BietDieu.comBiết Điều
Đám tang, chia buồn và thăm người ốm

Thăm người bệnh nặng nên nói gì: lời mở đầu, lúc im lặng và lúc chào về

Đứng trước giường người bệnh nặng, nhiều người cứng họng. Câu mở lời, cách ngồi cạnh khi không biết nói gì, khi họ nhắc chuyện sau này, và lời chào về không gượng.

Close-up of hands as a visitor in a pale blue shirt holds the hand of an adult patient resting in a hospital ward bed, faces out of frame, muted evening light

Thăm người bệnh nặng, điều nên nói là những câu cho họ biết bạn đến vì họ: gọi tên, nhắc một kỷ niệm chung, nói rằng mọi người nhớ họ; điều nên làm là ngồi cạnh, nghe nhiều hơn nói, để họ dẫn câu chuyện, kể cả khi họ muốn nhắc chuyện sau này. Không cần lời an ủi hay, không cần hứa hẹn khỏi bệnh, và tuyệt đối không bàn bệnh, bàn thuốc thay người điều trị.

Đây là lần thăm mà ai cũng sợ nói sai. Có người vì sợ mà không dám đến, rồi tiếc mãi. Bài viết cho người đi thăm một người họ hàng, người thầy cũ, đồng nghiệp lâu năm, hay bố mẹ của bạn thân đang bệnh nặng, ở viện hay ở nhà: chuẩn bị gì, mở lời thế nào, chịu đựng khoảng im lặng ra sao, và chào về sao cho không gượng.

Trước khi đến: hỏi gia đình điều người bệnh đã biết

Việc quan trọng nhất trước khi thăm một người bệnh nặng không phải là chuẩn bị lời nói mà là hỏi gia đình hai điều: người bệnh có muốn gặp khách lúc này không, và người bệnh đã được biết những gì về tình trạng của mình. Nhiều gia đình chọn chưa nói hết với người bệnh, hoặc người bệnh biết hết nhưng không muốn ai nhắc. Bạn không cần đồng ý hay phản đối cách gia đình chọn, chỉ cần không lỡ lời làm vỡ điều họ đang giữ.

Có thể hỏi như sau: Chị ơi, em muốn ghé thăm bác. Có điều gì em nên tránh nhắc khi ngồi với bác không chị? Câu này nhẹ, không bắt ai kể chi tiết bệnh, nhưng mở cửa cho gia đình dặn bạn.

Hỏi thêm về giờ giấc và sức của người bệnh. Có người chỉ tỉnh táo vào buổi sáng, có người chỉ tiếp được vài phút. Nếu gia đình nói hôm nay người bệnh mệt, đừng cố đến. Một lần thăm đúng lúc hơn ba lần thăm sai lúc.

Mở lời: câu đầu tiên khi bước tới giường

Câu đầu tiên quyết định không khí cả lần thăm. Nó nên gọi tên người bệnh, nói mình là ai, và nói vì sao mình đến, đơn giản như vậy.

  • Cháu thăm bà: Bà ơi, cháu đây, cháu là con mẹ D. Cháu nhớ bà nên lên thăm bà.
  • Học trò cũ thăm thầy: Thầy ơi, em là A, lớp thầy chủ nhiệm hồi ấy. Cả lớp nhắc thầy nhiều lắm.
  • Bạn của con thăm bố bạn: Bác ơi, cháu là bạn của anh B đây ạ. Hồi bé cháu hay sang nhà bác ăn cơm.
  • Đồng nghiệp lâu năm: Anh ơi, em đến ngồi với anh một lúc. Ở cơ quan mọi người hỏi anh suốt.
  • Khi người bệnh khó nhận ra mình: Dạ, cháu là A, con nhà bác C ở đầu ngõ. Bác không cần nhớ đâu, cháu ngồi với bác một chút thôi ạ.

Câu cuối rất quan trọng với người bệnh nặng, nhất là người lớn tuổi: họ hay ngượng khi không nhận ra người đến thăm. Nói trước cho họ khỏi phải cố nhớ.

Tránh mở đầu bằng câu hỏi về bệnh: Bác thấy trong người thế nào? nghe có vẻ quan tâm nhưng buộc người bệnh phải tả lại cơn đau. Để họ tự nói nếu họ muốn.

Ngồi cạnh khi không biết nói gì

Khoảng im lặng là thứ người đi thăm sợ nhất, nên hay lấp bằng những câu vô thưởng vô phạt hoặc những lời động viên như khẩu hiệu. Với người bệnh nặng, im lặng không đáng sợ như vậy. Họ mệt, nói ít, có khi chỉ muốn có người ngồi cạnh. Bạn cứ ngồi, nắm tay nếu người bệnh và gia đình thấy thoải mái, hoặc chỉ ngồi gần, nhìn họ, gật đầu khi họ nói.

