BietDieu.comBiết Điều
Được nhờ vả và nhờ người khác

Đã nhận lời giúp mà không làm được: báo sớm, nói thật và gỡ cho người nhờ

Hứa giúp rồi mới thấy không kịp, không đủ sức hay làm hỏng: báo lúc nào, nói thế nào, bù đắp ra sao để người nhờ không lỡ việc và hai bên không mất lòng nhau.

Over-the-shoulder view of a young Vietnamese woman in a sand colored linen shirt apologizing to her aunt beside a closed laptop at a dining table, golden late afternoon light

Đã nhận lời giúp mà không làm được, hãy báo ngay khi biết, càng sớm càng tốt; nói thật lý do trong một hai câu, trả lại những gì đã làm hoặc đã nhận, và đưa ra một cách khác để người nhờ không bị lỡ việc. Người nhờ có thể buồn vì việc không thành, nhưng họ giận thật sự khi bị để lửng tới phút chót.

Ví dụ giả định: bạn hứa với cô ruột sẽ sửa xong cái máy tính trước ngày cô nộp hồ sơ, nhưng hoá ra máy hỏng phần cứng, bạn không có linh kiện. Hoặc bạn hứa trông nhà cho hàng xóm đi xa một tuần rồi công ty cử đi công tác. Những chuyện này xảy ra với ai cũng có lúc, cái khác nhau chỉ nằm ở cách người ta báo tin và gỡ cho người kia.

Vì sao thất hứa nhỏ lại để lại vết lâu

Người nhờ, khi đã nghe bạn nhận lời, sẽ thôi lo phần việc đó và dồn sức cho việc khác. Cô bạn yên tâm lo giấy tờ vì "máy đã có cháu lo". Hàng xóm đặt vé đi chơi vì "nhà đã có người trông". Nghĩa là lời nhận của bạn đã trở thành một phần kế hoạch của họ. Khi lời nhận đó đổ, cái họ mất không chỉ là việc, mà là thời gian để tìm cách khác.

Đó là lý do người ta không nhớ lắm chuyện bạn không làm được, mà nhớ rất rõ chuyện bạn báo muộn. Một lời báo sớm ba ngày làm người kia hơi phiền. Một lời báo muộn ba tiếng trước giờ làm người kia hoảng, và cái hoảng đó gắn với tên bạn rất lâu.

Người thất hứa thì thường im vì ngại. Càng ngại càng trì hoãn, càng trì hoãn càng khó mở lời. Biết điều ở đây là thắng được cái ngại của mình để nghĩ cho người kia trước: họ cần biết sớm để còn xoay.

Thứ tự xử lý khi biết mình không làm được

Ngay khi thấy việc có nguy cơ không thành, làm theo thứ tự sau, đừng đợi tới lúc chắc chắn hỏng hẳn:

  1. Báo ngay, bằng cuộc gọi hoặc gặp trực tiếp, không chỉ nhắn tin. Với người lớn tuổi, gọi điện cho thấy bạn coi trọng họ.
  2. Nói lý do thật trong một hai câu. Không bịa lý do nghe hay hơn, vì lý do bịa rất dễ lộ trong họ hàng, làng xóm.
  3. Nói rõ phần nào đã làm được, phần nào chưa, và trả lại những gì bạn đang giữ: máy móc, giấy tờ, chìa khoá, tiền đã nhận để mua đồ.
  4. Đưa ít nhất một phương án thay thế: người khác có thể làm, nơi làm có tính phí, hoặc phần nhỏ bạn vẫn làm được.
  5. Hỏi người kia cần gì thêm từ bạn để chuyển giao cho gọn, rồi làm đúng như đã hỏi.

Thứ tự này nghe đơn giản nhưng nhiều người làm ngược: đi tìm phương án trước cho tới khi tìm được mới báo, và lúc đó đã muộn. Báo trước, tìm sau, hoặc vừa báo vừa tìm cùng người nhờ, luôn tốt hơn. Người nhờ hiểu việc của họ hơn bạn, nhiều khi họ nghĩ ra cách mà bạn tìm mãi không thấy.

Câu nói mẫu khi rút lại lời nhận

Mở đầu bằng việc nhận phần mình, không vòng vo: "Cô ơi, cháu phải báo cô một chuyện không hay: cái máy hỏng phần cứng, cháu không sửa kịp được trước thứ Năm như đã hứa. Cháu xin lỗi cô."

