BietDieu.comBiết Điều
Được nhờ vả và nhờ người khác

Được nhờ xin việc cho con cháu: giới thiệu được gì, không hứa được gì

Họ hàng nhờ "xin cho cháu vào công ty": phần giới thiệu nào làm được đàng hoàng, phần nào phải từ chối, nói sao với bố mẹ cháu và với chính người cháu.

A Vietnamese woman in a purple blouse sits across a cafe table from an older cousin, hands open in a gentle explaining gesture, two iced coffees between them, side angle

Được nhờ xin việc cho con cháu, bạn làm được phần chuyển hồ sơ, giới thiệu đúng kênh tuyển dụng, chỉ cho cháu cách chuẩn bị phỏng vấn và nói thật về công việc; bạn không nên hứa "chắc chắn vào được", không đứng ra bảo lãnh, càng không nhận tiền hay quà để "lo" việc. Nói rõ hai phần ngay từ đầu thì người nhờ không kỳ vọng sai, còn bạn không bị kẹt giữa công ty và họ hàng.

Ví dụ giả định: chị họ hẹn bạn ra quán cà phê, kể con trai chị tốt nghiệp đã nửa năm chưa có việc, biết bạn làm ở một công ty lớn nên nhờ "xem có chỗ nào cho cháu vào". Chị nói chân thành, mắt đỏ hoe, và bạn hiểu đây không phải chuyện nhỏ với chị. Cái khó là trả lời sao cho chị không về nhà với một lời hứa rỗng, mà cũng không về với cảm giác bị từ chối.

Người nhờ đang mong gì, và bạn thật sự làm được gì

Bố mẹ có con chưa xin được việc thường rất sốt ruột. Nhìn con ở nhà lâu, họ lo con nản, lo hàng xóm hỏi, và thấy người trong họ làm ở chỗ tốt như một cánh cửa. Trong đầu họ, "giới thiệu một câu" là cháu sẽ được nhận. Họ không biết rằng ở nhiều nơi, nhân viên giới thiệu người quen chỉ giúp hồ sơ được đọc, còn quyết định nằm ở vòng phỏng vấn.

Bạn thì biết rõ giới hạn của mình. Bạn có thể là nhân viên bình thường, không có quyền tuyển ai. Hoặc bạn có chút tiếng nói nhưng biết rằng giới thiệu người không phù hợp sẽ ảnh hưởng tới uy tín của mình ở chỗ làm. Lại có khi bạn quý cháu nhưng chưa biết cháu làm việc ra sao.

Biết điều trong việc này là trung thực về giới hạn ngay từ buổi cà phê đầu tiên, nhưng không dập tắt hi vọng. Nói cho người nhờ hiểu đúng bạn làm được gì, rồi làm phần đó thật tốt. Phần lớn họ hàng không trách bạn vì cháu trượt phỏng vấn, họ trách khi thấy bạn hứa mà không làm.

Phần giúp được, làm cho thật tử tế

Những việc dưới đây không cần chức vụ, không phải xin xỏ ai, nhưng có ích thật cho người đang tìm việc:

  • Chuyển hồ sơ qua kênh giới thiệu nội bộ, nếu công ty có. Nhiều nơi có kênh này công khai, nhân viên được khuyến khích giới thiệu, và bạn chỉ cần làm đúng như mọi người.
  • Đọc và góp ý hồ sơ của cháu, chỉ ra chỗ nào nên viết lại cho hợp vị trí. Đây là việc nhiều người trẻ không có ai giúp.
  • Kể thật về công việc: giờ giấc, áp lực, lương khởi điểm thường ở khoảng nào, môi trường ra sao. Cháu biết rõ thì tự quyết có nên nộp hay không, đỡ cảnh vào làm vài tháng rồi bỏ vì không như tưởng tượng.
  • Gợi ý chuẩn bị phỏng vấn: những câu hay được hỏi, nên mặc gì, nên đến sớm bao lâu.
  • Giới thiệu chỗ khác nếu công ty mình không có vị trí hợp: bạn bè cùng ngành, các trang tuyển dụng, hội chợ việc làm.

Làm những việc này với cháu trực tiếp, không chỉ qua bố mẹ cháu. Người trẻ được nói chuyện như một người đi làm sẽ tự tin hơn, và bạn cũng biết được cháu nghiêm túc tới đâu.

Câu nói mẫu ở buổi cà phê và sau đó

Khi nhận lời phần giúp được: "Chị ơi, bên em có kênh cho nhân viên giới thiệu người, em gửi hồ sơ cháu vào được. Nhưng em nói trước để chị khỏi mong quá: em chỉ giúp hồ sơ được đọc, còn vào hay không là do vòng phỏng vấn, em không quyết được."

