Cư xử với mẹ chồng khi hai người khác nếp sinh hoạt, việc đầu tiên không phải là nhịn hay cãi, mà là hỏi cho rõ nếp nhà, nhận một vài việc cố định mình làm được đều đặn, và nói trước những thói quen mình chưa đổi kịp. Mẹ chồng phật lòng ít khi vì con dâu làm khác mình, mà vì không biết con dâu nghĩ gì: dậy muộn là lười hay là ca làm đêm, ăn nhạt là chê cơm mẹ hay là đang giữ sức khoẻ.
Bài này đi qua ba chỗ hay vênh nhất khi mới về chung một nhà: giờ giấc, chuyện ăn uống, và việc nhà ai làm phần nào. Mỗi chỗ có cách hỏi, câu nói mẫu, những điều nên tránh, và vai của người chồng, vì đây là chuyện của cả hai vợ chồng chứ không phải bài thi riêng của con dâu.
Mẹ chồng đang nghĩ gì khi thấy con dâu làm khác mình
Một người mẹ đã giữ nếp nhà ba mươi năm thì giờ cơm, chỗ để đôi đũa, cách phơi cái áo đều có lý do của bà, dù có khi chính bà cũng không nói ra được lý do. Khi có người mới vào nhà, mỗi thói quen khác đi một chút là một lần bà phải tự hỏi: con nó không biết, hay nó biết mà không theo. Câu hỏi ấy không có lời đáp thì bà tự điền vào, và thường điền theo hướng xấu hơn sự thật.
Thêm một lớp nữa: nhiều bà mẹ lo con trai mình thiếu thốn sau khi lấy vợ. Thấy con dâu không nấu sáng, bà không nghĩ con dâu lười, mà nghĩ con trai mình đi làm bụng đói. Hiểu được nỗi lo này, bạn sẽ thấy nhiều lời góp ý của mẹ thật ra là hỏi han con trai bà qua mình.
Biết điều ở đây là đi trước một bước: nói cho mẹ biết lý do trước khi mẹ phải đoán. Không cần giải thích dài, chỉ cần một câu đúng lúc. Ví dụ giả định: chị B làm ca đêm ở bệnh viện, tuần đầu về nhà chồng chị nói ngay trong bữa cơm chiều đầu tiên rằng lịch trực của chị có hôm về lúc bảy giờ sáng, ngủ tới trưa mới dậy. Mẹ chồng chị sau đó tự dặn cả nhà đi nhẹ chân buổi sáng, chuyện tưởng dễ vênh thành ra chuyện bà thương con dâu vất vả.
Hỏi nếp nhà trong tuần đầu: hỏi gì, hỏi ai
Hỏi giờ ăn và ai nấu bữa nào. Đây là câu nên hỏi đầu tiên vì nó quyết định cả ngày. Hỏi mẹ trực tiếp, lúc mẹ đang thong thả, ví dụ khi đang nhặt rau: "Mẹ ơi, nhà mình thường ăn sáng lúc mấy giờ hả mẹ, để con dậy phụ mẹ cho kịp."
Hỏi những việc mẹ muốn tự tay làm. Có bà không cho ai đụng vào nồi cá kho, có bà giữ riêng việc giặt quần áo của bố. Biết trước để khỏi "giúp" nhầm chỗ: "Có việc gì mẹ thích tự làm thì mẹ bảo con, con để yên, việc nào mẹ mệt thì mẹ giao con."
Hỏi chồng những điều mẹ không tiện nói. Mẹ kiêng gì, ghét gì, từng phật lòng với ai vì chuyện gì. Chồng là người biết rõ nhất, và hỏi chồng thì không ai mất mặt. Câu hỏi nên cụ thể: "Mẹ có hay khó chịu khi ai để giày dép ở cửa không anh?" chứ đừng hỏi chung chung "mẹ có khó không".
Ghi nhớ bằng việc làm, không bằng lời hứa. Hỏi xong mà tuần sau vẫn làm như cũ thì còn tệ hơn không hỏi. Chọn hai ba việc cố định để làm cho đều: đổ rác buổi tối, rửa bát bữa chiều, lau bàn thờ ngày rằm cùng mẹ. Đều đặn quan trọng hơn làm nhiều.
Không cần làm ngay mọi thứ theo mẹ. Có những thói quen bạn chưa đổi được ngay, ví dụ chưa quen ăn sáng sớm. Nói thẳng rằng mình đang tập, thay vì giả vờ theo rồi bỏ giữa chừng.
