Tuần đầu đi làm, người mới nên chào người dẫn mình vào phòng trước, rồi tới trưởng phòng, rồi lần lượt từng người theo chỗ ngồi; xưng "em" với tất cả cho tới khi có người bảo đổi. Gọi anh, chị kèm tên là cách an toàn nhất, kể cả khi người kia trông chỉ hơn mình vài tuổi. Đổi sang gọi tên hay xưng "mình" là việc để người kia mở lời, không phải người mới tự quyết.
Nghe thì đơn giản, nhưng tuần đầu là lúc cả phòng đang lặng lẽ xếp bạn vào một ô trong đầu: dễ gần hay kiêu, biết trên dưới hay không. Việc chuyên môn họ còn chờ vài tháng mới đánh giá, còn chuyện chào hỏi thì họ thấy ngay từ sáng thứ Hai. Phần dưới đi theo thứ tự một ngày đầu, kèm câu nói mẫu và cách gỡ khi lỡ sót.
Vì sao người ta để ý cách chào hơn là để ý việc
Đặt mình vào chỗ người đã ngồi ở phòng đó năm, bảy năm. Họ đã quen chỗ, quen nhịp, quen cả tiếng gõ phím của nhau. Một người lạ bước vào là một chút xáo trộn, và câu hỏi đầu tiên trong đầu họ không phải "bạn này giỏi không" mà là "bạn này có coi mình ra gì không". Lời chào là câu trả lời sớm nhất cho câu hỏi đó.
Người lớn tuổi trong phòng thường nhạy chuyện này hơn người trẻ. Không phải vì họ khó tính, mà vì ở nhiều nơi làm việc, thâm niên là thứ duy nhất họ có mà người mới không có. Một lời chào đúng thứ tự, đúng xưng hô là cách công nhận thâm niên đó mà không cần nói ra. Ngược lại, người mới đi thẳng tới bàn mình, gật đầu chung chung với cả phòng, thường bị nhớ là "cái bạn mới hơi lạnh", và cái nhãn ấy bám khá lâu.
Cũng cần nói cái KHÔNG cần làm: không cần mua đồ ăn sáng cho cả phòng ngày đầu, không cần đi giới thiệu bản thân dài dòng với từng người, không cần cố pha trò. Chào cho đủ người, xưng cho đúng vai, nhớ tên sau hai ngày là đã hơn phần lớn người mới.
Thứ tự chào trong ngày đầu
Một ngày đầu đi làm thường diễn ra theo nhịp dưới đây. Cái khó không phải là chào, mà là chào theo thứ tự nào để không ai cảm thấy mình bị xếp sau:
- Đến sớm mười lăm phút, không sớm hơn. Đến quá sớm khi phòng chưa ai, bạn đứng lóng ngóng ở cửa; đến đúng giờ thì cả phòng đã ngồi, bạn phải chào giữa lúc mọi người đang làm. Mười lăm phút là lúc vài người đã có mặt, chưa ai vào việc.
- Chào người dẫn mình vào trước. Thường là người bên nhân sự hoặc người được phân công kèm bạn. Người này sẽ giới thiệu bạn với phòng, nên đứng sau họ nửa bước, để họ nói trước.
- Chào trưởng phòng hoặc người phụ trách trực tiếp. Nếu trưởng phòng ngồi phòng riêng, gõ cửa, đứng ở cửa chào rồi chờ được mời vào. Không ngồi khi chưa được mời.
- Chào những người lớn tuổi nhất trong phòng. Không cần biết chức vụ, cứ nhìn tuổi. Đi tới tận bàn, hơi cúi người, nói rõ tên mình.
- Chào những người còn lại theo chỗ ngồi. Đi vòng theo dãy bàn thay vì nhảy cóc, để không ai bị sót. Ai đang nghe điện thoại thì gật đầu, lát quay lại chào cho đủ.
- Cuối ngày chào ra về. Đây là bước người mới hay quên nhất. Trước khi về, chào người kèm mình và trưởng phòng, rồi chào chung cả phòng. Nếu cả phòng còn ngồi làm, hỏi nhỏ người kèm mình xem đã được về chưa.
Nếu bạn được dẫn đi một vòng giới thiệu, cứ theo nhịp của người dẫn, không cần tự sắp lại thứ tự. Việc của bạn chỉ là nhớ ai chưa được chào để quay lại sau.
