BietDieu.comBiết Điều
Tết, giỗ và họ hàng

Đi chúc Tết họ hàng nhà nào trước: thứ tự, giờ giấc và ngồi bao lâu cho phải

Mùng một, mùng hai, mùng ba nên đến nhà ai trước, đến giờ nào, ngồi bao lâu thì đứng dậy và nói gì khi xin phép về để cả họ thấy mình biết điều.

A young Vietnamese man in a bright red sweater sits on a low wooden sofa pouring tea for an elderly uncle beside a candied fruit tray, side view, soft morning light

Đi chúc Tết họ hàng, thứ tự thường thấy là nhà người lớn nhất trong họ trước (ông bà, rồi bác trưởng, nhà đang giữ việc họ), sau đó tới các nhà theo vai từ trên xuống, nhà gần nhà xa sắp sao cho tiện đường; mỗi nhà ngồi chừng hai mươi đến ba mươi phút, đến vào buổi sáng muộn hoặc đầu giờ chiều, tránh giờ cơm và giờ nghỉ trưa. Nhà nào có người già yếu, có tang trong năm, hoặc ở xa ít gặp thì nên ưu tiên ghé sớm hơn thứ tự vai vế một chút.

Thứ tự này không phải luật cứng. Mỗi họ có nếp riêng, có họ cả nhà kéo nhau đi một đoàn, có họ chia nhau mỗi gia đình nhỏ tự đi. Việc biết điều nhất là hỏi bố mẹ hoặc người lớn trong nhà từ trước Tết: năm nay họ mình đi thế nào, nhà nào nhất định phải ghé, nhà nào đã dặn là thôi. Phần dưới đi qua cách sắp lịch, cách ngồi, câu nói lúc vào, lúc bị giữ lại và lúc xin phép ra về.

Vì sao người lớn để ý chuyện ai đến trước, ai đến sau

Với nhiều người lớn tuổi, ngày Tết là lúc họ được nhìn lại vị trí của mình trong họ. Bác cả thấy các cháu kéo đến nhà mình đầu tiên thì hiểu rằng con cháu vẫn coi bác là chỗ dựa. Ngược lại, nếu nghe kể các cháu đã đi khắp nơi từ mùng một mà đến chiều mùng ba mới ghé nhà mình, bác không nói ra nhưng sẽ nhớ. Người trẻ hay nghĩ đây là chuyện hình thức. Người già lại thấy đó là cách con cháu nói "bác vẫn quan trọng" mà không cần lời.

Thứ hai là chuyện chuẩn bị. Nhà người lớn thường bày sẵn khay mứt, ấm trà, có nhà còn nấu sẵn mâm cơm vì biết con cháu sẽ đến. Nếu bạn đến vào đúng lúc nhà đó đang ăn trưa hoặc ông bà đang nằm nghỉ, chủ nhà phải đứng dậy dọn dẹp, tiếp mà mệt. Nếu bạn hẹn mùng hai mà không đến, người ta đã ngồi chờ cả buổi. Biết điều trong chuyện này là nghĩ xem chủ nhà đang chờ mình lúc nào và họ có tiện không, chứ không phải chỉ nghĩ mình đi được lúc nào.

Thứ ba, đi chúc Tết là dịp duy nhất trong năm nhiều nhà trong họ gặp nhau. Người ta để ý ai có mặt, ai vắng, ai chỉ nhắn một tin. Bạn không cần đi đủ mọi nhà, nhưng nên đi đủ những nhà mà bố mẹ bạn coi là phải đi.

