BietDieu.comBiết Điều
Quà cáp, vay mượn và tiền nong trong họ hàng

Về quê mang quà cho cả họ khi họ đông: chia phần, thứ tự và câu nói khi trao

Họ đông, sức có hạn, ai cũng nhìn xem nhà mình được gì. Cách chia phần theo nhà chứ không theo người, đi trao theo thứ tự nào, nói gì khi trao và khi lỡ quên một nhà.

A young Vietnamese woman in a magenta jacket loads plain paper gift bags into an open car trunk in a city alley before dawn, low angle from behind the car, cool blue light

Về quê mang quà cho cả họ khi họ đông, cách biết điều là chia theo nhà chứ không theo từng người, giữ các phần gần như nhau trong cùng một vai, để phần riêng đậm hơn cho ông bà và người già nhất, rồi đi trao theo thứ tự vai vế trong ngày đầu về. Quà nhỏ mà đều và trao đúng lúc làm người ta vui hơn quà to mà lệch.

Bài này không bàn chọn món gì, mà bàn những chỗ người về quê hay lúng túng: họ đông quá thì chia sao, ngân sách có hạn thì cắt ở đâu, trao cho ai trước, nói câu gì khi trao, và nếu lỡ thiếu một nhà thì gỡ thế nào cho khéo. Số liệu trong bài là ví dụ giả định, tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi bạn sống.

Người ở quê nhìn món quà thế nào

Với người ở quê, quà người đi xa mang về ít khi được tính bằng tiền. Người ta để ý ba điều: có nhớ tới nhà mình không, có đều với nhà bên cạnh không, và có mang đến tận nhà không. Một gói bánh trao tận tay, kèm một câu hỏi thăm, thường được nhắc tới lâu hơn một món đắt được gửi qua người khác.

Chuyện so bì giữa các nhà cũng là có thật, nhưng thường không phải vì tham. Ở làng, nhà nào được biếu thế nào là một cách đo xem người đi xa còn coi trọng mình ra sao. Món quà của bạn vì vậy mang theo một thông điệp về vai vế và tình thân, dù bạn không chủ ý.

Về phía bạn, cái khó là họ đông, ngân sách có hạn, xe chở có hạn, và thời gian về quê thường chỉ vài ngày. Nghĩ cho người ở quê nghĩa là chấp nhận quà nhỏ đi một chút để không sót nhà nào, và dành thời gian đi trao thay vì để cả họ tự đến nhà bố mẹ mình nhận.

Chia phần trước khi xếp đồ lên xe

Việc chia nên làm ở nhà, trước ngày đi, có giấy ghi rõ. Lên xe rồi mới chia thì lần nào cũng sót một hai nhà.

  1. Hỏi bố mẹ danh sách các nhà. Bố mẹ biết rõ nhà nào còn đi lại, nhà nào mới có việc, nhà nào có người già. Danh sách này quan trọng hơn trí nhớ của bạn.
  2. Chia theo nhà, không theo đầu người. Mỗi hộ một phần, nhà đông người thì phần to hơn một chút. Chia theo đầu người với họ đông là không kham nổi.
  3. Xếp ba mức phần. Mức riêng cho ông bà, người già nhất họ; mức cho các nhà anh em ruột của bố mẹ; mức cho các nhà họ xa hơn và láng giềng thân. Trong cùng một mức, giữ các phần gần như nhau.
  4. Để dư hai, ba phần nhỏ. Luôn có một nhà bạn quên hoặc một người khách bất ngờ. Phần dư giúp bạn không phải lúng túng khi được hỏi.
  5. Gói riêng, đánh dấu bằng màu túi hoặc ghi nhớ trong điện thoại. Đừng viết tên nhà lên túi, vì khi trao người ta nhìn thấy, và tránh cả cảnh lấy nhầm phần nhà này trao nhà kia.

Ví dụ giả định, ngân sách cho cả chuyến là 5 triệu, họ có khoảng mười lăm nhà. Bạn để riêng phần ông bà, chia đều phần còn lại theo ba mức, giữ lại một ít cho phần dư. Con số cụ thể tuỳ hoàn cảnh từng nhà, điều quan trọng là có kế hoạch trước khi tiêu.

Ngân sách ít mà họ đông thì cắt ở đâu

Người đi làm năm đầu, người vừa lo đám cưới, người đang trả góp nhà thường về quê với túi tiền mỏng. Áp lực "về quê phải có quà" khiến nhiều người hoặc vay mượn để mua cho đủ, hoặc ngại về luôn. Cả hai đều không cần thiết. Không ai trong họ muốn bạn vay tiền để biếu mình.