Xưng hô: gọi anh chị hay gọi tên, khi nào đổi
Mỗi công ty một nếp, nhưng với người mới, bảng dưới là điểm xuất phát ít rủi ro nhất. Cột cuối là dấu hiệu cho thấy mình đã được phép đổi:
| Người kia | Tuần đầu nên gọi | Khi nào đổi được |
|---|---|---|
| Trưởng phòng, giám đốc | Anh/chị kèm tên, hoặc theo chức danh nếu cả phòng đều gọi vậy | Gần như không đổi; nghe cả phòng gọi thế nào thì theo thế ấy |
| Đồng nghiệp hơn mình nhiều tuổi | Anh/chị kèm tên, xưng em | Không đổi, kể cả khi đã thân |
| Đồng nghiệp trạc tuổi | Anh/chị kèm tên, xưng em | Khi người kia nói "gọi tên thôi" hoặc tự xưng "mình", "tớ" với bạn |
| Đồng nghiệp ít tuổi hơn nhưng vào trước | Gọi tên kèm "bạn" hoặc anh/chị nếu không rõ tuổi | Khi đã biết tuổi và người kia thoải mái |
| Bác bảo vệ, cô lao công | Cô, chú, bác; xưng cháu | Không đổi |
Một chi tiết nhỏ ai từng trải mới để ý: ở nhiều công ty có người nước ngoài hoặc văn hoá "gọi tên tiếng Anh", cả phòng gọi nhau bằng tên trống. Khi đó cứ theo nếp chung, nhưng với người lớn tuổi hẳn, gọi tên kèm "anh", "chị" vẫn không ai trách. Thừa lễ một chút dễ được bỏ qua hơn là thiếu.
Câu nói mẫu cho những lúc hay lúng túng
Người mới thường không thiếu thiện chí, chỉ thiếu câu để nói. Một vài câu dưới đây dùng được ngay, chỉnh lại theo giọng mình:
- Lúc chào người lớn tuổi: "Em chào chị ạ, em là B, em mới vào phòng mình từ hôm nay, có gì chưa biết em nhờ chị chỉ bảo thêm ạ."
- Lúc chào trưởng phòng: "Em chào anh ạ, em là B, hôm nay em bắt đầu đi làm. Tuần này em nên ưu tiên làm quen việc gì trước ạ?"
- Khi quên tên người vừa được giới thiệu: "Em xin lỗi, sáng nay nhiều người quá em chưa nhớ kịp, chị nhắc lại tên giúp em được không ạ?"
- Khi được hỏi tuổi để xưng hô: "Dạ em sinh năm (năm sinh) ạ, chắc em gọi anh là anh cho phải."
- Khi người trạc tuổi bảo gọi tên: "Vâng, thế em gọi tên cho gần nhé, có gì sai thì bạn nhắc mình."
- Lúc ra về: "Em xin phép về trước ạ, mai em lại vào sớm, cảm ơn cả nhà hôm nay đã chỉ em."
Câu cuối có chữ "cả nhà" là cách nhiều phòng ban gọi nhau thân mật. Nếu phòng bạn trang trọng hơn, đổi thành "các anh chị".
Một mẹo nhỏ của người đi trước: tối ngày đầu, ghi vào sổ tay riêng tên từng người kèm chỗ ngồi và một chi tiết để nhớ, ví dụ "chị B, bàn cạnh cửa sổ, phụ trách hợp đồng". Sáng hôm sau chào lại bằng đúng tên, người ta sẽ thấy mình được để ý, và bạn đỡ được cái cảnh phải hỏi lại tên lần thứ ba.
Tránh gì trong tuần đầu và vì sao người ta phật lòng
Những câu dưới đây không sai lý, chỉ sai chỗ. Người nghe không bắt bẻ, nhưng họ nhớ:
| Tránh | Vì sao người kia phật lòng | Thay bằng |
|---|---|---|
| Gật đầu "chào cả phòng" một lần rồi ngồi xuống | Người lớn tuổi thấy mình bị gộp chung với cả đám | Đi tới từng bàn, ít nhất với người lớn tuổi |
| "Ở công ty cũ em làm khác" | Nghe như chê cách làm của phòng mới | "Chỗ này em chưa quen, chị chỉ em cách phòng mình làm nhé" |
| Gọi tên trống người lớn tuổi vì thấy người khác gọi | Người khác gọi được vì đã quen lâu | Gọi anh, chị kèm tên cho tới khi được bảo |
| Đeo tai nghe cả buổi đầu | Như dựng bức tường, ai muốn hỏi han cũng ngại | Tuần đầu bỏ tai nghe, để người ta bắt chuyện được |
| Về đúng giờ không chào ai | Như khách vãng lai, không coi mình là người trong phòng | Chào người kèm mình, chào chung, rồi về |
Khác biệt Bắc – Trung – Nam trong cách chào nơi công sở
Ở các công ty phía Bắc, thường thấy người mới được chờ đợi chào từng người, chào có "ạ", và người lớn tuổi để ý chuyện xưng hô khá kỹ. Gọi một chị hơn mình mười tuổi bằng tên trống có thể bị nhắc khéo ngay trong ngày. Nhiều phòng còn giữ nếp người mới mời cả phòng một bữa nước hoặc bữa sáng sau tuần đầu, nhưng đó là lựa chọn, không phải nghĩa vụ.