Khi được hỏi "em quen sếp thì nói giúp một câu": "Em mà nói thì sếp lại nghĩ em kéo người nhà vào, không tốt cho cháu đâu chị. Để cháu tự vào bằng năng lực, sau này làm cũng ngẩng mặt được."

Khi người nhờ ngỏ ý đưa tiền hay quà để "lo": "Chị cất đi, chuyện này không có lo lót gì đâu, mà đưa nhận như vậy là trái pháp luật, cả em cả chị đều mang rắc rối. Em giúp cháu được phần nào em làm phần đó." Một câu, không giảng thêm.

Với chính cháu: "Em gửi chị bản hồ sơ, chị góp ý rồi mình nộp. Đi phỏng vấn thì cứ là em thôi, đừng nói là cháu chị, để người ta đánh giá em công bằng."

Tránh nói và thay bằng

Lúc ngồi trước người nhờ đang lo lắng, rất dễ buột ra câu hứa cho họ vui. Những câu đó về sau thành gánh nặng:

TránhThay bằng
"Chị cứ yên tâm, để em lo.""Em gửi hồ sơ được, còn vào hay không do phỏng vấn."
"Sếp em dễ lắm, em nói là được.""Em không can thiệp vào tuyển dụng, cháu tự vào sẽ tốt hơn."
"Cháu học trường đó thì khó đấy.""Hồ sơ của cháu nên làm nổi phần này hơn."
Im lặng sau buổi gặp, không báo tinNhắn khi đã gửi hồ sơ, khi có kết quả
"Lương ở đây cao lắm."Kể đúng khoảng lương khởi điểm thường thấy, kèm áp lực công việc

Một điều nữa: đừng kể chuyện cháu nhờ xin việc với đồng nghiệp hay người khác trong họ. Người trẻ chưa có việc thường rất nhạy cảm, chuyện mình phải nhờ vả bị nhiều người biết là một vết khó chịu.

Khi cháu trượt, hoặc khi cháu vào rồi làm không tốt

Nếu cháu trượt, báo cho bố mẹ cháu một cách nhẹ nhàng, nói về điều cháu làm tốt trước rồi mới nói điều cần cải thiện, và đề nghị bước tiếp: "Lần này cháu chưa được chị ạ, bên em tuyển người có kinh nghiệm hơn. Nhưng cháu trả lời phỏng vấn khá lắm, em gửi cháu sang thêm hai chỗ bạn em làm." Câu này giúp người mẹ bớt thất vọng và thấy bạn vẫn đang giúp.

Nếu cháu vào được, đừng ôm luôn việc kèm cặp hay bao che. Ở chỗ làm, cư xử với cháu như mọi đồng nghiệp mới, góp ý riêng khi cần. Nếu cháu làm không tốt, nói thẳng với cháu trước, đừng đi kể với bố mẹ cháu. Nếu công ty quyết định cho cháu nghỉ, bạn không cần xin xỏ giữ lại, cứ để mọi việc đúng quy trình.

Người giới thiệu thường mang một nỗi lo âm thầm: cháu làm không tốt sẽ ảnh hưởng tới mình. Nói rõ với cháu ngay từ đầu rằng mỗi người tự chịu trách nhiệm phần việc của mình, và bạn sẽ không đứng ra bảo lãnh, là cách giữ cho cả hai.

Nếu chính bạn là người có quyền tuyển

Tình huống khó hơn là khi bạn làm trưởng nhóm, quản lý, có tiếng nói trong việc tuyển người. Lúc này lời nhờ không còn là "chuyển giúp hồ sơ" mà là "nhận giúp cháu". Dù cháu có giỏi, việc bạn tự quyết nhận người nhà vẫn dễ bị đồng nghiệp nhìn khác, và nếu cháu làm không tốt, bạn khó xử gấp đôi.

Cách làm sạch sẽ nhất là nói rõ với cấp trên hoặc bộ phận nhân sự rằng ứng viên này là người nhà mình, rồi để người khác phỏng vấn và quyết, bạn đứng ngoài vòng chấm. Với người nhờ, nói thật: "Chị ạ, vì cháu là người nhà nên em phải đứng ngoài, để người khác phỏng vấn cho công bằng. Như vậy cháu vào được thì không ai nói ra nói vào."

Người nhờ có thể thấy tiếc vì "có người mà không dùng", nhưng về lâu dài, cháu được nhận một cách minh bạch sẽ dễ sống ở chỗ làm hơn rất nhiều. Còn nếu cháu không được nhận, bạn cũng không phải mang tiếng là người đã gạt cháu ra.

