Được nhờ chở người đi viện giữa đêm, việc đúng nhất là nhận lời ngắn gọn, đi ngay, mang theo vài thứ cần thiết, để người nhà bệnh nhân làm chủ mọi quyết định khám chữa, ở lại tới khi có người nhà khác đến thay, rồi lặng lẽ về mà không kể công. Lúc đó người gọi đang hoảng, họ cần một người bình tĩnh và nhanh tay, không cần lời khuyên.
Ví dụ giả định: chị B ở cùng ngõ gọi lúc một giờ sáng, mẹ chị sốt cao và khó thở, chồng chị đi công tác, chị không đi xe máy được. Bạn là người gần nhất có xe. Nếu người bệnh có dấu hiệu nặng như khó thở nhiều, lơ mơ, đau ngực dữ dội, thì gọi cấp cứu là ưu tiên trước, chở xe máy chỉ khi không còn cách nhanh hơn.
Lúc đó người gọi đang nghĩ gì
Không ai muốn gọi hàng xóm lúc nửa đêm. Người gọi cho bạn đã cân nhắc rất nhanh: gọi ai thì đến được ngay, ai có xe, ai đủ thân để không thấy phiền quá. Họ vừa lo cho người ốm, vừa áy náy vì đánh thức cả nhà bạn. Câu đầu tiên họ nói thường là "xin lỗi gọi muộn", và điều họ cần nghe lúc đó là bạn đến, không phải câu hỏi han dài dòng.
Người bệnh, nếu còn tỉnh, lại có nỗi ngại riêng: ngại làm phiền người ngoài, ngại để người khác thấy mình yếu, có khi còn cố nói "không sao đâu, sáng mai đi cũng được". Người chở không nên tranh luận chuyện bệnh nặng hay nhẹ, đó là việc của bác sĩ. Việc của bạn là đưa tới nơi an toàn và nhanh.
Biết điều trong tình huống này là bớt mình đi: bớt nói, bớt góp ý, bớt quyết thay. Nhiều người tốt bụng lỡ làm người nhà khó chịu chỉ vì nhiệt tình quá, tự chọn viện, tự kể bệnh, tự đứng ra trả lời bác sĩ. Một người chở biết lùi đúng lúc được nhớ lâu hơn người làm nhiều mà lấn.
Năm phút đầu: nhận lời và chuẩn bị
Từ lúc nghe máy tới lúc nổ máy xe chỉ nên vài phút. Thứ tự gọn như sau:
- Nhận lời ngay bằng một câu: "Em sang luôn đây chị, chị cứ chuẩn bị giấy tờ cho bác." Không hỏi bệnh gì, không hỏi sao không gọi người khác.
- Hỏi một câu duy nhất để chọn phương tiện: người bệnh có tự ngồi được sau xe máy không. Nếu không ngồi vững, hoặc khó thở, lả người, thì gọi xe bốn chỗ hoặc gọi cấp cứu, xe máy lúc đó không an toàn.
- Mặc ấm, mang theo điện thoại đã sạc, ít tiền mặt, áo khoác hoặc chăn mỏng cho người bệnh, mũ bảo hiểm thứ hai.
- Báo người trong nhà mình một câu là đi đâu, với ai, để họ khỏi lo khi thức dậy không thấy bạn.
- Đến nơi, nhắc người nhà mang giấy tờ tùy thân và thẻ bảo hiểm y tế của người bệnh, các loại thuốc đang dùng nếu có, để bác sĩ hỏi thì có ngay.
Khi chở, đi chậm và đều, nhắc người ngồi sau ôm chặt hoặc để một người nhà ngồi kẹp giữa nếu xe chở được và đúng luật. Đường đêm vắng nhưng dễ có ổ gà, xe phóng nhanh, tai nạn trên đường đi viện là điều không ai muốn.
Ở viện: làm gì và để người nhà làm gì
Bạn lo phần chân tay. Gửi xe, dìu người bệnh vào, tìm chỗ ngồi, đi lấy nước, hỏi đường tới quầy tiếp nhận. Đây là những việc người nhà đang rối không làm nổi cùng lúc.
Người nhà lo phần quyết định. Khai bệnh, trả lời bác sĩ, ký giấy, chọn có nhập viện hay không là việc của người nhà. Nếu bác sĩ quay sang hỏi bạn, nói rõ: "Dạ cháu là hàng xóm chở bác vào, chị đây là con gái bác ạ." Như vậy bác sĩ biết hỏi đúng người.
Không bàn bệnh, không khuyên thuốc. Kể cả khi nhà bạn từng có người bị giống vậy. Câu như "chắc bị cái này rồi, nhà em trước cũng thế" làm người nhà hoảng thêm hoặc chủ quan sai chỗ.
