹ một câu nhé."
Còn bố chồng ở quê một mình, hay bố lên cùng mà buồn vì không có việc, cũng là một phần của câu chuyện. Hỏi thăm bố qua điện thoại cùng mẹ, mời bố lên chơi vài hôm, đưa mẹ về đúng hẹn. Nhiều mẹ ở được lâu vì biết con cái lo cho cả bố ở nhà.
Khi đã căng thẳng, và khác biệt giữa các miền
Ở chung lâu thì kiểu gì cũng có lúc căng, nhất là khi con nhỏ quấy, cả nhà thiếu ngủ. Lỡ nói nặng với mẹ, gỡ trong ngày: "Con mệt quá nên nói không phải với mẹ, con xin lỗi mẹ. Mẹ trông cháu cả ngày còn mệt hơn con." Nếu căng thẳng kéo dài, vợ chồng nên bàn lại cách sắp xếp, có khi thêm người giúp việc theo giờ, hay để mẹ về quê nghỉ một thời gian, thay vì để mọi người cùng kiệt sức.
Về khác biệt vùng miền, thường thấy là nhiều mẹ ở miền Bắc giữ kỹ các lệ kiêng khem sau sinh và chăm cháu, nhiều mẹ ở miền Trung quen tự làm mọi việc không muốn nhờ ai, nhiều mẹ ở miền Nam cởi mở nhưng nhớ nhà, nhớ chòm xóm nhiều. Tuỳ từng người, tuỳ nhà, hỏi mẹ thói quen của mẹ là chắc nhất.
Nếu mẹ lên ở cùng mà xảy ra xúc phạm nặng nề, hoặc vợ chồng bị ép buộc về tiền bạc, thì đó là chuyện vượt quá ứng xử thường ngày. Vợ chồng cần nói thẳng với nhau, nhờ người lớn tin cậy trong họ hai bên, và tìm hỗ trợ khi cần. Phần lớn các nhà không đi tới mức ấy: mẹ lên giúp vì thương, con nhận giúp vì cần, chỉ cần nói rõ và cảm ơn đủ là hai thế hệ ở với nhau được lâu.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ chồng lên trông cháu có nên đưa tiền cho mẹ không?
Nên lo toàn bộ chi phí sinh hoạt và có thể gửi mẹ thêm một khoản riêng, tuỳ hoàn cảnh từng nhà. Đưa khéo bằng cách để tiền chợ ở chỗ chung và tặng mẹ khoản riêng vào dịp mẹ về quê. Như vậy mẹ dễ nhận hơn.
Nhà nhỏ, không có phòng riêng cho mẹ chồng thì làm sao?
Tạo cho mẹ một góc riêng có rèm, có tủ đồ, có đèn, để mẹ nghỉ trưa và gọi điện riêng tư. Tránh để mẹ ngủ chung phòng khách mà không có chỗ cất đồ. Hỏi mẹ thấy ổn chưa sau vài ngày.
Mẹ chồng chăm cháu khác cách mình muốn thì nói thế nào?
Nói qua lời dặn của bác sĩ hoặc nhờ chồng nói, và đưa danh sách cụ thể thay vì cấm. Chọn vài điều thật sự quan trọng để nói, những điều nhỏ thì để mẹ làm theo cách của mẹ.
Mẹ chồng nhớ quê muốn về thì có nên giữ lại không?
Không nên giữ ép. Đưa mẹ về đúng hẹn hoặc sớm hơn nếu mẹ nhớ, vợ chồng tự sắp xếp trông cháu những ngày đó. Mẹ được về khi muốn thì mới yên tâm lên lại lâu dài.
Chồng nên làm gì khi mẹ lên ở cùng?
Hỏi chuyện mẹ mỗi tối, nhận việc nặng trong nhà, và làm người nói giúp giữa mẹ và vợ. Chồng không nên coi việc mẹ lên là xong phần mình. Mẹ ở cùng vui hay không, phần lớn phụ thuộc vào con trai.
Cảm ơn mẹ chồng trông cháu thế nào cho tự nhiên?
Cảm ơn thường xuyên bằng câu cụ thể về việc mẹ đã làm trong ngày. Thỉnh thoảng đưa mẹ đi ăn, đi khám sức khoẻ, mua đồ cho mẹ. Cả con dâu và con trai đều nên nói lời cảm ơn.