Người thân nhờ mua hộ rồi quên trả tiền, cách biết điều là nhắc sớm trong vài ngày, nhắc riêng, kèm hoá đơn hoặc ảnh chụp, bằng giọng báo tin chứ không phải đòi; và để tránh lần sau, chốt rõ chuyện tiền ngay lúc nhận lời mua hộ. Phần lớn người nhờ không cố quên, họ chỉ nghĩ đó là việc nhỏ và để trôi qua.
Tình huống này rất hay gặp ở người đi làm xa: chuẩn bị về quê là có tin nhắn nhờ mang hộ thứ này thứ kia, hoặc người nhà ở quê nhờ mua hộ thuốc, đồ dùng chỉ có ở thành phố. Bài này giúp bạn nhận lời cho rõ, nhắc cho khéo, biết lúc nào nên bỏ qua, và gỡ khi lỡ nhắc thành chuyện.
Vì sao người nhờ quên, và vì sao bạn ngại nhắc
Với người nhờ, việc nhờ mua hộ thường nằm trong một cuộc gọi hỏi thăm, kiểu "tiện về thì mua giúp cô cái này". Họ nghe như một việc nhỏ, giá trị nhỏ, rồi khi nhận đồ thì bận chuyện khác, quên mất phần tiền. Một số người lớn tuổi còn ngầm nghĩ cháu đi làm thành phố thì mua giúp là chuyện bình thường, không phải chuyện tiền.
Với bạn, khoản tiền có khi không nhỏ. Ví dụ giả định, vài hộp thuốc, một chiếc nồi cơm, mấy món đồ dùng cộng lại vài triệu đồng, bằng cả tuần làm việc. Nhưng bạn ngại vì sợ bị nói là tính toán với người nhà, sợ bố mẹ mình bị nói lại.
Hiểu cả hai phía thì thấy: nhắc không phải chuyện xấu, chuyện xấu là để lâu rồi ấm ức. Người nhờ phần lớn sẽ thấy ngại khi biết mình quên, nên câu nhắc của bạn phải giúp họ có lối ra dễ dàng, không phải bắt họ thừa nhận mình sai.
Một chi tiết nhỏ mà người đi xa lâu năm hay để ý: tiền mua hộ thường bị quên nhiều nhất khi đồ được trao vội, ở bến xe, ở đầu ngõ, trong lúc cả nhà đang chào hỏi. Lúc ấy không ai nghĩ tới chuyện tiền. Nếu được, hãy hẹn mang đồ tới nhà người nhờ vào hôm sau, ngồi uống chén nước, mở đồ ra cùng xem. Chuyện tiền sẽ tự nhiên được nhắc tới trong lúc đó.
Nhận lời mua hộ thế nào để khỏi phải nhắc
Cách tốt nhất để không phải đòi là làm rõ từ lúc nhận lời. Mấy bước dưới đây chỉ mất một phút.
- Hỏi rõ món, loại, số lượng. Nhắn lại một tin tóm tắt để người nhờ xác nhận. Mua sai loại là lý do số một khiến người nhờ ngại trả tiền.
- Báo giá ước chừng trước khi mua. "Cô ơi, loại này trên này khoảng chừng này tiền, cô xem có được không để cháu mua." Người nhờ biết giá trước sẽ tự chuẩn bị tiền.
- Hỏi luôn cách gửi tiền. "Cô gửi cháu trước hay khi nào cháu về thì cô đưa cũng được ạ." Hỏi bằng giọng tự nhiên như hỏi giờ hẹn, không ai thấy bị đòi.
- Giữ hoá đơn, chụp ảnh. Gửi người nhờ ảnh hoá đơn ngay khi mua xong, kèm câu báo tin hàng đã mua.
- Khi trao đồ, nhắc nhẹ một lần. "Đồ của cô đây, hết đúng như cháu báo cô hôm trước ạ."
Nếu bạn không muốn nhận mua hộ vì xe chật, ít thời gian hoặc món quá đắt, từ chối ngay từ đầu tốt hơn là nhận rồi làm qua loa: "Đợt này cháu đi xe khách, mang đồ to không tiện, cô thông cảm cho cháu nhé."
Mua hộ thuốc và đồ giá trị: thêm mấy điều nên làm
Thuốc, đồ điện, đồ dùng cho người già là nhóm hay được nhờ nhất và cũng dễ sinh chuyện nhất, vì mua sai thì vừa mất tiền vừa mất lòng.
- Thuốc thì mua đúng theo đơn, không tự đổi loại. Xin người nhờ chụp đơn thuốc hoặc vỏ hộp cũ, đưa cho dược sĩ xem. Hết loại đó thì gọi hỏi người nhờ và để họ hỏi lại bác sĩ, đừng tự chọn loại "tương tự".