Ở miền Trung, nhiều nơi giữ lễ khá chặt, chào hỏi kỹ, lời nói chậm và ít đùa trong những ngày đầu. Người mới nói ít, lắng nghe nhiều thường được đánh giá cao hơn người hoạt bát.
Ở các công ty phía Nam, không khí thường xuề xoà hơn, nhiều nơi gọi nhau bằng tên hoặc "anh Hai, chị Ba" theo kiểu thân mật, người mới cũng nhanh được kéo vào câu chuyện. Nhưng xuề xoà không có nghĩa là bỏ lễ: chào trưởng phòng, chào người lớn tuổi vẫn cần đủ. Dù ở đâu, cách chắc nhất là quan sát hai ngày đầu xem cả phòng gọi nhau thế nào, rồi hỏi nhỏ người kèm mình khi chưa chắc.
Lỡ chào sót người hay gọi nhầm thì gỡ thế nào
Chào sót là chuyện người mới nào cũng gặp: có người đi họp, có người đến muộn, có người ngồi khuất sau cột. Đừng giả vờ như không có chuyện gì. Ngay khi nhận ra, đi tới bàn người đó và nói thật: "Em chào anh ạ, sáng nay em mới vào mà anh đi họp nên em chưa kịp chào, em là B ạ." Câu nói này biến một lần sót thành một lần chào riêng, nhiều khi còn được nhớ hơn.
Gọi nhầm tên hoặc nhầm vai, ví dụ gọi một chị là "em" vì trông trẻ, thì xin lỗi ngắn rồi sửa luôn, không giải thích dài: "Ôi em xin lỗi chị, em nhìn nhầm, em gọi lại là chị ạ." Phần lớn người được gọi trẻ hơn tuổi sẽ cười cho qua.
Nếu bạn lỡ cả một ngày đầu lầm lì, chỉ chào trưởng phòng rồi ngồi máy, sáng hôm sau đến sớm hơn một chút và đi chào bù từng người. Không ai trách người mới vì ngày đầu run, người ta chỉ để ý ngày thứ hai bạn có sửa không.
Câu hỏi thường gặp
Ngày đầu đi làm nên chào ai trước tiên?
Chào người dẫn bạn vào phòng trước, thường là người bên nhân sự hoặc người được giao kèm bạn, rồi tới trưởng phòng, rồi tới người lớn tuổi nhất. Sau đó đi theo dãy bàn để chào những người còn lại cho khỏi sót.
Đồng nghiệp chỉ hơn mình một hai tuổi có cần gọi là anh chị không?
Tuần đầu vẫn nên gọi anh, chị và xưng em. Nếu người kia thấy không cần, họ sẽ tự bảo bạn gọi tên, khi đó đổi theo là vừa. Tự ý gọi tên trước dễ bị hiểu là xuề xoà quá sớm.
Đồng nghiệp ít tuổi hơn nhưng vào công ty trước thì xưng hô thế nào?
Nếu chưa rõ tuổi, gọi anh, chị là an toàn. Khi đã biết mình lớn hơn, có thể gọi tên hoặc gọi em, nhưng vẫn tôn trọng chuyện họ hiểu việc hơn mình. Hỏi han việc thì cứ hỏi như hỏi người đi trước.
Có cần mời cả phòng ăn sáng hay uống nước ngày đầu đi làm không?
Không bắt buộc. Một số phòng có nếp người mới mời nước sau tuần đầu hoặc sau khi nhận lương tháng đầu, bạn có thể hỏi nhỏ người kèm mình. Ngày đầu tiên thì chào cho đủ quan trọng hơn mọi bữa mời.
Quên tên đồng nghiệp vừa được giới thiệu thì làm sao?
Hỏi lại ngay trong ngày, càng để lâu càng khó hỏi. Một câu thật thà như "sáng nay nhiều người quá em chưa nhớ kịp" thường được thông cảm. Có thể ghi tên kèm chỗ ngồi vào sổ tay riêng để tối về nhẩm lại.
Sếp bảo cứ gọi tên cho thân thì có nên gọi luôn không?
Nếu chính sếp nói vậy thì gọi theo, nhưng trước mặt khách hoặc cấp trên của sếp, vẫn nên gọi anh, chị kèm tên hoặc chức danh. Nghe xem cả phòng gọi sếp thế nào rồi đi theo nếp chung là chắc nhất.