Đi công tác hay đi chơi xa về, mang một món ăn được để chung ở phòng là đủ phải đạo; không bắt buộc, không cần mua riêng cho từng người, và không nên mua riêng thứ đắt cho sếp. Quà ở đây là để báo "mình đã về, có nhớ tới phòng", chứ không phải để cảm ơn hay để nhờ vả. Đặt giữa bàn, mời chung, thế là xong.
Câu hỏi này làm khổ khá nhiều người đi làm năm đầu: mua thì sợ thành lệ phải mua mãi, không mua thì sợ bị nói là "đi đâu cũng lặng lẽ". Phần dưới bàn chuyện mang hay không, trao lúc nào, chia thế nào, nói gì, và cái gì nên tránh. Chuyện chọn món gì thì tuỳ nơi mình đi và túi tiền, bài này không bàn.
Phòng đang nghĩ gì khi bạn đi về
Ở nhiều phòng ban, gói kẹo, hộp bánh đặc sản đặt trên bàn chung sau mỗi chuyến đi là một nếp nhỏ đã có từ lâu. Nó không phải là quà theo nghĩa nặng nề, mà giống một lời chào: mình đi vắng mấy ngày, việc của mình có người gánh hộ, giờ về rồi. Người ở lại nhận gói kẹo không phải vì thèm ăn, mà vì thấy mình được nhớ tới.
Vì thế, điều người ta để ý không phải món đắt hay rẻ, mà là có hay không, và chia có đều hay không. Một hộp bánh rẻ mời cả phòng được nhớ hơn một món đắt chỉ đưa cho vài người. Đặc biệt, nếu bạn đi công tác mà có đồng nghiệp ở nhà làm thay phần việc của mình, đó là người đầu tiên cần được nhớ tới. Người ta có thể quên hộp bánh, nhưng hiếm ai quên mình bị quên.
Cái không cần làm: không cần mua cho từng người một túi riêng, không cần mua đồ dùng lâu dài, không cần mua cho cả các phòng khác. Cũng không cần lần nào đi cũng mua. Đi họp một ngày ở tỉnh bên cạnh mà về tay không là hoàn toàn bình thường; chuyến dài ngày, đi xa, đi nước ngoài thì người ta mới hay chờ.
Trao thế nào cho gọn và đều
Món đã mua rồi, cách trao mới là chỗ dễ sai. Thứ tự gọn nhất thường thế này:
- Mang vào sáng ngày đầu đi làm lại. Đừng để tới cuối tuần, lúc đó chuyến đi đã cũ, gói kẹo thành món ăn thừa.
- Mở sẵn, đặt ở chỗ chung. Bàn chung, phòng ăn, góc pha trà. Mở sẵn để ai đi qua cũng lấy được, không phải ngại xin.
- Báo một câu trong nhóm chat hoặc nói to khi cả phòng có mặt. Để người đang họp, người ra ngoài cũng biết mà lấy.
- Mời người lớn tuổi và trưởng phòng trước bằng cách mang tới tận bàn. Không phải món riêng, chỉ là mang chính hộp chung tới mời một miếng trước khi để ra bàn. Đó là lễ, không phải quà riêng.
- Phần riêng, nếu có, chỉ dành cho người làm thay việc mình. Đưa riêng, lúc vắng người, kèm lời cảm ơn cụ thể.
- Để dành một phần cho người vắng mặt. Người nghỉ phép, người đi công tác khác. Chi tiết nhỏ này người ta nhớ rất lâu.
Hộp hết thì thôi, không cần mua thêm. Vỏ hộp để lại trên bàn hai ba ngày trông lôi thôi; người mang về nên tự dọn, đừng để cô lao công hay người khác dọn hộ.