Nếu muốn có chuyện, kể những điều nhỏ, có thật, không đòi người bệnh phải đáp: cây trước cửa nhà bác năm nay ra nhiều quả, đứa cháu mới tập nói, buổi họp lớp cả lớp nâng chén nhắc tên thầy. Kể chậm, ngắn, để người bệnh có thể thiếp đi giữa chừng mà không thấy có lỗi.

Một chi tiết nhỏ ai từng ngồi bên giường người thân lâu ngày mới biết: người bệnh nặng thường thích được nghe hơn là được hỏi. Đọc cho họ nghe một đoạn thư của người con ở xa, mở một bài hát cũ họ thích bằng âm lượng nhỏ, hay chỉ nhắc lại một chuyện vui cũ mà họ là nhân vật chính. Những thứ đó làm họ thấy mình vẫn là chính mình, không chỉ là một người bệnh.

Khi người bệnh nói về chuyện sau này

Có những người bệnh nặng tự nhắc tới cái chết, tới việc dặn dò con cháu, tới nỗi lo cho người ở lại. Phản xạ của người thăm thường là gạt đi: Bác đừng nói gở, bác sẽ khoẻ thôi. Câu đó có ý tốt, nhưng nhiều người bệnh kể lại rằng nó làm họ thấy cô đơn, vì không ai chịu nghe điều họ đang nghĩ thật.

Bạn không cần đồng ý, không cần bàn tiếp, chỉ cần để họ nói. Bác đang lo gì nhất, bác kể cháu nghe. Hoặc: Cháu nghe đây ạ. Nếu họ dặn bạn điều gì liên quan tới con cháu họ, hãy hứa những gì bạn làm được, ví dụ Cháu sẽ hay qua chơi với em E, và đừng hứa điều quá sức.

Nếu điều họ nói là chuyện riêng của gia đình như tài sản, nhà cửa, giận hờn cũ, bạn nghe nhưng đừng đưa ý kiến, đừng hứa chuyển lời giúp nếu không được nhờ rõ. Sau đó, chỉ kể lại với người nhà điều mà người bệnh nhờ bạn nói, không kể thêm.

Tránh câu nào, thay bằng câu nào

Những câu dưới đây đều xuất phát từ ý tốt, nhưng người bệnh nặng và gia đình nghe thấy khác.

TránhThay bằng
Bác cố lên, nhất định sẽ khỏi.Cả nhà ai cũng ở bên bác.
Sao không thử chữa chỗ này, chỗ kia, có người khỏi đấy.Không đưa lời khuyên chữa bệnh. Nếu gia đình hỏi, nhắc họ bàn với bác sĩ đang điều trị
Trông bác gầy đi nhiều quá.Gặp bác cháu vui lắm.
Khóc to, khóc lâu ngay bên giườngNếu không kìm được, xin phép ra ngoài một lát rồi quay lại
Bệnh này là do ngày xưa bác...Không truy nguyên nhân, không trách người bệnh
Bàn chuyện tình trạng bệnh với người nhà ngay cạnh giườngRa hành lang nếu cần nói chuyện riêng với người nhà

Rơi nước mắt khi thăm người mình thương không phải là điều sai. Nhiều người bệnh thấy được an ủi khi biết mình được thương đến vậy. Chỉ là đừng để họ phải quay sang dỗ bạn.

Khi người bệnh đã được đưa về nhà

Nhiều gia đình chọn đưa người bệnh nặng về nhà để họ được ở trong không gian quen thuộc, gần con cháu. Thăm ở nhà khác thăm ở viện ở chỗ không có giờ thăm của khoa, nên người thăm dễ đến bất chợt, ngồi lâu, và đến đông. Hãy nhắn hỏi trước như khi thăm ở viện, thậm chí kỹ hơn, vì nhà có người bệnh nặng thường đã rất mệt với dòng khách liên tục.

Đến nhà, chào người lớn trong nhà trước, hỏi người bệnh có đang thức không rồi mới vào. Không vào phòng người bệnh cả nhóm. Không ngồi ăn uống, nói chuyện to ở phòng ngoài trong khi người bệnh nằm phòng trong. Nếu gia đình mời ở lại ăn cơm, nên từ chối khéo trừ khi bạn là người thân thật sự: Dạ cháu xin phép về, để cả nhà còn nghỉ ngơi ạ.

Nhiều gia đình ở quê có thói quen để cửa mở cho bà con đến thăm. Khách đến vẫn nên chọn giờ, tránh giờ ăn và giờ ngủ trưa, và ở mỗi lần vừa phải.