Chỗ nên giữ là phần ông bà, người già nhất và các nhà anh em ruột của bố mẹ. Chỗ có thể nhẹ đi là phần các nhà họ xa, có thể thay bằng một món nhỏ đều nhau, hoặc gộp lại thành một bữa quà chung bày ra khi cả họ tụ tập ở nhà bố mẹ. Thứ không nên cắt là việc đến tận nhà hỏi thăm; đến tay không mà ngồi chơi tử tế còn hơn gửi quà mà không đến.

Nếu bố mẹ hỏi sao năm nay ít quà, cứ nói thật với bố mẹ: "Năm nay con đang dồn tiền cho việc nhà con, con mang mỗi nhà một chút thôi, bố mẹ thấy được không?" Bố mẹ biết trước sẽ đỡ lời giúp bạn khi có ai hỏi. Năm sau dư dả hơn thì đậm hơn, họ hàng nhìn cả quá trình chứ không chỉ một năm.

Đi trao theo thứ tự nào

Thứ tự thường thấy là ông bà trước, rồi nhà bác, chú, cô, dì theo vai từ lớn tới nhỏ, rồi các nhà họ xa hơn, láng giềng thân. Nhiều nơi để ý chuyện nhà trưởng họ hoặc nhà thờ họ được đến sớm. Nếu không chắc, hỏi bố mẹ ngay từ tối hôm trước: "Mai con đi biếu quà, mẹ bảo con đi nhà nào trước cho phải."

Nên đi trong ngày đầu hoặc ngày thứ hai, không để đến hôm sắp về. Người ở quê nghe tin bạn về rồi mà mấy hôm sau mới thấy đến, họ dễ nghĩ mình bị xếp cuối. Nếu không đi kịp hết, hãy nhờ bố mẹ hoặc anh chị ở quê mang giúp đến những nhà cuối, kèm một lời nhắn của bạn.

Mỗi nhà ngồi một lúc, uống chén nước, hỏi thăm sức khoẻ người già, chuyện học của mấy đứa nhỏ. Không cần ngồi lâu, nhưng đừng trao xong đứng lên về ngay như người giao hàng. Nếu nhà có việc bận, chỉ cần trao, gửi lời thăm và hẹn quay lại.

Nói gì khi trao quà

Với ông bà, người già. Trao bằng hai tay, hơi cúi người: "Cháu về thăm ông bà, cháu có chút quà biếu ông bà ăn lấy thảo. Ông bà dạo này có khoẻ không ạ?" Câu "ăn lấy thảo" nhiều nơi vẫn dùng, nghe khiêm tốn và thân.

Với nhà bác, chú, cô. "Cháu gửi bác chút quà ở trên kia, bố mẹ cháu dặn cháu sang thăm bác trước. Nhà mình mọi người khoẻ cả chứ bác?" Nhắc bố mẹ khiến món quà thành quà của cả nhà, không phải của riêng bạn.

Khi người ta từ chối. Đừng ép mạnh, nói một câu nhẹ rồi đặt quà lên bàn: "Có chút thôi mà bác, bác không nhận là cháu buồn đấy."

Khi người ta hỏi "sao nhà kia được cái này". Không giải thích chuyện chia phần, chỉ cười và nói: "Cháu mang về mỗi nhà một ít cho vui thôi bác ạ, có gì thiếu bác bỏ quá cho cháu."

Khi được biếu lại khi ra về. Nhận vui vẻ, cảm ơn: "Cháu cảm ơn bác, để cháu mang lên cho cả nhà cùng ăn." Từ chối đồ quê biếu lại dễ làm người ta nghĩ bạn chê.

Những chuyện dễ làm người ở quê chạnh lòng

Không phải món quà mà cách trao mới hay gây chuyện. Mấy tình huống dưới đây gặp thường xuyên.

