Nhờ người khác giúp cho biết điều là chọn đúng người, nói rõ việc ngay từ câu đầu, chừa cho họ một lối từ chối dễ dàng, tự lo hết phần mình làm được, rồi cảm ơn hai lần: ngay lúc xong việc và một lần nữa vài hôm sau. Người được nhờ không ngại giúp, họ ngại bị đặt vào thế không chối được, ngại việc mập mờ phình to, và ngại giúp xong không ai nhắc lại.
Ví dụ giả định trong bài: anh A đi công tác về khuya, nhờ người bạn cũ ra sân bay đón. Từ một việc nhỏ như vậy có thể thấy đủ các bước, áp dụng được cho việc nhờ chở đi khám, nhờ trông nhà, nhờ mang hộ đồ hay nhờ hỏi giúp một việc.
Người được nhờ đang nghĩ gì khi nghe câu "nhờ chút việc"
Khi điện thoại hiện tin nhắn "rảnh không, nhờ chút việc", người nhận thường chột dạ trước khi kịp biết việc gì. Họ lo việc to hơn mình nghĩ, lo đã hỏi "rảnh không" thì giờ nói bận là kỳ, lo nhận rồi hoá ra mất cả buổi. Tâm lý này rất phổ biến, và nó làm nhiều người dù muốn giúp vẫn thấy hơi bị ép.
Người nhờ thì ngược lại, thường ngại nói thẳng vì sợ bị coi là đòi hỏi, nên vòng vo mở đầu bằng hỏi thăm, rồi mới tới việc. Càng vòng vo, người nghe càng căng. Đó là chỗ hai bên lệch nhau: một bên tưởng vòng vo là lịch sự, một bên lại thấy vòng vo là đang bị gài.
Biết điều khi nhờ là đảo lại thứ tự đó: nói việc trước, nói rõ mất bao nhiêu thời gian, công sức, rồi mới thêm lời ngại ngùng. Người kia nắm được việc thì quyết nhanh, nhận thì nhận thật lòng, từ chối thì không áy náy. Mối quan hệ được giữ chính vì người kia không phải gồng mình.
Trước khi nhờ: tự hỏi mình bốn câu
Không phải việc gì cũng nên nhờ, và không phải ai cũng nên nhờ. Trước khi nhấc máy, nên tự rà nhanh:
- Việc này mình tự làm được không, dù tốn thêm tiền hoặc thời gian? Nếu gọi xe được mà vẫn nhờ người ra đón lúc nửa đêm, đó là đang chuyển cái bất tiện của mình sang người khác. Nhờ chỉ đáng khi người kia giúp được điều mình thật sự khó tự lo, hoặc khi việc đó với họ rất nhẹ.
- Người này có tiện không? Nhà gần sân bay, có xe, giờ đó không đi làm, không có con nhỏ phải trông. Nhờ người tiện thì một việc nhỏ vẫn là việc nhỏ.
- Mình đã nhờ người này bao nhiêu lần gần đây? Ba lần trong một tháng là nhiều, dù lần nào họ cũng vui vẻ. Chia việc cho vài người thì không ai thấy bị dựa dẫm.
- Nếu họ từ chối, mình có phương án khác không? Có phương án khác thì lời nhờ tự nhiên nhẹ đi, vì bạn không cần họ phải nhận bằng được.
Rà xong bốn câu mà vẫn thấy nên nhờ, thì cứ nhờ đàng hoàng. Nhờ vả là chuyện bình thường giữa người thân quen, không phải điều đáng xấu hổ. Cái đáng tránh chỉ là nhờ cẩu thả.
Câu mở lời mẫu: nói việc trước, để lối lùi cho người kia
Câu mở lời tốt có ba phần: việc gì, mất bao lâu, và một lối từ chối dễ. Ví dụ nhờ bạn đón sân bay: "Ông ơi, thứ Sáu này anh bay về tới sân bay lúc mười giờ tối, ông có tiện ra đón anh được không? Đi về chừng một tiếng. Không tiện thì cứ nói, anh gọi xe cũng được, không sao đâu."
Nhờ người lớn hơn mình, giọng phải nhún hơn và rõ hơn: "Chị ơi, sáng mai em phải đưa mẹ đi khám sớm, chị có tiện trông giúp em con bé từ bảy giờ tới mười giờ không ạ? Em gửi cả đồ ăn sáng cho cháu, chị bận thì em nhờ người khác, chị cứ nói thật với em."