Với người nhà đang chăm, và khác biệt giữa các miền

Người chăm một người bệnh nặng lâu ngày thường kiệt sức mà không nói ra. Khi ra về, dành vài phút cho họ ở hành lang: Anh chị cũng phải ăn ngủ cho đủ nhé. Tuần này có buổi nào em đỡ được không? Lời đề nghị cụ thể, như trông thay một buổi tối, nấu một nồi cháo, chở một người nhà đi đâu đó, có ích hơn câu "có gì cứ gọi". Người chăm thường ngại nhận lời, nên bạn nói luôn ngày giờ mình rảnh để họ chỉ cần gật đầu.

Ở nhiều vùng phía Bắc, thường thấy họ hàng thay nhau trực, người thăm được mời ở lại thay một ca nếu là người thân. Nhiều nơi miền Trung, khi bệnh đã nặng, gia đình đưa người bệnh về nhà, họ hàng làng xóm đến ngồi với gia đình nhiều ngày. Nhiều nhà phía Nam để người thân đến thăm đông và thoải mái hơn, có khi cả nhóm bạn cũ kéo đến hát cho người bệnh nghe. Mỗi nhà một nếp, tuỳ làng, tuỳ nhà, bạn hỏi gia đình và làm theo ý họ.

Chào về và nếu lỡ nói sai

Chào về với người bệnh nặng nên ngắn, ấm, không trang trọng như lời từ biệt. Cháu về nhé bác, mấy hôm nữa cháu lại lên. Nếu chưa chắc có dịp quay lại, chỉ cần: Cháu thương bác lắm. Đừng nói những câu như lời vĩnh biệt, người bệnh nghe sẽ hiểu điều bạn không định nói.

Lỡ nói một câu làm người bệnh buồn, chẳng hạn nhắc tới điều gia đình đã dặn tránh: đừng cố chữa bằng một câu dài. Chuyển sang chuyện khác, sau đó báo nhỏ với người nhà để họ biết mà đỡ lời. Em lỡ nhắc chuyện ấy, em xin lỗi chị. Họ sẽ hiểu, vì ai đi thăm cũng có lúc lỡ.

Lỡ để không khí chùng xuống vì mình khóc hay vì một câu hỏi vụng: trước khi ra về, nói thêm một câu ấm về người bệnh, ví dụ nhắc một điều họ từng làm cho mình. Người bệnh nặng thường nhớ câu cuối cùng của lần thăm hơn những câu ở giữa.

Nếu bạn đã định đi thăm mà chưa kịp, và người bệnh đã mất, đừng tự trách quá. Đến viếng, nói với gia đình rằng bạn định thăm mà không kịp, và nhắc một điều tốt về người đã khuất. Cái tình vẫn đến được.

Câu hỏi thường gặp

Thăm người bệnh nặng có nên nói thật về bệnh không?

Đó là việc của gia đình và bác sĩ, không phải của người thăm. Trước khi đến, hỏi gia đình có điều gì nên tránh nhắc. Khi ngồi với người bệnh, để họ tự nói về bệnh nếu muốn, bạn chỉ nghe và không đưa thêm thông tin.

Không biết nói gì khi ngồi cạnh người bệnh nặng thì làm sao?

Cứ ngồi cạnh, nắm tay nếu thấy hợp, kể vài chuyện nhỏ có thật không đòi họ phải đáp. Người bệnh nặng thường mệt, chỉ cần có người bên cạnh. Im lặng một lúc không sao, đừng lấp bằng những câu động viên sáo rỗng.

Người bệnh nhắc chuyện sắp mất thì nên trả lời thế nào?

Đừng gạt đi bằng câu đừng nói gở. Để họ nói, hỏi họ đang lo điều gì, và nghe. Nếu họ dặn dò, chỉ hứa những điều bạn làm được. Chuyện riêng của gia đình thì nghe nhưng không đưa ý kiến.

Có nên khóc khi thăm người bệnh nặng không?

Rơi nước mắt là chuyện bình thường, nhiều người bệnh thấy được thương. Nhưng nếu khóc không kìm được, xin phép ra ngoài một lát rồi quay vào, để người bệnh không phải dỗ ngược lại bạn trong lúc họ đang mệt.

Thăm người bệnh nặng nên ngồi bao lâu?

Tuỳ sức người bệnh, thường ngắn hơn thăm người ốm nhẹ, có khi chỉ mười phút. Hỏi gia đình trước giờ nào người bệnh tỉnh táo. Khi thấy họ nhắm mắt lâu hay thở mệt, chào khẽ rồi về, đừng đánh thức để chào.

Nên giúp gia đình người bệnh nặng thế nào cho thiết thực?

Đề nghị việc cụ thể thay vì câu có gì cứ gọi: trông thay một buổi, nấu một bữa, chở người nhà đi lo giấy tờ, đón con nhỏ của họ đi học. Hỏi họ muốn ngày nào, và giữ đúng lời đã hứa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138