Tiếp ngay bằng phương án, đừng để người kia rơi vào khoảng lặng: "Cháu đã hỏi một tiệm sửa uy tín gần nhà cô, họ nhận làm trong hai ngày. Hoặc cô dùng tạm máy của cháu để làm hồ sơ, cháu mang sang tối nay."

Với việc trông nhà, trông con, đổi người: "Anh ơi, em bị công ty cử đi công tác đột xuất, tuần sau em không trông nhà được. Em đã hỏi chị E bên cạnh, chị ấy nhận tưới cây, cho mèo ăn, em đưa chìa khoá cho chị ấy nếu anh đồng ý." Luôn hỏi người nhờ có đồng ý người thay không, đừng tự giao chìa khoá nhà người ta cho người khác.

Khi người kia trách, nhận lời trách, đừng cãi: "Dạ, cháu biết làm cô lo, lẽ ra cháu phải xem kỹ trước khi nhận." Một câu nhận lỗi như vậy thường làm cơn giận dịu đi rất nhanh. Còn nếu bạn bắt đầu giải thích dài vì sao không phải lỗi mình, người kia sẽ nghe ra là bạn đang lo cho thể diện mình hơn là cho việc của họ, và câu chuyện kéo dài thêm không cần thiết.

Nói dở và nói được khi thất hứa

Lúc ngại, người ta hay chọn những câu né tránh. Những câu đó tưởng giữ thể diện nhưng thật ra làm người nghe phật lòng hơn:

Nói dởVì sao người nghe phật lòngNói được
"Dạo này bận quá, chắc để sau nhé."Không rõ là có làm hay không"Em không làm kịp được, em xin lỗi, chị nhờ người khác giúp em."
"Cái này khó hơn em nghĩ."Nghe như đổ lỗi cho việc"Em đánh giá sai, đáng lẽ em phải xem kỹ trước khi nhận."
Im lặng, không trả lời tin nhắnBị coi là trốn tránhGọi lại ngay, kể cả chỉ để nói "em đang tìm cách"
"Chắc người khác làm cũng không được đâu."Nghe như tự bào chữa"Có một chỗ chuyên làm việc này, em hỏi giúp chị nhé."

Điểm chung của các câu nói được là rõ ràng và nhận phần mình. Người nghe không cần bạn giải thích nhiều, họ cần biết bước tiếp theo là gì.

Bù đắp thế nào cho vừa

Không phải lần thất hứa nào cũng cần bù đắp bằng vật chất. Thường thì làm phần việc thay thế cho thật tốt đã là bù đắp: đưa cô tới tiệm sửa, chở máy đi lấy, ngồi cùng cô làm hồ sơ trên máy của mình. Những việc đó cho thấy bạn vẫn có trách nhiệm dù việc ban đầu không thành.

Nếu vì bạn mà người nhờ phải tốn thêm tiền, ví dụ phải thuê người trông nhà, phải sửa ở tiệm, bạn có thể đề nghị góp một phần. Có người sẽ nhận, có người từ chối, nhưng lời đề nghị cho thấy bạn hiểu mình đã làm họ thiệt. Mức góp tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống, không cần đền cho bằng đủ.

Còn một kiểu bù đắp người ta hay quên: lần sau khi họ nhờ, bạn nhận đúng sức và làm cho thật tròn. Một lần làm đến nơi đến chốn xoá được gần hết ký ức về lần thất hứa trước. Có người còn chủ động hỏi lại: "Lần trước cháu làm cô lỡ việc, lần này cô có việc gì cần thì cứ để cháu." Câu này cho người kia thấy bạn vẫn nhớ, và vẫn muốn được giúp.

Khi lý do thật là mình không muốn làm nữa

Có những lần lý do không nằm ở lịch bận hay máy hỏng, mà ở chỗ bạn nhận rồi mới thấy việc không hợp với mình: người nhờ đòi hỏi quá nhiều, sửa đi sửa lại, hay việc có điều gì đó bạn thấy không đúng. Đây là lúc khó nói nhất, vì không có lý do bên ngoài để đỡ.

Vẫn nên nói thật, nhưng nói về giới hạn của mình chứ không chê người kia: "Chị ơi, em làm tới đây thấy mình không theo được nữa, em không muốn làm dở dang cho chị. Em gửi lại chị toàn bộ những gì đã làm, chị nhờ người khác làm tiếp sẽ tốt hơn." Câu này không đổ lỗi, không kể tội, chỉ nói rõ bạn dừng ở đâu.