Ba chỗ hay vênh và câu nói mẫu cho từng chỗ
Bảng dưới gom ba tình huống hay gặp nhất trong tháng đầu, kèm câu nói dở mà nhiều người lỡ miệng, và câu thay thế nghe thuận tai hơn.
| Tình huống | Câu dở | Câu nên nói |
|---|---|---|
| Mẹ dậy sớm nấu, mình dậy muộn vì đi làm khuya | "Con đi làm mệt lắm mẹ ạ, mẹ cứ để đó." | "Hôm nào con về khuya thì sáng con dậy muộn một chút, mẹ đừng nấu phần con, trưa con tự lo. Hôm nghỉ con dậy nấu với mẹ." |
| Mẹ nấu mặn, mình quen ăn nhạt | "Món này mặn quá mẹ ơi." | "Con quen ăn nhạt từ nhà, mẹ cứ nêm theo cả nhà, con chan thêm canh là vừa ạ." |
| Mẹ giặt đồ của cả nhà, có cả đồ của mình | "Mẹ đừng đụng vào đồ của con." | "Mẹ để đồ của hai đứa con tự giặt cho mẹ đỡ việc, có mấy cái áo phải giặt tay nữa mẹ ạ." |
| Mẹ hỏi sao hai đứa đi chơi về muộn | "Bọn con lớn rồi mà mẹ." | "Lần sau về muộn con nhắn mẹ trước, mẹ khỏi chờ cơm, mẹ đi ngủ sớm cho khoẻ." |
Điểm chung của mấy câu nên nói: mở bằng việc của mình chứ không bằng lỗi của mẹ, và kết thúc bằng một chút lo cho mẹ. Câu nói dở thường không sai về ý, chỉ sai về cách mở lời, khiến mẹ nghe như bị đẩy ra khỏi chính căn bếp nhà mình.
Người chồng đứng ở đâu khi mẹ và vợ khác nếp
Nhiều chuyện căng giữa mẹ chồng và con dâu thật ra là chuyện người chồng chưa làm phần mình. Mẹ không tiện nói với con dâu thì nói với con trai, con trai im lặng; vợ không tiện nói với mẹ chồng thì kể với chồng, chồng cũng im lặng. Hai người phụ nữ cứ đoán nhau qua một người đàn ông không chịu truyền lời.
Vai của chồng không phải là trọng tài phân xử ai đúng ai sai, mà là người dịch: nói cho mẹ hiểu nếp của vợ, nói cho vợ hiểu nếp của mẹ, và nhận phần việc của chính mình trong nhà. Một câu mẫu để người chồng nói với mẹ: "Vợ con làm ca đêm nên sáng ngủ muộn, mẹ đừng nghĩ ngợi, việc sáng để con lo với mẹ." Một câu như vậy đỡ cho vợ mười lần tự giải thích.
Ngược lại, người vợ cũng đừng biến chồng thành cái loa than phiền. Kể với chồng thì kể sự việc và điều mình cần, không kể tính xấu của mẹ. Nói "mẹ hay soi em" khiến chồng phải đứng ra bênh mẹ; nói "em chưa biết mẹ muốn phơi đồ thế nào, anh hỏi giúp em" thì chồng có việc cụ thể để làm. Việc nhà thì cả hai vợ chồng cùng nhận, đừng để mẹ thấy con trai ngồi xem điện thoại còn con dâu chạy quanh bếp, vì chính cảnh ấy làm mẹ khó xử nhất.
Khác biệt giữa các miền mà nhiều nhà vẫn giữ
Không có nếp nào chuẩn cho cả nước, chỉ có những điều thường thấy. Tuỳ làng, tuỳ nhà, nên hỏi người lớn trong nhà trước khi tự làm.
- Nhiều gia đình miền Bắc coi trọng bữa cơm chiều đủ mặt, con dâu về muộn mà không báo thì mẹ sẽ để ý hơn chuyện con dậy muộn buổi sáng. Lời mời cơm trước khi ăn cũng được giữ kỹ hơn.
- Ở nhiều nhà miền Trung, nếp ăn uống và việc thờ cúng ngày rằm, mùng một được giữ đều; con dâu hỏi mẹ cách bày mâm một lần là mẹ thấy được quan tâm.
- Nhiều nhà miền Nam xuề xoà hơn về giờ giấc, nhưng lại để ý cách xưng hô và sự vui vẻ; con dâu ít nói, ít cười trong bữa cơm dễ bị hiểu là không thích nhà chồng.
- Gia đình ở thành phố, hai thế hệ cùng đi làm thì nếp thường lỏng hơn, nhưng chuyện ai dọn dẹp cuối tuần lại hay thành chuyện.
Khác biệt vùng miền chỉ là điểm xuất phát để hỏi, không phải để gán cho mẹ chồng một tính cách. Có bà gốc Bắc sống ở miền Nam bốn mươi năm, nếp nhà đã pha cả hai. Hỏi mẹ vẫn chắc hơn đoán theo quê.
Bố chồng và những người khác trong nhà cũng là nếp
Nhiều con dâu dồn hết sự chú ý vào mẹ chồng mà quên bố chồng. Ở nhiều nhà, bố ít nói, ít góp ý chuyện bếp núc, nhưng lại để ý chuyện chào hỏi, giờ về nhà và cách con dâu nói chuyện với khách. Bố không nói ra thì nói với mẹ, và mẹ lại là người phải truyền lời, thành ra mẹ mang tiếng khó tính thay cho bố.