Khi người kia nhận lời, cảm ơn ngay và chốt lại chi tiết: "Em cảm ơn chị nhiều, vậy bảy giờ kém năm em đưa cháu sang nhé." Khi người kia từ chối, đáp nhẹ, không để họ phải giải thích: "Dạ không sao chị, em hỏi thử thôi, chị đừng ngại."
Câu nên tránh nhất là kiểu "rảnh không?" rồi im. Hoặc nhắn nhờ vào nhóm chung có cả họ hàng đọc, làm người kia không chối được vì bao nhiêu người đang nhìn. Nhờ việc riêng thì nhắn riêng, gọi riêng.
Lúc người kia đang giúp: tự lo hết phần mình
Làm cho việc của họ ngắn nhất có thể. Được đón ở sân bay thì ra cửa sớm, đứng sẵn ở chỗ dễ thấy, hành lý gọn, đừng để người kia gửi xe rồi đi vào tìm. Được trông con hộ thì gửi kèm đồ ăn, quần áo thay, số điện thoại bác sĩ quen của con, dặn rõ giờ ăn ngủ.
Trả những khoản phát sinh ngay tại chỗ. Tiền gửi xe, phí cầu đường, ly cà phê trên đường: bạn trả luôn, nói gọn "Để anh, ông chở anh là quý rồi." Đừng đợi người kia trả rồi mới tính lại sau, vì nhiều người ngại đòi nên cứ thế chịu.
Báo ngay khi có thay đổi. Chuyến bay chậm hai tiếng thì báo trước khi người kia rời nhà. Việc xong sớm thì báo để họ khỏi chờ. Người giúp mình bị để chờ vô cớ là chuyện dễ mất lòng nhất.
Không thêm việc ngoài thoả thuận. Đã nhờ đón thì đừng tiện thể nhờ ghé ba chỗ lấy đồ. Muốn thêm thì hỏi thật và chấp nhận bị từ chối.
Cảm ơn sau khi được giúp: mức nào cho vừa
Cảm ơn quá nhẹ thì người kia thấy công mình bị coi là đương nhiên, cảm ơn quá nặng lại làm họ ngại vì như đang trả công. Bảng dưới là ví dụ giả định để hình dung mức, còn cụ thể tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống.
| Việc được giúp | Cảm ơn thường thấy |
|---|---|
| Đón sân bay, chở một chặng | Cảm ơn ngay, trả các khoản phát sinh, lần sau mời ly cà phê hoặc bữa sáng |
| Trông con nửa ngày | Cảm ơn, mang sang ít hoa quả hoặc đồ ăn khi đón con về |
| Giúp việc chuyên môn mất vài buổi | Cảm ơn, mời bữa cơm hoặc tặng món quà nhỏ hợp sở thích, kể với người khác về sự giúp đỡ |
| Giúp lúc hoạn nạn, ốm đau | Cảm ơn, nhớ để lúc nhà họ có việc thì có mặt và góp tay |
Lần cảm ơn thứ hai, vài hôm sau, thường được nhớ lâu hơn lần đầu: "Hôm trước có ông ra đón, anh về nhà ngủ một mạch tới sáng, cảm ơn ông nhé." Câu đó cho người kia thấy việc họ làm thật sự có ích, không chỉ là phép lịch sự.
Nhờ người ít thân, người lớn tuổi hơn hay người có vị trí
Nhờ bạn thân thì một tin nhắn là đủ. Nhờ người ít thân hơn, như đồng nghiệp cũ, người quen của bố mẹ hay anh chị trong họ lâu không gặp, thì phải nhiều bước hơn. Trước hết nên hỏi thăm qua một lần không kèm việc gì, hoặc nhờ người quen chung nói trước một câu, để lời nhờ không rơi xuống bất ngờ. Khi nhờ, nói rõ vì sao lại nhờ đúng người ấy: "Em biết anh hay đi chuyến tối nên mới dám hỏi, anh không tiện thì thôi ạ." Có lý do cụ thể thì người kia hiểu mình không bị nhờ bừa.
Nhờ người lớn tuổi hơn, nên tự đến nhà hoặc gọi điện, hạn chế nhắn tin cụt lủn. Nhiều người lớn thấy được gọi điện là được tôn trọng, còn nhắn tin vài chữ dễ bị hiểu là xem nhẹ. Nhờ người đang có vị trí, chức vụ thì chỉ nhờ việc riêng đúng sức của họ với tư cách người quen, không nhờ họ dùng chức vụ để làm hộ việc công. Việc công thì đi đúng đường của nó, đó cũng là cách giữ cho người quen khỏi khó xử và đúng theo pháp luật.