Nếu việc được nhờ có điều trái pháp luật hay trái lương tâm mà lúc nhận bạn chưa biết, cứ dừng lại và nói rõ một câu, không cần xin lỗi vì đã từ chối phần đó. Biết điều không có nghĩa là làm cho bằng được mọi việc đã lỡ nhận.

Khác biệt giữa các vùng khi có người thất hứa

Ở nhiều nơi miền Bắc, chữ tín trong họ hàng, làng xóm được để ý kỹ, thất hứa một lần dễ bị nhắc lại trong những dịp tụ họp. Vì vậy một lời xin lỗi có mặt tận nơi, mang theo chút quà nhỏ, thường được xem là phải phép hơn tin nhắn. Người lớn bên đó cũng hay đánh giá cao việc con cháu dám nhận lỗi trước mặt mọi người.

Ở miền Trung, quan hệ chặt và nhiều người ngại va chạm, nên người bị thất hứa có khi không nói gì nhưng nhớ lâu. Chủ động nói ra, xin lỗi rõ ràng giúp gỡ cái im lặng đó. Ở miền Nam, cách phản ứng thường thẳng hơn, người nhờ có thể trách ngay, rồi cũng qua nhanh nếu bạn xin lỗi thật lòng và giúp tìm cách khác.

Đó là điều thường thấy, không áp cho mọi người. Với người lớn trong họ, nếu lỡ thất hứa chuyện quan trọng, nhờ bố mẹ mình nói thêm một câu giúp thường làm mọi chuyện nhẹ đi.

Để lần sau khỏi phải rút lời

Hỏi kỹ trước khi nhận. Xem máy rồi mới hứa ngày xong, xem lịch rồi mới hứa trông nhà. Câu "Để em xem đã rồi em báo chị trong tối nay" không làm ai phật ý.

Nhận có điều kiện. Nói luôn những gì có thể làm việc không thành: "Nếu máy hỏng phần cứng thì cháu phải mang ra tiệm, cô nhé." Như vậy người kia được chuẩn bị tinh thần.

Báo tiến độ giữa chừng. Việc kéo dài vài ngày thì nhắn một hai lần cho người nhờ biết đang tới đâu, có vướng gì không. Người được báo đều sẽ ít bất ngờ khi có chuyện.

Biết nói "không" ngay từ đầu. Nhiều lần thất hứa thật ra bắt nguồn từ một lần không dám từ chối. Nếu lịch đã kín, sức đã cạn, nói ngay "Tuần này em không kham được, chị nhờ người khác giúp em nhé" nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với nhận rồi rút. Từ chối sớm cũng là một cách giúp, vì nó trả lại cho người nhờ thời gian để tìm người khác.

Câu hỏi thường gặp

Đã nhận lời giúp mà không làm được thì nên báo lúc nào?

Báo ngay khi bạn thấy có nguy cơ không làm được, không đợi tới khi chắc chắn hỏng. Báo sớm cho người nhờ còn thời gian tìm cách khác, và đó là điều họ cần nhất lúc ấy.

Có nên bịa lý do cho dễ nghe khi thất hứa không?

Không nên, vì lý do bịa rất dễ lộ trong họ hàng, xóm giềng và làm mất lòng tin lâu dài. Nói lý do thật trong một hai câu, kèm lời xin lỗi và phương án thay thế là đủ.

Thất hứa rồi có cần đền bù không?

Không phải lúc nào cũng cần. Giúp tìm cách khác cho thật tốt đã là bù đắp, còn nếu vì bạn mà người kia phải tốn thêm tiền, bạn có thể đề nghị góp một phần tuỳ hoàn cảnh hai bên.

Nhắn tin xin lỗi có đủ không hay phải gọi điện?

Với việc nhỏ giữa bạn bè, nhắn tin có thể đủ. Với người lớn tuổi hoặc việc quan trọng, nên gọi điện hoặc gặp trực tiếp, vì như vậy họ thấy được coi trọng và bạn cũng giải thích được rõ hơn.

Người nhờ giận mãi sau khi mình thất hứa thì làm sao?

Đừng tranh luận, cứ giữ thái độ tử tế, hỏi thăm họ bình thường và khi có dịp thì giúp lại một việc cho thật tròn. Thời gian và một lần làm đến nơi đến chốn thường gỡ được chuyện cũ.

Làm sao để lần sau không phải rút lại lời nhận?

Hỏi kỹ và xem việc trước khi hứa, nhận có điều kiện nếu có phần không chắc, và báo tiến độ giữa chừng. Ba việc nhỏ này giúp bạn nhận đúng sức mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138