TránhVì saoLàm khác
Để cả họ tự đến nhà bố mẹ nhận quàNgười lớn tuổi phải đi tới chỗ người nhỏ hơnMang tới tận nhà, nhất là nhà có người già
Trao quà ở chỗ đông người, nhà này thấy phần nhà kiaDễ so sánh, nhà được ít thấy ngượngTrao ở nhà từng người
Kể giá món quàBiến lòng thành thành phép tínhChỉ nói "có chút quà"
Biếu nhà khá giả nhiều hơn nhà khó khănDễ bị hiểu là trọng giàuNếu muốn đậm hơn thì dành cho người già, người khó
Chỉ đưa tiền thay quà cho mọi nhàMột số nơi thấy như thiếu tình, chỉ quy ra tiềnHỏi bố mẹ xem nơi mình nên quà hay nên phong bì

Với những nhà đang khó khăn, nhiều người muốn giúp đậm hơn. Cách nhẹ nhàng là gửi riêng sau, không để chung đợt biếu quà cả họ, và nói như một chuyện riêng giữa hai nhà, để người nhận không thấy mình được đối xử khác trước mặt họ hàng.

Khác nhau giữa các miền

Ở nhiều làng phía Bắc, người ta để ý thứ tự trao theo vai vế và chuyện nhà trưởng được đến trước; quà biếu người già thường được đặt lên bàn thờ trước rồi mới dùng. Biết điều là hỏi bố mẹ để không đi nhầm thứ tự.

Ở nhiều nơi miền Trung, họ hàng sống gần nhau, một lần về quê có khi phải đi rất nhiều nhà trong một xóm. Nhiều người chia quà thành phần nhỏ đều, nhấn vào việc đến tận nhà và ngồi chơi, hơn là món quà.

Ở nhiều vùng phía Nam, không khí thoải mái hơn, nhiều nhà gom cả họ ăn một bữa và trao quà luôn trong bữa đó. Dù vui vẻ, vẫn nên có phần riêng mang đến nhà người già không đi được.

Những nét này chỉ là thường thấy, tuỳ làng, tuỳ nhà. Người hiểu rõ nhất là bố mẹ hoặc người lớn ở quê, hỏi họ trước khi đi.

Lỡ quên một nhà, hoặc quà không đủ

Quên một nhà là chuyện người về quê gần như ai cũng từng gặp. Đừng đợi người ta biết rồi mới chữa. Biết mình thiếu là lấy ngay phần dư, đến tận nhà, nói thật: "Bác ơi, cháu sắp đồ vội, sót mất phần nhà bác, cháu mang sang ngay đây, bác đừng giận cháu." Nhận lỗi ngay và đến tận nhà gỡ được gần hết.

Nếu phần dư đã hết, mua tạm đồ ở chợ quê cũng được, kèm lời giải thích thật. Hoặc gửi bố mẹ chuyển giúp sau, nhưng gọi điện cho nhà đó một tiếng. Điều cần tránh là im lặng và mong không ai để ý, vì ở quê chuyện ai được gì, ai không được gì sẽ đi một vòng rất nhanh.

Lần sau, ghi lại danh sách các nhà đã trao và để trong điện thoại. Danh sách này dùng được nhiều năm, chỉ cần cập nhật nhà mới tách hộ, nhà có người mất. Người hay về quê lâu năm thường có một cuốn sổ như thế và nhờ nó mà gần như không bao giờ sót.

Câu hỏi thường gặp

Về quê mà họ đông quá thì có cần quà cho tất cả các nhà không?

Không bắt buộc, nhưng nên có phần cho các nhà còn đi lại thường xuyên, nhất là nhà có người già. Chia theo hộ, phần nhỏ mà đều, thường dễ chịu hơn là chỉ biếu vài nhà thật to.

Quà biếu họ hàng có cần đều nhau không?

Trong cùng một vai vế nên giữ gần như nhau để tránh so bì. Phần riêng cho ông bà, người già nhất họ có thể đậm hơn, ai cũng thấy đó là phải phép.

Nên đi trao quà theo thứ tự nào?

Thường thấy là ông bà trước, rồi các nhà theo vai từ lớn tới nhỏ, rồi họ xa và láng giềng. Mỗi nơi có thể khác, nên hỏi bố mẹ từ tối hôm trước để đi đúng thứ tự nhà mình quen.

Có nên đưa tiền thay quà khi về quê không?

Tuỳ nơi và tuỳ người. Với người già, nhiều nhà vẫn biếu phong bì kèm chút quà; với các nhà khác, đưa tiền mặt đôi khi bị hiểu là không có lòng. Hỏi bố mẹ hoặc người lớn ở quê trước.

Lỡ quên quà một nhà họ hàng thì làm sao?

Mang phần dư hoặc mua tạm đồ ở chợ, đến tận nhà ngay và nói thật là mình sắp đồ sót. Nhận lỗi sớm và đến tận nơi thường gỡ được, còn im lặng mới làm chuyện thành to.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138