Sắp lịch ba ngày Tết: một cách làm thường thấy

Ngồi với bố mẹ hoặc vợ chồng bàn trước Tết vài hôm, ghi ra giấy cho rõ. Ví dụ giả định một gia đình nhỏ ở thành phố, quê nội và quê ngoại cách nhau vài chục cây số:

  1. Sáng mùng một: chúc Tết ông bà, bố mẹ trong nhà mình trước. Nhiều nhà giữ sáng mùng một cho gia đình ruột, không đi đâu xa.
  2. Chiều mùng một hoặc sáng mùng hai: nhà bác cả, nhà đang giữ việc họ, nhà các cụ cao tuổi nhất họ nội. Đây là những nhà nên ghé sớm.
  3. Mùng hai: nhiều nơi quen đi họ ngoại, nhà ông bà ngoại trước rồi tới các bác, các cậu, các dì. Có nơi lại để mùng ba cho bên ngoại, hỏi người trong nhà cho đúng nếp.
  4. Mùng ba trở đi: các nhà chú, cô, anh chị em họ cùng lứa, những nhà ở xa hơn. Ai là vai em, vai cháu của bạn thì họ thường sẽ đến bạn, bạn không cần đi trước.
  5. Ưu tiên chen ngang: nhà có người già yếu, nhà có người mới ốm dậy, nhà có tang trong năm (nhiều nơi kiêng chúc Tết nhà có tang, nên hỏi trước), nhà neo người ít ai qua lại. Những nhà này nên ghé sớm hơn thứ tự.
  6. Gọi điện báo trước: với nhà cách xa, nhắn hoặc gọi trước nửa ngày "chiều nay chúng cháu qua", để chủ nhà biết mà ở nhà.

Đừng xếp quá nhiều nhà vào một buổi. Mỗi nhà hai mươi phút, đi đường mười phút, một buổi sáng chừng năm nhà là vừa. Xếp mười nhà là nhà nào cũng thấy bạn ngồi nhấp nhổm nhìn đồng hồ.

Đến nơi: giờ giấc, chỗ ngồi và chuyện mời trà

Giờ đẹp để đến là khoảng chín giờ đến mười một giờ sáng và hai giờ rưỡi đến năm giờ chiều. Trước tám giờ sáng nhiều nhà còn đang dọn dẹp, sau mười một giờ là sát giờ cơm, chủ nhà sẽ phải giữ bạn lại ăn. Buổi tối chỉ đến nhà thật thân hoặc đã hẹn. Nhà có người già thì càng tránh giờ nghỉ trưa, từ mười hai giờ tới hai giờ chiều.

Bước vào nhà, người trẻ chào trước, chào người lớn nhất trước. Nếu cả gia đình đi, bố mẹ chào trước rồi giới thiệu con cái, con cái chào theo từng người được chỉ. Đừng gật đầu chung một câu "cháu chào cả nhà ạ" khi trong nhà có ông bà ngồi đó, nên chào riêng ông bà trước rồi mới chào chung.

Chủ nhà mời ngồi đâu thì ngồi đó. Nếu tự chọn, đừng ngồi vào chiếc ghế chính giữa hay ghế mà ông, bác hay ngồi; ngồi phía ngoài, gần cửa là an toàn. Khi chủ nhà rót trà, đỡ chén bằng hai tay, mời lại người lớn trước khi uống. Khay mứt chỉ cần lấy một hai miếng cho có, đừng từ chối thẳng cũng đừng ăn liên tục. Nếu chủ nhà bận, người trẻ nên tự cầm ấm rót thêm cho người lớn, việc nhỏ nhưng người ta nhớ.

Điện thoại để trong túi. Ngồi chúc Tết mà cúi xem tin nhắn là điều người lớn ghét nhất, họ hiểu là bạn muốn đi cho xong.

Nói gì lúc vào, lúc ngồi và lúc bị giữ lại

Câu chúc nên ngắn, đúng người. Với ông bà, cụ già: "Cháu chúc ông bà năm mới thật khoẻ, ăn ngon ngủ ngon, sống lâu với con cháu ạ." Với bác, chú đang đi làm: "Con chúc bác năm mới mạnh khoẻ, công việc thuận lợi, cả nhà mình vui vẻ ạ." Không cần thuộc những câu chúc dài bốn chữ tám chữ, người lớn nghe câu nói tự nhiên, có tên mình, có điều mình đang lo (sức khoẻ, con cái) thì vui hơn.