- Đồ điện, đồ dùng thì hỏi rõ nhu cầu. Nồi cơm cho mấy người ăn, quạt để phòng nào. Chọn sai cỡ thì người nhờ ngại nói, cầm về để đó, và tiền càng khó nhắc.
- Giữ lại phiếu bảo hành và hoá đơn gốc. Đưa kèm khi trao đồ. Món hỏng sau vài tuần mà không có phiếu, người nhờ sẽ quay lại hỏi bạn.
- Với món giá trị lớn, xin tiền trước. "Món này giá khá cao, cô gửi cháu trước giúp, cháu mua xong gửi cô ảnh hoá đơn ngay." Nói như một thủ tục bình thường, không ai thấy bị nghi ngờ.
- Không nhận mua những thứ mình không rành. Thà nói thật là không biết chọn, nhờ người khác, còn hơn mua sai rồi cả hai cùng ngượng.
Những điều này nghe như thừa, nhưng phần lớn chuyện quên trả tiền thật ra bắt đầu từ chỗ món đồ không đúng ý người nhờ. Người nhờ không vui với món đồ thì cũng chậm trả tiền, rồi cả hai cùng tránh nhắc tới.
Câu nhắc mẫu khi người nhờ đã quên
Lần nhắc đầu, sau vài ngày. Nhắn riêng, gửi kèm ảnh hoá đơn: "Cô ơi, cô dùng thuốc thấy ổn không ạ? Cháu gửi lại cô ảnh hoá đơn hôm trước, cô tiện lúc nào thì gửi cháu nhé." Mở bằng hỏi thăm món đồ là cách giúp người kia nhớ lại mà không thấy bị đòi.
Khi người nhờ là người lớn tuổi. Có thể nhờ người trung gian thân như bố mẹ mình nhắc khéo, nếu bố mẹ thấy thoải mái: "Mẹ ơi, nếu tiện mẹ nói với bác giúp con khoản tiền mua thuốc hôm trước nhé, con ngại nhắn bác."
Khi người nhờ là em họ, người trẻ hơn. "Em ơi, khoản đồ hôm trước anh mua hộ là chừng này, em chuyển anh khi nào tiện nhé, không vội." Ngắn, rõ, có số tiền.
Khi người nhờ nói "để cô gửi sau". Chốt nhẹ một mốc: "Dạ, cô gửi cháu trong tuần này được không ạ, cháu đang gom tiền đóng học cho cháu nhỏ."
Khi người nhờ trả thiếu. Đừng nói ngay lúc nhận. Sau đó nhắn riêng: "Cô ơi, cháu xem lại thì còn thiếu một chút, chắc cô nhớ nhầm giá, cháu gửi lại ảnh hoá đơn cô xem nhé."
Câu nhắc dở và câu nhắc được
Phần lớn sự phật lòng đến từ việc người nhờ thấy mình bị nói là quỵt, trong khi họ chỉ quên.
| Câu dở | Câu được |
|---|---|
| "Cô quên trả tiền cháu rồi đấy" | "Cô ơi, cháu gửi lại cô ảnh hoá đơn, cô tiện thì gửi cháu nhé." |
| Nhắc trong nhóm tin nhắn của cả họ | Nhắn riêng một-một |
| "Lần sau cháu không mua hộ nữa đâu" | Lần sau báo giá và hỏi cách gửi tiền từ đầu |
| Nhắc lúc cả nhà đang ăn giỗ | Nhắc lúc riêng, sau đó |
| Kể với họ hàng khác | Giữ chuyện giữa hai người |
Có một khoảng xám mà người từng trải hay khuyên bỏ qua: những món rất nhỏ, như gói bánh, hộp chè, vài chục nghìn đồng tiền vặt. Với những món đó, coi như quà biếu thường giữ tình hơn là nhắc. Nhưng ranh giới giữa nhỏ và không nhỏ là do bạn quyết, tuỳ hoàn cảnh của bạn.
Khi nào nên coi như biếu, khi nào vẫn nên nhắc
Nên coi như biếu khi người nhờ là ông bà, người già sống một mình, người đang khó khăn, và khoản tiền mà mất cũng không ảnh hưởng tới bạn. Khi đó, nói rõ là biếu ngay lúc trao đồ, để người nhận không phải băn khoăn: "Cái này cháu biếu bà, bà đừng gửi tiền cháu nhé." Nói rõ như vậy khác hẳn việc im lặng rồi trong lòng vẫn nhớ.
Vẫn nên nhắc khi khoản tiền ảnh hưởng tới chi tiêu của nhà mình, khi người nhờ hay nhờ nhiều lần, hoặc khi bạn nhận ra mình đang bắt đầu khó chịu mỗi lần thấy tin nhắn của họ. Sự khó chịu ấy là dấu hiệu cần nói ra, vì nếu không nó sẽ làm hỏng quan hệ chậm hơn nhưng chắc hơn.
