Mừng tuổi con cháu họ hàng nên theo ba nguyên tắc: cháu nhỏ chưa đi làm có mặt thì đều được mừng, các cháu cùng lứa trong cùng một nhà nên đều tay như nhau, và trao bằng hai tay kèm một câu chúc ngắn ngay trước mặt bố mẹ cháu. Số tiền là chuyện tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống; điều người lớn để ý nhiều hơn là có đều không, có quên ai không và trao có tử tế không.
Bài này không đưa ra mức tiền chuẩn, vì mỗi nhà, mỗi vùng một khác, và vì mừng tuổi vốn là lấy may chứ không phải trả nợ. Những con số xuất hiện bên dưới chỉ là ví dụ giả định cho dễ hình dung. Phần quan trọng là cách sắp xếp trước Tết, câu nói lúc trao, những chỗ dễ làm bố mẹ cháu phật lòng và cách gỡ khi lỡ thiếu phong bao.
Bố mẹ cháu để ý điều gì khi bạn mừng tuổi con họ
Người lớn trong họ ít khi để ý cháu mình được bao nhiêu, nhưng rất để ý con mình có bị đối xử khác với con nhà khác không. Một chị họ thấy bạn mừng con nhà anh cả một phong bao dày còn con mình một phong bao mỏng hơn, chị sẽ không nói, nhưng chị nhớ. Với chị, đó không phải chuyện tiền mà là chuyện nhà chị có được coi ngang hàng không.
Điều thứ hai là thái độ lúc trao. Ném phong bao cho cháu rồi quay đi nói chuyện tiếp, hay nhét vào tay cháu kèm câu "cầm lấy mua kẹo", người lớn thấy là làm cho có. Ngồi xuống ngang tầm cháu, gọi tên, chúc một câu, đưa bằng hai tay, bố mẹ cháu thấy bạn quý con họ.
Điều thứ ba là bạn đang ở vai nào. Người đã đi làm, đã có gia đình thì được trông đợi là sẽ mừng tuổi các cháu nhỏ. Người còn đi học thì chưa ai trông đợi gì, mừng tuổi là thêm. Nếu bạn vừa đi làm năm đầu, mừng các cháu nhỏ trong những nhà thân là một cách cho họ hàng thấy bạn đã trưởng thành, không cần phong bao lớn.
Chuẩn bị trước Tết để không lúng túng
Phần lớn sự cố mừng tuổi xảy ra vì đến nơi mới đếm phong bao. Chuẩn bị trước một buổi là đủ.
- Lập danh sách các cháu sẽ gặp. Hỏi bố mẹ năm nay những nhà nào có cháu nhỏ, cháu nào mới sinh, cháu nào đã đi làm. Cháu mới sinh trong năm nhiều nhà rất chờ được người trong họ mừng tuổi lần đầu.
- Quyết một mức chung cho từng nhóm. Ví dụ giả định: các cháu nhỏ trong họ một mức, các cháu ruột của hai bên nội ngoại một mức cao hơn. Trong cùng một nhóm thì mức như nhau, không chia theo nhà giàu nhà nghèo.
- Chuẩn bị dư vài phong bao. Luôn có cháu của hàng xóm, con của bạn bố mẹ, hay một cháu bạn không biết đã sinh. Dư ba bốn phong bao để không phải lục ví trước mặt mọi người.
- Để tiền mới, phong bao kín. Nhiều nhà thích tiền mới cho đẹp, nhưng không bắt buộc. Phong bao nên dán kín hoặc gập gọn, để cháu không mở ra so ngay tại chỗ.
- Chia sẵn vào hai túi. Túi áo trái một nhóm, túi phải nhóm khác, để không đưa nhầm phong bao của cháu ruột cho cháu hàng xóm.
- Thống nhất với vợ hoặc chồng. Ai mừng nhà nào, mừng chung một phong bao hay mỗi người một phong bao. Hai vợ chồng cùng rút phong bao cho một cháu trước mặt họ hàng là chuyện hay gặp và hơi buồn cười.
Nếu năm nay túi tiền eo hẹp, giảm mức chung cho mọi cháu chứ đừng mừng nhà này bỏ nhà kia. Một phong bao nhỏ cho đủ các cháu luôn dễ chịu hơn phong bao to cho vài cháu.