Lúc ngồi, để người lớn dẫn chuyện. Hỏi thăm một hai điều cụ thể bạn biết về nhà đó: "Năm nay chân bác đã đỡ đau chưa ạ?", "Anh B đi làm xa có về ăn Tết không bác?". Hỏi được một câu như vậy cho thấy bạn có để ý nhà người ta, hơn mười câu chúc chung chung.

Khi chủ nhà giữ ăn cơm mà bạn còn phải đi tiếp, nói rõ lý do và hẹn lại: "Dạ bác thương cháu quá, nhưng hôm nay nhà cháu còn phải qua bên bà ngoại kẻo bà chờ. Mùng năm cháu qua ăn cơm với bác được không ạ?". Hẹn được thì nhớ mà đến.

Lúc xin phép về, đứng dậy hẳn rồi mới nói, chào lại người lớn nhất: "Thôi cháu xin phép ông bà, xin phép bác, chúng cháu về ạ. Ông bà giữ sức khoẻ nhé.". Đừng vừa nói vừa lùi ra cửa, cũng đừng nói "cháu còn phải đi mấy nhà nữa" nghe như nhà này là một điểm trong danh sách.

Những điều dễ làm phật lòng và cách nói thay

Phần lớn chuyện mất lòng ngày Tết không đến từ ác ý, mà từ một câu buột miệng hay một thói quen ở thành phố mang về.

TránhThay bằng
"Nhà cháu tranh thủ ghé qua một tí rồi đi ạ.""Cháu qua chúc Tết ông bà, ngồi với ông bà một lúc ạ."
Đến lúc mười một giờ rưỡi, đúng lúc nhà đang bày mâmĐến trước mười giờ rưỡi, hoặc gọi hỏi trước nếu chỉ có giờ đó
Chúc chung một câu cho cả phòngChào và chúc riêng người lớn nhất trước, rồi mới chung
Ngồi xem điện thoại, chụp ảnh khay mứt đăng lên mạngCất máy, chỉ chụp ảnh chung khi chủ nhà đề nghị
Kể nhà này nhà kia mình vừa ghé được mời gì, cho gìChỉ kể chung chung "các nhà đều khoẻ cả ạ"
Hứa "mai cháu qua" rồi không quaChỉ hẹn khi chắc chắn; không chắc thì nói "dịp nào cháu về cháu qua"

Có một điều không cần làm: không cần mang quà to đến mọi nhà. Nhiều họ chỉ cần đến, ngồi, chúc và mừng tuổi các cháu nhỏ là đủ phép. Quà là chuyện riêng của từng nhà, cứ hỏi bố mẹ năm trước nhà mình mang gì.

Khác nhau giữa các miền và giữa các họ

Ở nhiều vùng phía Bắc, thứ tự nội trước ngoại sau thường được nhắc tới khá rõ, có nơi có câu "mùng một tết cha, mùng hai tết mẹ, mùng ba tết thầy". Nhiều họ còn giữ nếp cả họ cùng đến nhà trưởng họ một buổi, sau đó mới chia nhau đi. Thời gian ngồi mỗi nhà cũng hay dài hơn vì có trà, có rượu, có chuyện họ.

Ở miền Trung, nhiều làng gắn việc chúc Tết với việc về nhà thờ họ hoặc nhà ông bà ngay sáng mùng một, con cháu ở xa tập trung về một nơi rồi cùng đi. Không khí thường trang trọng hơn, người trẻ nên ăn mặc chỉnh tề và chờ người lớn dẫn đi.

Ở nhiều nơi phía Nam, chuyện đi nội trước hay ngoại trước thoải mái hơn, tuỳ nhà nào gần, nhà nào đang có ông bà. Không khí đi Tết thường cởi mở, ngồi ăn uống lâu, có nhà mở cửa đón khách suốt mấy ngày. Dù vậy, việc ghé ông bà và các bậc lớn tuổi trước vẫn là điều nhiều nhà để ý.