Bắc, Trung, Nam nhờ xin việc thường khác nhau thế nào

Ở nhiều gia đình miền Bắc, việc nhờ người trong họ xin việc cho con khá phổ biến và thường đi kèm kỳ vọng lớn, nên người được nhờ cần nói rõ giới hạn ngay từ đầu. Người lớn bên đó coi trọng việc con cháu "có người dắt", và đôi khi khó hiểu vì sao giới thiệu rồi mà vẫn trượt.

Ở miền Trung, người nhờ hay đến tận nhà, mang theo quà quê, và nhờ bằng giọng rất khiêm nhường, khiến từ chối khó hơn. Nhận quà quê nhỏ thì được, nhưng nói rõ rằng việc xin được hay không không liên quan tới quà. Ở miền Nam, lời nhờ thường thẳng và gọn, "có chỗ nào cho thằng nhỏ vô làm không em", và người nghe cũng dễ chấp nhận câu trả lời thật, kể cả là không có chỗ.

Những khác biệt này chỉ là điều thường thấy. Mỗi nhà, mỗi người kỳ vọng khác nhau, nên cứ nói rõ phần mình làm được với chính người nhờ, và hỏi bố mẹ mình nếu người nhờ là người lớn trong họ.

Khi lỡ hứa quá tay

Đã lỡ nói "để em lo". Gọi lại sớm, nói rõ hơn: "Chị ơi, hôm trước em nói vội, em xin đính chính là em chỉ gửi hồ sơ được thôi, còn tuyển hay không em không quyết được. Em nói rõ để chị khỏi trông quá." Đính chính sớm luôn tốt hơn để người ta tự phát hiện.

Đã lỡ nhận quà có giá trị. Trả lại, nhẹ nhàng và riêng tư, kèm câu nói rằng bạn vẫn giúp phần làm được. Giữ quà lại trong khi không giúp được gì sẽ thành chuyện khó nói về sau.

Đã lỡ kể chuyện với người khác. Xin lỗi chị họ và cháu, nói rõ mình sẽ không nhắc nữa. Người trẻ cần được giữ thể diện hơn ai hết.

Đã hứa gửi hồ sơ mà quên. Đừng đợi người nhờ hỏi lại. Gửi ngay khi nhớ ra, rồi nhắn cho chị họ: "Em xin lỗi chị, dạo này bận quá em gửi hồ sơ cháu muộn mấy hôm, giờ em gửi rồi, có tin gì em báo chị liền." Với người đang chờ việc, mỗi tuần im lặng đều dài, nên lời xin lỗi kèm việc đã làm ngay là cách gỡ nhanh nhất.

Câu hỏi thường gặp

Được nhờ xin việc cho con cháu có nên nhận không?

Nên nhận phần bạn làm được một cách đàng hoàng như chuyển hồ sơ qua kênh giới thiệu, góp ý hồ sơ, kể thật về công việc. Phần quyết định tuyển dụng thì nói rõ là bạn không can thiệp, để người nhờ không kỳ vọng sai.

Người nhờ đưa tiền để lo việc thì từ chối thế nào?

Từ chối ngay, ngắn gọn, nói rằng không có chuyện lo lót và việc đưa nhận như vậy trái pháp luật, rồi nhắc lại phần bạn vẫn giúp được. Không cần giảng thêm, một câu rõ ràng là đủ.

Cháu trượt phỏng vấn thì nói sao với bố mẹ cháu?

Báo nhẹ nhàng, nói điều cháu làm tốt trước rồi mới tới điều cần cải thiện, và đề nghị một bước tiếp theo như giới thiệu thêm chỗ khác. Người nhờ cần thấy bạn vẫn đang giúp chứ không bỏ ngang.

Giới thiệu người thân vào công ty có rủi ro gì?

Nếu người được giới thiệu làm không tốt, uy tín của bạn ở chỗ làm có thể bị ảnh hưởng, và quan hệ họ hàng cũng dễ căng. Vì vậy nên nói rõ từ đầu là mỗi người tự chịu trách nhiệm phần việc của mình.

Không có vị trí nào phù hợp thì nói sao cho khỏi mất lòng?

Nói thật là bên mình chưa có chỗ hợp, rồi gợi ý nơi khác, góp ý hồ sơ hoặc chỉ cách tìm việc. Người nhờ thường chấp nhận được khi thấy bạn đã nghĩ cho cháu thật lòng.

Cháu vào làm cùng chỗ thì nên cư xử thế nào?

Cư xử như với mọi đồng nghiệp mới, góp ý riêng khi cần và không bao che. Ở chỗ làm, giữ đúng vai đồng nghiệp sẽ tốt cho cháu hơn là để mọi người thấy cháu được người nhà nâng đỡ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138