Trao thế nào và nói gì
Mừng tuổi khi bố mẹ cháu đang ở đó, nhìn thấy. Gọi cháu lại, ngồi xuống hoặc cúi người cho ngang tầm, đưa phong bao bằng hai tay. Với cháu nhỏ: "Cô mừng tuổi Bin này, năm mới Bin ngoan, ăn nhiều cho chóng lớn nhé." Với cháu đang đi học: "Chú mừng tuổi cháu, năm nay học hành chăm chỉ, thi tốt nhé." Câu chúc nên gắn với việc cháu đang làm, cháu nhớ hơn câu chúc chung.
Nếu cháu ngại không nhận hoặc nhìn bố mẹ, bạn quay sang nói với bố mẹ cháu: "Anh chị cho em lấy may đầu năm cho cháu với ạ." Bố mẹ gật đầu là cháu nhận. Đừng nhét phong bao vào túi áo cháu khi bố mẹ không thấy, vì về nhà bố mẹ không biết ai mừng để còn cảm ơn.
Với cháu lớn đã đi làm, nhiều nhà thôi không mừng nữa, có nhà vẫn mừng cho vui. Nếu bạn vẫn muốn mừng, nói nhẹ: "Cháu đi làm rồi nhưng cô vẫn mừng lấy may, năm mới công việc thuận lợi nhé." Cháu lớn thì biết đáp lại bằng một câu chúc và mừng tuổi lại con bạn nếu có.
Khi bị cháu nhỏ hỏi "cô ơi trong này bao nhiêu tiền", đừng trả lời con số. Cười: "Bao nhiêu thì cũng là lộc của Bin, về đưa mẹ cất nhé."
Những điều hay làm bố mẹ cháu phật lòng
Không ai giận vì phong bao mỏng. Người ta giận vì cảm thấy con mình bị so sánh hoặc bị bỏ qua.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Mừng con nhà khá giả phong bao dày, con nhà khó khăn phong bao mỏng | Cùng nhóm vai vế thì cùng một mức |
| Mở phong bao của cháu ra xem rồi khen "nhiều thế" | Không bàn số tiền trong phong bao trước mặt ai |
| "Cầm lấy mua kẹo, đừng đưa mẹ nhé." | "Bin cầm về đưa mẹ cất giúp nhé." |
| Bắt cháu chúc Tết đủ bài mới đưa | Chúc cháu trước, cháu chúc lại được thì tốt, không được cũng không sao |
| Quên một cháu rồi coi như không có chuyện gì | Nhận lỗi và mừng bù trong ngày hoặc ngay lần gặp sau |
| Khoe năm nay đã mừng tuổi bao nhiêu cháu, hết bao nhiêu | Không kể tổng số với ai, kể cả trong lúc vui chuyện |
Một điều nữa không cần làm: không cần mừng tuổi người lớn hơn mình trong họ, trừ ông bà và bố mẹ nếu nhà bạn có nếp đó. Mừng tuổi bác, chú bằng tiền có khi bị hiểu là coi thường.
Ba miền mừng tuổi khác nhau thế nào
Ở nhiều vùng phía Bắc, chữ "mừng tuổi" quen hơn chữ "lì xì", và nhiều nhà vẫn giữ nếp con cháu mừng tuổi ông bà, bố mẹ vào sáng mùng một, rồi ông bà mừng lại con cháu. Phong bao thường đỏ, có nhà dùng tiền mới, có nhà dặn để tiền chẵn không lẻ. Cháu nhỏ được dạy chúc Tết trước khi nhận.
Ở miền Trung, mừng tuổi thường đi kèm lời chúc khá dài từ người lớn, nhiều nhà giữ không khí trang trọng. Ở nhiều nơi phía Nam, chữ "lì xì" phổ biến hơn, không khí thoải mái, nhiều nhà mừng cả con của bạn bè, hàng xóm đến chơi, và việc cháu nhỏ chạy quanh nhận lì xì được coi là vui nhà.
Có những kiêng riêng từng nơi, ví dụ có nhà không thích phong bao màu trắng ngày Tết, có nhà để ý số tiền chẵn hay lẻ. Những điều này tuỳ làng, tuỳ nhà; bạn chỉ cần hỏi bố mẹ hoặc người lớn trong họ một câu trước khi chuẩn bị, không cần đoán.
Lỡ thiếu phong bao hoặc quên một cháu thì gỡ thế nào
Hết phong bao giữa chừng mà còn một cháu chưa mừng: đừng rút tiền trong ví ra đưa thẳng trước mặt mọi người. Nói thật với bố mẹ cháu: "Chị ơi, em tính thiếu mất một phong bao, để chiều em gửi lại cho cháu nhé." Chiều hoặc hôm sau nhớ gửi, kèm lời chúc cho cháu. Người ta nhớ bạn giữ lời, không nhớ chuyện thiếu.