Việc nhỏ mà hiệu quả: đi làm về chào cả bố lẫn mẹ, rót chén nước cho bố khi bố ngồi xem thời sự, hỏi bố một câu về việc bố hay làm, chẳng hạn chăm mấy chậu cây ngoài sân. Câu mẫu: "Bố ơi, chậu lan bố tưới mấy hôm một lần ạ, mai bố đi vắng con tưới giúp." Bố chồng thấy con dâu để ý tới mình thì cũng hay đỡ lời cho con dâu những lúc mẹ phật ý.
Nếu nhà còn ông bà nội, em chồng ở cùng, thì nếp còn nhiều lớp hơn. Ông bà thường được mời cơm trước, được phần ngon trước; em chồng có thể quen được mẹ chiều. Bạn không cần thay đổi những điều ấy, chỉ cần biết để không vô tình làm khác. Hỏi chồng một lượt ai trong nhà có thói quen gì đặc biệt là đủ cho tuần đầu, phần còn lại học dần qua từng bữa cơm.
Khi đã lỡ làm mẹ phật lòng, và khi nào không còn là chuyện nếp nhà
Lỡ nói một câu cộc, lỡ ngủ quên bỏ mẹ nấu một mình mâm cơm có khách, thì gỡ càng sớm càng nhẹ. Đừng chờ mẹ hết giận, vì mẹ có khi chờ con nói trước. Câu gỡ nên ngắn, nhận việc của mình, không kèm chữ "nhưng": "Sáng nay con ngủ quên để mẹ làm một mình, con xin lỗi mẹ. Trưa nay mẹ nghỉ, con nấu." Rồi làm đúng như đã nói. Nếu mẹ vẫn lạnh nhạt vài hôm, cứ chào hỏi bình thường, không hờn lại.
Có những chuyện không còn là khác nếp. Khi bị xúc phạm nặng nề kéo dài, bị cấm về nhà mình, bị đụng tay chân, bị ép đưa tiền, thì đó là giới hạn, không phải chỗ để "biết điều" bằng cách chịu đựng. Lúc đó cần nói rõ với chồng, nhờ người lớn tin cậy trong họ hai bên, và khi cần thì tìm tới hội phụ nữ hoặc công an xã, phường. Biết điều là để giữ hoà khí giữa những người tôn trọng nhau, không phải để một người chịu thiệt mãi.
Phần lớn các nhà không đi tới mức đó. Thường chỉ cần một năm đầu kiên nhẫn hỏi, nhận việc đều đặn và để chồng làm đúng phần cầu nối, hai người phụ nữ sẽ tìm ra nhịp chung mà không ai phải bỏ hết thói quen của mình.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ chồng dậy sớm mà mình dậy muộn thì có bị coi là lười không?
Có thể bị hiểu như vậy nếu mẹ không biết lý do. Bạn nên nói rõ lịch làm việc của mình ngay từ đầu, và chọn một hai buổi trong tuần dậy sớm phụ mẹ. Mẹ thường thấy yên tâm khi biết con có lý do và vẫn để ý tới mẹ.
Có nên nói thẳng với mẹ chồng là mình không ăn được món mẹ nấu không?
Không nên chê món, nhưng nên nói về khẩu vị của mình. Câu như "con quen ăn nhạt từ nhà" nhẹ hơn nhiều so với "món này mặn". Sau một thời gian, nhiều mẹ tự để riêng phần nhạt cho con dâu mà không cần ai nhắc.
Chồng không chịu nói giúp với mẹ thì làm sao?
Nói với chồng việc cụ thể cần anh làm, không than chung chung. Ví dụ nhờ anh nói với mẹ về lịch làm ca của mình. Nếu anh vẫn ngại, hai vợ chồng nên ngồi bàn nghiêm túc rằng chuyện trong nhà là việc chung, không phải việc riêng của vợ.
Mẹ chồng đụng vào đồ đạc riêng của vợ chồng thì nói thế nào cho khéo?
Nói theo hướng mình muốn đỡ việc cho mẹ, không theo hướng cấm. Ví dụ "mẹ để phòng hai đứa con tự dọn, mẹ đỡ mỏi lưng". Phần riêng tư nên để chồng nói thêm với mẹ một câu, vì mẹ dễ nghe con trai hơn.
Bao lâu thì quen được nếp nhà chồng?
Không có mốc chung. Nhiều người mất vài tháng, có người cần một năm qua đủ các dịp Tết, giỗ. Quan trọng là mỗi tháng bớt được một chỗ vênh, chứ không phải đổi hết mình trong tuần đầu.
Khi nào thì không nên tiếp tục nhường nhịn mẹ chồng?
Khi bị xúc phạm kéo dài, bị đánh, bị ép tiền bạc hay bị cấm qua lại nhà mình. Lúc đó cần nói rõ với chồng, nhờ người thân tin cậy, và tìm tới hội phụ nữ hoặc công an xã, phường nếu cần. Đó là giới hạn, không phải chuyện nếp nhà.