Sếp có cần phần riêng không, và những điều nên tránh
Phần nhạy nhất của chuyện quà công tác là phần dành cho cấp trên. Nguyên tắc chung: lễ thì đủ, riêng thì không. Bảng dưới đi từ lỗi hay gặp:
| Tránh | Vì sao người ta nghĩ khác | Thay bằng |
|---|---|---|
| Mua món đắt riêng cho sếp, quà thường cho cả phòng | Cả phòng thấy mình bị xếp hạng; sếp cũng khó xử vì nhận thì mang tiếng | Mời sếp phần chung trước, bằng hai tay |
| Đưa quà cho sếp ngay trước kỳ xét thưởng, xét chức | Dễ thành chuyện xin xỏ dù mình không có ý đó | Giữ đúng nếp quà chung, không thêm gì |
| Chỉ chia cho nhóm thân | Người ngoài nhóm thấy rõ ai được ai không | Để chung, ai cũng lấy được |
| Kể giá món quà | Thành phô hoặc thành bắt người nhận mang ơn | Kể chuyện chuyến đi, không kể giá |
| Lần này mua to, lần sau không mua gì | Người ta so với lần trước | Giữ mức vừa phải, đều đặn hơn là to một lần |
Nếu nơi bạn làm việc là cơ quan nhà nước hoặc công ty có quy định về quà tặng, đọc lại quy định đó; món ăn chung cho phòng thường không sao, nhưng quà riêng có giá trị cho cấp trên thì nên tránh hẳn, đúng theo pháp luật và nội quy. Không ai trách người mới vì mời chung một hộp bánh.
Còn mức chi, ví dụ giả định, một hộp bánh vài chục nghìn cho phòng mười người đã là vừa; tuỳ hoàn cảnh, độ thân và nếp nơi mình làm, không có mức nào là chuẩn và cũng không ai đo lòng người qua giá hộp bánh.
Câu nói mẫu khi trao và khi được hỏi
Món quà nhỏ cần câu nói nhẹ, không khách sáo quá:
- Báo cả phòng: "Em mới đi công tác về, có ít bánh của vùng đó, em để ở bàn chung, mọi người ăn thử nhé."
- Mời người lớn tuổi tại bàn: "Cô ơi, cô ăn thử miếng bánh em mang về ạ, ở đó người ta làm kiểu này lạ lắm."
- Đưa phần riêng cho người làm thay: "Mấy hôm em đi chị phải ôm thêm việc của em, em cảm ơn chị nhiều, có chút này chị mang về cho các cháu."
- Khi sếp hỏi sao không có phần riêng: "Dạ em mang về để cả phòng ăn chung, anh ăn thử trước giúp em ạ."
- Khi đi chuyến ngắn, về không mang gì và bị trêu: "Lần này em đi có một ngày, chạy từ sáng tới tối, lần sau đi lâu em nhớ cả nhà."
- Khi được người khác đi về mời: "Em cảm ơn anh, ngon quá, chuyến đi có mệt không ạ?"
Câu cuối nhắc một điều hay bị quên: khi người khác mang quà về, hỏi han một câu về chuyến đi là đáp lễ. Ăn rồi im lặng thì người mang về thấy hụt.
Chuyến đi công việc và chuyến đi chơi riêng khác nhau ở đâu
Người ta hay gộp hai loại chuyến đi làm một, nhưng phòng nhìn chúng khác nhau. Chuyến đi công tác là đi bằng việc của công ty, nhiều khi người ở lại phải gánh thêm phần của mình, nên món quà mang về giống lời cảm ơn chung. Chuyến đi chơi riêng, nghỉ phép với gia đình, thì không ai đòi hỏi gì, mang về là thêm tình, không mang về cũng chẳng ai trách.
Vì vậy, với chuyến công tác, nếu chỉ mua được một thứ, hãy nghĩ tới người làm thay mình trước rồi mới tới cả phòng. Với chuyến đi chơi, đừng để món quà trở thành lời khoe: đặt hộp bánh xuống rồi kể một tràng về khách sạn, về giá vé là khiến người ở lại, nhất là người đang chật vật, thấy ngại. Kể một chuyện vui nhỏ là đủ.
Một trường hợp nữa: đi công tác cùng sếp. Khi đó người nhỏ tuổi hơn nên hỏi sếp một câu trước khi mua, kiểu "Anh ơi, em định mua ít bánh về cho cả phòng, anh có muốn góp chung một phần không ạ?" Hai người mang về hai món riêng dễ thành so sánh, còn góp chung thì cả phòng nhận từ cả chuyến đi, sếp cũng giữ được thể diện.
Khác biệt Bắc – Trung – Nam và chuyện đến nhà sếp dịp Tết
Ở nhiều cơ quan phía Bắc, thường thấy nếp mang quà về khá đều, đi đâu cũng có gói chè, gói kẹo, và người hay đi mà không mang gì đôi khi bị nhắc đùa. Ở miền Trung, nhiều nơi nhẹ nhàng hơn, có thì vui, không có cũng không ai để bụng. Ở phía Nam, thường thấy người ta mua theo hứng, đặt lên bàn, nói "ăn đi", ít nghi thức, ít ai để ý ai mời trước. Tuỳ phòng, tuỳ người, cứ nhìn những người đi trước làm thế nào.