Lỡ quên hẳn một cháu và chỉ nhận ra khi đã về: gọi điện hoặc nhắn cho bố mẹ cháu ngay trong ngày: "Anh ơi, hôm nay em vội quá quên mất mừng tuổi bé Na, em ngại quá. Mai em qua mừng bé nhé." Nếu không qua được, nhờ một người trong nhà cầm hộ, đừng chuyển khoản cho bố mẹ cháu kèm câu "mừng tuổi bé", nghe như trả nợ.
Lỡ mừng không đều, ví dụ hai vợ chồng mỗi người mừng một mức, và nhà kia có vẻ để ý: không cần giải thích ngay. Lần gặp sau, mừng bù cho cháu bị thiệt một chút, hoặc mua một món nhỏ cho cháu, rồi coi như xong. Giải thích "tại em đưa nhầm" thường làm chuyện to hơn.
Cái không cần làm và những băn khoăn hay gặp
Không cần mừng tuổi con của mọi người quen gặp trong ba ngày Tết. Mừng các cháu trong họ, con của những người bạn thân, con hàng xóm sát vách hay sang chơi là đủ. Cháu của người bạn chỉ gặp một lần ngoài quán cà phê thì một câu chúc và cái xoa đầu cũng không ai trách.
Không cần mừng tuổi bằng chuyển khoản cho bố mẹ cháu. Nhiều người ở xa làm vậy cho tiện, nhưng với người lớn trong họ, tiền chuyển vào tài khoản bố mẹ cháu kèm tin nhắn "mừng tuổi bé" nghe giống như gửi tiền hơn là mừng tuổi. Nếu ở xa thật, nhờ ông bà hoặc một người trong nhà cầm phong bao trao hộ, kèm lời nhắn của bạn qua điện thoại cho cháu nghe.
Không cần chạy theo phong bao in hình đẹp, phong bao đắt tiền. Một phong bao đỏ trơn, gấp gọn, trao tử tế là đủ. Có người còn băn khoăn có nên mừng tuổi bằng quà thay tiền. Với cháu rất nhỏ, một món đồ chơi nhỏ cũng được, nhưng nhiều ông bà vẫn thích thấy phong bao đỏ cho có không khí; bạn có thể mừng một phong bao nhỏ kèm món quà, không phải chọn một bỏ một.
Cuối cùng, không cần mừng con của người vai trên khi họ đã mừng con mình mà con họ đã đi làm. Một câu chúc cháu công việc thuận lợi là đủ phép.
Câu hỏi thường gặp
Mừng tuổi con cháu họ hàng có cần đều tay không?
Nên đều tay với các cháu cùng vai vế, cùng nhóm thân sơ. Bố mẹ các cháu để ý con mình có được đối xử như con nhà khác không nhiều hơn là để ý số tiền. Cháu ruột có thể khác cháu họ xa, miễn trong mỗi nhóm thì như nhau.
Mới đi làm năm đầu có cần mừng tuổi các cháu không?
Không bắt buộc, nhưng mừng các cháu nhỏ trong những nhà thân là cách cho họ hàng thấy bạn đã trưởng thành. Số tiền tuỳ hoàn cảnh, phong bao nhỏ mà đều cho các cháu là đủ phép.
Có nên mừng tuổi khi bố mẹ cháu không có mặt không?
Tốt nhất là mừng khi bố mẹ cháu thấy, để họ biết mà cảm ơn và để cháu không phải giấu. Nếu bố mẹ cháu đang bận, trao cho cháu rồi nói với bố mẹ một câu khi họ quay lại.
Cháu đã đi làm thì còn mừng tuổi nữa không?
Nhiều nhà thôi không mừng khi cháu đã đi làm, nhiều nhà vẫn mừng lấy may. Không có đúng sai, chỉ cần trong cùng một họ mình làm giống nhau với các cháu cùng lứa để không ai thấy bị bỏ ra.
Mừng tuổi bao nhiêu thì không bị chê ít?
Không có mức chuẩn, và người biết điều không chê mừng tuổi ít. Tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống; có thể hỏi bố mẹ năm trước nhà mình mừng thế nào để làm tương tự.
Hết phong bao giữa chừng thì làm sao?
Nói thật với bố mẹ cháu là mình tính thiếu, hẹn gửi lại trong ngày hoặc hôm sau rồi giữ lời. Tránh rút tiền lẻ trong ví đưa thẳng trước mặt mọi người.