Có người nhờ mua hộ liên tục và không bao giờ trả. Lúc đó bạn được quyền nói rõ một giới hạn: "Cháu vẫn mua hộ cô được, nhưng cô gửi tiền trước giúp cháu nhé, dạo này cháu không ứng trước được." Biết điều không có nghĩa là để người khác dùng tiền của mình mãi.
Mỗi nơi thường nhìn việc mua hộ khác nhau
Ở nhiều làng phía Bắc, việc nhờ người đi xa mua hộ, mang hộ là chuyện rất quen, và chuyện tiền thường được thu xếp qua bố mẹ hai bên. Nhắc qua bố mẹ đôi khi lại tự nhiên hơn nhắc trực tiếp, miễn bố mẹ thấy thoải mái.
Ở nhiều nơi miền Trung, người ta hay trả bằng đồ quê, như gạo, cá khô, rau vườn, thay vì tiền. Nếu khoản tiền nhỏ, nhận đồ quê vui vẻ là được; nếu khoản lớn, nói nhẹ rằng nhà mình đang cần tiền cho việc cụ thể.
Ở nhiều nhà phía Nam, chuyện tiền mua hộ thường được nói thẳng, chuyển khoản ngay khi nhận đồ, và người ta ít thấy ngại khi được nhắc. Câu nhắc vui vẻ thường được đón nhận tự nhiên.
Dù ở đâu, có một điểm chung: người ở quê thường không có thói quen chuyển khoản, nhất là người lớn tuổi. Họ muốn đưa tiền mặt tận tay khi gặp, nên việc chậm trả có khi chỉ vì chưa gặp lại bạn. Hỏi trước họ muốn trả cách nào, hoặc nhờ bố mẹ mình nhận hộ, là gỡ được phần lớn chuyện quên.
Những nét này là thường thấy, không phải luật; tuỳ làng, tuỳ nhà, tuỳ người. Hỏi bố mẹ xem với người này nên nhắc thẳng hay nhắc qua ai.
Lỡ nhắc thành chuyện thì gỡ thế nào
Nếu câu nhắc của bạn làm người kia tự ái, họ chuyển tiền kèm một câu dỗi, hoặc kể với người khác rằng cháu đòi tiền, đừng đáp trả. Gọi điện hoặc gặp riêng, xin lỗi về cách nói: "Cháu nhắn vội, câu chữ không khéo làm cô buồn, cháu xin lỗi cô. Cháu chỉ đang gom tiền cho việc nhà, không có ý gì đâu ạ."
Sau đó, lần tới gặp cô trong buổi họp họ hay ngày giỗ, chủ động hỏi thăm, rót nước như bình thường. Người lớn thường để ý cách bạn đối xử sau sự việc hơn là chính sự việc.
Nếu bạn là người nhờ và bị nhắc, hãy trả ngay và cảm ơn, đừng giải thích dài: "Cô xin lỗi, cô quên mất, cô gửi cháu ngay. Cảm ơn cháu mua giúp cô." Một câu như vậy làm cả hai bên nhẹ nhõm, và lần sau cháu vẫn sẵn lòng mua hộ.
Câu hỏi thường gặp
Người thân nhờ mua hộ rồi quên trả tiền có nên nhắc không?
Nên nhắc nếu khoản tiền ảnh hưởng tới chi tiêu của bạn. Nhắc sớm trong vài ngày, nhắn riêng, kèm ảnh hoá đơn và mở bằng câu hỏi thăm món đồ, giọng báo tin chứ không đòi.
Làm sao để không phải đòi tiền mua hộ?
Lúc nhận lời thì hỏi rõ món, báo giá ước chừng và hỏi luôn cách gửi tiền, gửi trước hay khi nhận đồ. Mua xong gửi ảnh hoá đơn ngay, người nhờ sẽ tự chuẩn bị tiền.
Ông bà nhờ mua hộ thì có nên lấy tiền không?
Tuỳ hoàn cảnh của bạn. Nếu muốn biếu thì nói rõ là biếu ngay khi trao, để ông bà khỏi băn khoăn; nếu khoản lớn và bạn cần tiền, nhờ bố mẹ nói khéo với ông bà.
Có nên từ chối khi họ hàng nhờ mang đồ về quê không?
Được, nếu xe chật, đồ quá to hoặc quá đắt. Từ chối ngay từ đầu bằng lý do cụ thể tốt hơn là nhận lời rồi làm qua loa hay mang không đủ.
Người nhờ trả thiếu tiền thì nói sao?
Không nói lúc nhận tiền trước mặt người khác. Sau đó nhắn riêng, gửi lại ảnh hoá đơn và nói nhẹ rằng có lẽ cô nhớ nhầm giá, để người kia có lối ra mà không ngượng.