Câu hỏi đi kèm hay gặp: Tết có nên đến nhà sếp chúc không. Ở nhiều nơi, đặc biệt các phòng nhỏ, cả phòng rủ nhau tới chúc Tết sếp một buổi là nếp tình cảm. Nếu cả phòng cùng đi, bạn đi cùng, mang theo phần góp chung như mọi người, ngồi chừng mười lăm, hai mươi phút rồi xin phép về. Nếu không có nếp đó, người mới tự đến một mình mang quà thì dễ bị hiểu khác, cả với sếp lẫn với đồng nghiệp.
Lời chúc Tết sếp ở nơi làm việc, gửi đúng sáng mùng một hoặc ngày đầu đi làm lại, là đủ phải đạo cho phần lớn người mới.
Lỡ quên người hay lỡ chia không đều thì gỡ thế nào
Lỗi hay gặp nhất là quên người vắng mặt. Một chị nghỉ phép cả tuần, đi làm lại thấy hộp bánh đã hết, nghe cả phòng kể vui. Nếu nhận ra, đừng giải thích "tại hết rồi". Tìm một gói nhỏ khác, hoặc lần sau đi đâu nhớ phần chị trước, và nói một câu: "Chị ơi, hôm trước chị nghỉ em quên để phần, em xin lỗi, lần này em để riêng cho chị rồi."
Nếu lỡ đưa riêng cho vài người thân mà người khác biết, cách gỡ đơn giản là lần tới để chung cho cả phòng, không đưa riêng nữa. Không cần thanh minh, người ta nhìn cách bạn làm lần sau.
Nếu lỡ mua quà riêng cho sếp và thấy không khí phòng khác đi, đừng chữa bằng cách mua quà riêng cho tất cả. Chỉ cần quay về đúng nếp quà chung, đều đặn, vài lần là chuyện cũ tự nhạt đi.
Còn nếu chính bạn là người bị quên phần khi đồng nghiệp đi về, đừng nhắc, đừng dỗi. Hỏi han chuyến đi như thường. Người mang quà phần lớn quên vì vội chứ không vì coi nhẹ ai, và sự thoải mái của bạn lúc đó là cách giữ hoà khí cho cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Đi công tác về không mua quà cho đồng nghiệp có sao không?
Không bắt buộc, nhất là chuyến ngắn ngày. Với chuyến dài hoặc đi xa, một món ăn nhỏ để chung cho cả phòng là đủ phải đạo. Quan trọng là đều đặn vừa phải, không lần này to lần sau không.
Có nên mua quà riêng cho sếp sau chuyến công tác không?
Không nên mua quà riêng có giá trị. Mời sếp phần chung trước, mang tới tận bàn bằng hai tay là đủ lễ. Quà riêng cho cấp trên dễ khiến cả phòng và chính sếp khó xử.
Đồng nghiệp làm thay việc mình lúc đi vắng thì cảm ơn thế nào?
Ngoài phần chung, có thể đưa riêng một món nhỏ kèm lời cảm ơn cụ thể về phần việc họ đã gánh. Đưa lúc vắng người cho tự nhiên. Lời cảm ơn rõ ràng quan trọng hơn giá trị món quà.
Mang quà về cho phòng thì nên chia vào lúc nào?
Sáng ngày đầu đi làm lại là hợp nhất, mở sẵn đặt ở chỗ chung và báo một câu cho cả phòng. Để lâu thì chuyến đi đã cũ và món ăn dễ thành đồ thừa không ai đụng.
Tết có nên đến nhà sếp chúc Tết không?
Nếu phòng có nếp cùng nhau đến chúc thì đi cùng mọi người, ngồi ngắn rồi về. Nếu không có nếp đó, người mới không cần tự đến một mình. Một lời chúc đúng dịp và chúc trực tiếp ngày đầu đi làm lại là đủ.
Đồng nghiệp hay mua quà về mà mình ít đi thì có cần đáp lại không?
Không cần đáp bằng quà theo kiểu trả nợ. Ăn thử, khen thật lòng, hỏi han chuyến đi là đã đáp lễ. Khi nào bạn có dịp đi xa thì nhớ phần chung cho phòng là được.