Tiền viện phí tạm ứng. Nếu người nhà quên mang tiền, bạn có thể ứng trước một khoản nhỏ cho kịp thủ tục, nói rõ là tạm ứng để chị khỏi lo, rồi để họ tự hoàn lại khi tiện. Số tiền tuỳ hoàn cảnh hai bên, không nên đưa quá sức mình rồi sau lại khó nói.
Câu nói mẫu lúc trên đường và lúc ra về
Trên xe, người bệnh hay xin lỗi vì làm phiền. Đáp ngắn, giọng ấm: "Bác cứ ôm chặt cháu, sắp tới rồi bác ạ." Hoặc: "Có gì đâu bác, hàng xóm với nhau mà." Đừng nói chuyện bệnh, đừng hỏi "bác thấy đau chỗ nào" liên tục, người mệt rất khó trả lời trên xe.
Với người nhà đang hoảng: "Chị bình tĩnh, có em đây rồi, chị cứ lo giấy tờ cho bác, em đi gửi xe." Câu này giao rõ việc, làm người nhà bớt rối hơn mọi lời an ủi.
Khi có người nhà khác đến thay hoặc bác sĩ đã cho nằm theo dõi, chào ra về: "Bác nằm nghỉ nhé, có anh D đây rồi, sáng em qua hỏi thăm. Chị cần gì cứ gọi em, đêm khuya cũng được." Không cần ở lại tới sáng nếu nhà đã có người.
Khi người nhà cảm ơn hoặc đòi trả tiền xăng: "Chị đừng nghĩ chuyện đó, bác khoẻ là được rồi." Nếu bạn có ứng tiền viện phí, nhắc nhẹ một lần khi mọi chuyện đã yên, không nhắc giữa lúc đang lo.
Nên tránh và vì sao người nhà phật lòng
Trong lúc nguy cấp, người nhà nhạy cảm hơn mọi khi. Những việc làm tưởng nhỏ có thể bị nhớ rất lâu.
| Tránh | Vì sao | Thay bằng |
|---|---|---|
| Chụp ảnh, đăng chuyện đưa người đi viện lên mạng | Lộ chuyện riêng của nhà người ta | Giữ kín, chỉ nhắn người nhà khi cần |
| Kể lại với cả xóm sáng hôm sau | Người nhà chưa muốn ai biết | Ai hỏi thì nói "bác đi khám, đang ổn" |
| Than mất ngủ, mai phải đi làm sớm | Người nhà thấy mắc nợ | Không nhắc tới công mình |
| Tự chọn viện, tự quyết thay | Lấn quyền người nhà | Hỏi "chị muốn đi viện nào" rồi chở |
Có một điều được phép, và nên làm: nếu bản thân bạn không khoẻ, uống rượu bia, hay quá buồn ngủ để đi xe an toàn, hãy nói thật và giúp gọi xe thay vì cố đi. Đó không phải từ chối giúp, mà là giúp đúng cách. Một tai nạn trên đường đi viện sẽ biến một người cần giúp thành hai người cần giúp.
Thói quen từng vùng khi hàng xóm có người ốm
Ở các khu phố cũ và làng quê miền Bắc, chuyện hàng xóm đưa nhau đi viện ban đêm khá thường gặp, và sáng hôm sau mọi người thường sang hỏi thăm, mang theo hộp sữa, gói bánh. Người đã chở đêm qua hay được người nhà nhắc tên cảm ơn trước mặt mọi người, nên bạn cũng không cần tự kể.
Ở nhiều vùng miền Trung, quan hệ làng xóm gắn chặt, người ta có thói quen cử người thay phiên vào viện trông nếu nhà kia ít người. Nếu bạn ở đó lâu, có thể được nhờ thêm trông một đêm, nhận hay không tuỳ sức. Ở miền Nam, cách giúp thường gọn và thoải mái, hàng xóm chở nhau đi khám là chuyện tự nhiên, người nhà hay mời ly cà phê hay bữa sáng để cảm ơn, nhận cho họ vui.
Đây chỉ là những điều thường thấy, không phải nếp chung của mọi nhà. Với hàng xóm mới, bạn chưa rõ nhà họ ra sao, thì cứ giúp gọn và hỏi họ muốn mình làm gì tiếp.
Khi lỡ làm sai hoặc không giúp được
Đã từ chối vì đang say hoặc mệt. Sáng hôm sau sang hỏi thăm và nói thật lý do: "Tối qua em uống mấy ly, không dám chở bác, em áy náy quá." Người nhà sẽ hiểu, vì từ chối như vậy là có trách nhiệm.