Đây chỉ là những gì thường thấy. Có làng, có họ có nếp riêng khác hẳn, có nhà năm nay đổi lịch vì người lớn đi viện. Cách chắc nhất vẫn là hỏi người lớn trong nhà mình.

Lỡ quên một nhà hoặc đến sai thứ tự thì gỡ thế nào

Lỡ quên hẳn một nhà trong ba ngày Tết, đừng im luôn với hy vọng người ta không để ý. Gọi điện càng sớm càng tốt, nói thật và hẹn ngày đến: "Bác ơi, mấy hôm Tết nhà cháu chạy lung tung, chưa qua chúc Tết bác được, cháu ngại quá. Mùng sáu cháu qua bác được không ạ?". Đến muộn vẫn hơn không đến. Đến muộn thì ngồi lâu hơn bình thường một chút.

Lỡ đến nhà em trước nhà anh, ví dụ ghé nhà chú trước rồi mới tới nhà bác, khi sang nhà bác không cần giải thích dài. Nếu bác hỏi, trả lời đơn giản theo lý do thật: "Dạ nhà chú ở đầu đường nên nhà cháu tạt qua trước, giờ mới sang bác được ạ.". Người lớn chấp nhận lý do thật dễ hơn là lời bào chữa.

Lỡ đến đúng giờ cơm, chủ nhà mời, thì ngồi ăn vài miếng cho phải rồi xin phép, đừng đứng dậy về ngay làm chủ nhà áy náy. Lần sau nhớ gọi trước. Còn nếu năm nay vì công việc, ốm đau mà không về được, nhờ bố mẹ chuyển lời và gọi điện chúc Tết từng nhà quan trọng, gọi riêng chứ đừng nhắn một tin gửi cả nhóm họ.

Câu hỏi thường gặp

Đi chúc Tết họ hàng có nhất định phải đi nhà nội trước không?

Nhiều nơi quen nội trước ngoại sau, nhưng không phải nhà nào cũng giữ. Nếu ông bà ngoại già yếu hoặc ở gần hơn, nhiều gia đình ghé bên ngoại trước. Hỏi bố mẹ hai bên từ trước Tết để không ai thấy mình bị xếp sau.

Mỗi nhà ngồi bao lâu thì vừa?

Thường khoảng hai mươi đến ba mươi phút với nhà họ hàng bình thường, lâu hơn với ông bà hoặc nhà trưởng họ. Ngồi dưới mười phút dễ bị coi là ghé cho có, ngồi quá lâu khi chủ nhà còn tiếp khách khác thì làm họ khó xử.

Có nên gọi điện báo trước khi đến chúc Tết không?

Với nhà ở gần, thường xuyên qua lại thì không cần. Với nhà ở xa, nhà người già, hoặc khi bạn chỉ đến được vào giờ hơi lệch, nên gọi trước nửa ngày để chủ nhà ở nhà và không bị bất ngờ.

Đi chúc Tết có cần mang quà đến từng nhà không?

Không nhất thiết. Nhiều họ chỉ cần đến chúc, ngồi trà và mừng tuổi các cháu nhỏ. Quà biếu là chuyện tuỳ hoàn cảnh, độ thân và nếp từng nhà, nên hỏi bố mẹ năm trước nhà mình làm thế nào.

Không về quê ăn Tết được thì chúc Tết họ hàng thế nào cho phải?

Gọi điện riêng cho ông bà, các bác và những nhà bố mẹ coi trọng, vào sáng mùng một hoặc mùng hai. Nhờ bố mẹ chuyển lời, và hẹn dịp gần nhất về thăm. Tránh gửi một tin nhắn chung vào nhóm họ rồi coi như xong.

Lỡ quên chúc Tết một nhà thì có nên đến muộn không?

Nên. Gọi điện xin lỗi ngắn gọn, nói lý do thật và hẹn ngày đến sau Tết. Đến muộn mà đến thật lòng, ngồi lâu hơn một chút, người lớn thường không trách, chỉ giận khi thấy bạn coi như không có chuyện gì.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138