Với người ít thân, phần cảm ơn càng nên chu đáo hơn, vì họ giúp mình mà không có sẵn tình thân làm nền. Một lời cảm ơn rõ ràng, một món quà nhỏ đúng mức, và một lời mời khi nhà mình có dịp thường đủ để lần giúp ấy trở thành mối quen lâu dài.
Bắc, Trung, Nam nhờ và cảm ơn có gì khác
Ở nhiều nơi miền Bắc, người ta thường mở lời nhờ khá vòng vo, hỏi thăm sức khoẻ, gia đình rồi mới vào việc, và coi trọng việc cảm ơn bằng lời rất đầy đủ. Một món quà nhỏ mang sang sau đó được xem là có trước có sau. Người ở đây cũng hay nhớ "ai giúp nhà mình lúc nào" để đáp lại khi có dịp.
Ở miền Trung, nhiều gia đình nhờ vả qua quan hệ họ hàng, làng xóm khá chặt, giúp nhau thành nếp. Cảm ơn bằng đồ nhà làm ra, đồ quê gửi lên, được quý hơn quà mua sẵn. Ở miền Nam, cách nhờ thường thẳng hơn, câu "nhờ chút nha" rất tự nhiên, và cảm ơn hay đi kèm một bữa ăn chung hoặc ly cà phê, ít câu nệ quà cáp.
Đây là cách thường thấy, mỗi gia đình mỗi khác. Nếu nhờ người lớn ở quê hay người khác vùng với mình, cứ hỏi bố mẹ hoặc người trong nhà xem bên đó quen cách cảm ơn nào cho phải.
Khi lỡ nhờ không khéo hoặc quên cảm ơn
Đã để người kia chờ lâu. Xin lỗi ngay, nói rõ vì sao, và đừng coi việc họ chờ là chuyện nhỏ. Hôm sau nhắn thêm một câu cảm ơn, nhắc lại rằng mình biết họ đã mất công.
Quên cảm ơn lần hai, đã mấy tuần. Muộn vẫn hơn không. Gặp lại thì nói: "Hôm trước bận quá chưa kịp cảm ơn chị cho tử tế, nhờ có chị mà em xoay xở được." Người nghe thường vui vì được nhớ tới.
Đã nhờ cùng một người quá nhiều. Nói thật với họ: "Dạo này em nhờ anh nhiều quá, có việc gì cần thì anh cứ bảo em nhé." Và lần tới, chủ động giúp lại họ một việc trước khi nhờ tiếp.
Người kia từ chối mà mình lỡ tỏ ra phật ý. Nhắn lại một câu gỡ, kiểu "Lúc nãy em hơi vội, chị đừng nghĩ ngợi gì nhé." Đừng để một lần từ chối thành khoảng cách.
Câu hỏi thường gặp
Nhờ người quen giúp có nên đưa tiền không?
Với việc nhỏ giữa người thân quen, đưa tiền trực tiếp dễ làm người kia thấy bị trả công và mất vui. Trả các khoản phát sinh tại chỗ và đáp lại bằng một bữa ăn hay món quà nhỏ thường hợp hơn, tuỳ độ thân của hai bên.
Mở lời nhờ thế nào để người ta dễ từ chối?
Nói rõ việc và thời gian ngay câu đầu, rồi thêm một câu cho phép từ chối như "không tiện thì cứ nói, mình có cách khác". Người kia biết mình không bị ép thì nhận lời cũng thật lòng hơn.
Có nên nhờ việc riêng trong nhóm chat chung không?
Không nên, vì người được nhờ khó từ chối khi cả nhóm đang đọc. Việc riêng nên nhắn riêng hoặc gọi riêng, để họ có quyền nói không mà không bị mất mặt.
Được giúp rồi bao lâu thì nên cảm ơn lần nữa?
Thường vài hôm tới một tuần sau là vừa, khi việc đã xong xuôi và bạn kể lại được nó có ích thế nào. Lần cảm ơn này ngắn thôi nhưng người giúp thường nhớ lâu.
Người ta giúp mà mình chưa có dịp giúp lại thì sao?
Không cần trả ngay bằng một việc tương đương. Cứ nhớ, hỏi thăm họ thường xuyên, và khi nhà họ có việc thì có mặt sớm. Quan hệ qua lại lâu dài quan trọng hơn trả đủ từng lần.
Ngại nhờ người khác quá thì có sao không?
Tự lo được thì tốt, nhưng không nhờ ai bao giờ cũng làm người thân thấy bị đứng ngoài. Nhờ đúng việc, đúng người và cảm ơn tử tế lại giúp quan hệ gần hơn chứ không làm phiền.