Đã lỡ nói chuyện bệnh làm người nhà hoảng. Gỡ bằng một câu: "Em nói linh tinh thôi, chị cứ nghe bác sĩ." Rồi không nhắc lại nữa.
Đã chở đến viện mà người nhà muốn đi viện khác. Đừng tỏ ra bực vì phải đi thêm một chặng. Hỏi lại một câu cho chắc, rồi chở tiếp hoặc gọi xe giúp. Quyết chọn nơi khám là quyền của người nhà, kể cả khi bạn nghĩ chỗ cũ gần hơn.
Đã lỡ kể chuyện nhà người ta với người khác. Xin lỗi riêng người nhà, nói rõ mình không có ý gì, và từ đó giữ kín. Đừng để họ nghe lại từ miệng người thứ ba. Chuyện sức khoẻ là chuyện người ta giữ kỹ nhất, lỡ một lần thì phải giữ gấp đôi những lần sau.
Những ngày sau: hỏi thăm vừa đủ, không thành chủ nợ
Giúp xong một đêm như vậy, quan hệ giữa hai nhà thường gần hơn, nhưng cũng dễ sinh ra một thứ khó nói: người nhà thấy mắc nợ bạn. Có nhà sẽ mang quà sang cảm ơn nhiều lần, có nhà lại ngại tới mức tránh mặt. Việc của bạn là làm cho món nợ đó nhẹ đi. Nhận lời cảm ơn một cách tự nhiên, nhận món quà nhỏ cho họ vui, rồi coi như chuyện đã xong.
Hỏi thăm một lần trong vài ngày đầu, ngắn gọn: "Bác đỡ chưa chị? Có cần em chở đi tái khám thì chị cứ bảo." Câu này vừa quan tâm vừa để ngỏ, người nhà muốn kể thêm thì kể, không muốn thì chỉ cần đáp "bác đỡ rồi". Đừng hỏi chẩn đoán là gì, phải mổ không, tốn bao nhiêu tiền. Những câu đó người nhà sẽ tự nói nếu muốn.
Nếu sau đó người nhà nhờ thêm việc như chở đi tái khám định kỳ, bạn nhận khi tiện, và khi không tiện thì nói thẳng ngay từ đầu để họ còn tìm cách khác. Một lần giúp lúc nguy cấp không có nghĩa là bạn phải gánh mọi chuyến sau. Nói rõ như vậy giữ được tình hàng xóm lâu hơn là gồng nhận rồi sau đó tránh mặt.
Câu hỏi thường gặp
Hàng xóm gọi nửa đêm nhờ chở đi viện mà mình không muốn thì sao?
Nếu bạn có lý do thật như đang mệt, đã uống rượu bia hay có con nhỏ không ai trông, hãy nói thật ngay và giúp gọi xe hoặc gọi cấp cứu. Từ chối kèm một phương án khác vẫn là giúp, chỉ là giúp theo cách an toàn hơn.
Khi nào nên gọi cấp cứu thay vì chở xe máy?
Khi người bệnh không ngồi vững, lơ mơ, khó thở nhiều, đau ngực dữ dội hoặc vừa ngã đập đầu, xe máy không còn an toàn. Lúc đó nên gọi cấp cứu hoặc gọi xe bốn chỗ, còn việc đánh giá bệnh để nhân viên y tế làm.
Có cần ở lại viện tới sáng không?
Không bắt buộc. Khi đã có người nhà khác đến hoặc người bệnh đã được nằm theo dõi, bạn có thể chào ra về, dặn có gì cứ gọi. Ở lại khi nhà họ đã đủ người đôi khi làm họ ngại hơn.
Mình ứng tiền viện phí giúp thì đòi lại thế nào?
Nói rõ là tạm ứng ngay lúc đưa, rồi để người nhà tự hoàn khi mọi chuyện đã yên. Nếu lâu không thấy nhắc, bạn có thể hỏi nhẹ một lần khi gặp riêng, tránh nhắc trước mặt người khác.
Có nên đăng chuyện giúp hàng xóm đi viện lên mạng không?
Không nên, vì đó là chuyện sức khoẻ riêng của nhà người ta. Kể cả có ý tốt, việc đăng lên vẫn dễ làm người nhà khó chịu vì chưa muốn nhiều người biết.
Sau hôm đó có cần sang hỏi thăm không?
Nên sang hoặc nhắn hỏi thăm một lần trong vài ngày sau, ngắn gọn, không hỏi sâu chuyện bệnh. Hỏi thăm như vậy cho người nhà thấy bạn quan tâm thật chứ không chỉ làm cho xong việc.