Thăm người ốm ở bệnh viện, bạn nên nhắn hỏi người nhà trước, đến đúng giờ khoa cho thăm, đi ít người, ngồi chừng mười lăm đến hai mươi phút, nói chuyện nhẹ về những điều làm người bệnh thấy dễ chịu, không hỏi kỹ về bệnh, không bàn thuốc, và chào về trước khi người bệnh tỏ ra mệt. Cái tình của một lần thăm nằm ở việc người bệnh được nghỉ ngơi sau khi bạn về, không phải ở chỗ bạn ngồi lâu hay nói nhiều.
Nhiều người đi thăm với ý tốt mà để lại một phòng bệnh mệt mỏi: đến đông, nói to, hỏi đi hỏi lại chuyện xét nghiệm, khuyên mẹo dân gian, ngồi cả buổi vì ngại về sớm. Bài này đi theo từng bước của một lần thăm ở viện, có câu nói mẫu cho người thăm, cách đối xử với người nhà đang chăm và với những giường bệnh bên cạnh.
Người nằm viện và người chăm đang nghĩ gì
Người nằm viện thường mệt hơn vẻ ngoài. Họ ngủ chập chờn vì tiếng máy, tiếng người, vì điều dưỡng vào đo huyết áp lúc nửa đêm. Nhiều người ngại để người khác thấy mình trong bộ quần áo bệnh viện, tóc tai rối, đang truyền dịch. Họ quý người đến thăm, nhưng cũng muốn được chuẩn bị tinh thần trước, và muốn khách về trước khi mình hết sức ngồi tiếp chuyện.
Người nhà đang chăm, thường là vợ chồng, con cái, anh chị em, thì kiệt sức theo kiểu khác: ngủ trên ghế gấp, ăn vội, chạy đi nộp tiền, lấy thuốc, nghe bác sĩ dặn. Với họ, mỗi người khách là thêm một lượt phải kể lại bệnh tình từ đầu, phải mời nước, phải ngồi tiếp. Nếu bạn để ý tới người chăm, bạn đã làm được nửa phần việc của một người thăm biết điều.
Còn một nhóm nữa ít ai nghĩ tới: những giường bên cạnh. Phòng bệnh chung có khi bốn, sáu, tám giường, mỗi giường một người nhà. Khách đến giường này nói to, ngồi chiếm lối đi, để túi đồ lấn sang giường kia là những người khác trong phòng phải chịu, dù họ không quen bạn.
Trước khi đến: hỏi người nhà ba câu
Một tin nhắn ngắn trước khi đi giúp tránh gần hết những lần thăm sai lúc.
- Người bệnh đã muốn nhận khách chưa? Chị ơi, em muốn ghé thăm anh, mấy hôm nay anh có tiện tiếp khách không chị? Có người vừa mổ xong chỉ muốn người trong nhà, có người lại mong bạn bè đến cho vui. Người nhà biết rõ nhất.
- Giờ nào tiện? Mỗi khoa có giờ thăm riêng, có khoa hạn chế người vào. Ngoài giờ khoa quy định, còn có giờ bác sĩ đi buồng, giờ làm thủ thuật, giờ người bệnh ngủ trưa. Hỏi người nhà khung giờ họ thấy hợp.
- Phòng nào, giường nào, có cần mang gì không? Câu cuối để người nhà có cơ hội nói thẳng nếu họ cần một thứ cụ thể, như cái quạt nhỏ, bộ sạc dài hay ai đó trông hộ một buổi để họ về tắm. Nếu họ bảo không cần gì, đi tay không cũng không sao.
Nếu người nhà trả lời chậm, đừng nhắn dồn. Họ đang bận. Một tin là đủ, không trả lời thì hôm sau hỏi lại hoặc chờ người bệnh xuất viện rồi ghé nhà.
Đi mấy người? Phòng bệnh chung thì tốt nhất một đến hai người một lượt. Cả nhóm bạn muốn đi thì chia làm vài lượt, hoặc cử đại diện rồi gửi lời hỏi thăm của cả nhóm.
Vào phòng bệnh: ngồi đâu, làm gì với hai tay
Vào tới cửa phòng, gõ nhẹ hoặc đứng ở cửa để người nhà thấy mình, đừng đi thẳng tới giường. Nhiều khoa yêu cầu rửa tay, đeo khẩu trang, bạn làm theo trước khi vào, kể cả khi thấy người khác không làm. Nếu bạn đang ho, sốt, sổ mũi, đừng vào phòng bệnh, gửi lời hỏi thăm qua người nhà là đúng nhất.
Chào người bệnh trước, rồi chào người nhà, rồi gật đầu với những giường bên cạnh. Không ngồi lên giường bệnh, kể cả mép giường. Nếu có ghế thì ngồi khi người nhà mời, ngồi ở phía không vướng dây truyền, không chắn lối điều dưỡng đi lại. Không có ghế thì đứng ở phía chân giường, đừng đứng sát đầu giường nhìn xuống.
Nếu mang theo đồ, để gọn ở chỗ người nhà chỉ, không bày lên bàn ăn của người bệnh. Phong bì thăm ốm, nếu nhà mình có lệ ấy, thì không đưa ngay khi vào. Lúc chào về, đưa kín đáo cho người nhà, nói nhỏ: Em gửi chị chút để chị lo cho anh. Người nhận không phải lúng túng trước mặt người bệnh và cả phòng.
Trong lúc ngồi, để ý giờ giấc của phòng. Điều dưỡng vào làm việc thì lùi ra, có khi ra hẳn ngoài hành lang chờ. Bác sĩ đi buồng thì xin phép ra ngoài để gia đình nghe dặn dò riêng.
Nói gì với người bệnh và người nhà
Câu chuyện ở giường bệnh nên nhẹ, ngắn, hướng về những điều bên ngoài phòng bệnh. Vài câu theo vai:
- Cháu thăm bác: Bác ơi, cháu ghé thăm bác một chút. Mẹ cháu gửi lời hỏi thăm bác, mẹ bảo khi nào bác về nhà mẹ sang chơi.
- Đồng nghiệp thăm đồng nghiệp: Cả phòng nhắc anh suốt. Việc của anh em chia nhau làm rồi, anh cứ nghỉ cho khoẻ.
- Khi người bệnh tự kể về bệnh: chỉ nghe và đáp nhẹ, Vậy là bác sĩ đang theo dõi kỹ rồi, anh cứ nghe bác sĩ nhé.
- Với người nhà đang chăm: Chị trông anh mấy hôm nay chắc mệt lắm. Chị có cần em ngồi đây một lúc để chị đi ăn không?
- Lúc chào về: Em về để anh nghỉ. Hôm nào anh ra viện em qua nhà chơi.
Câu hỏi người bệnh thích nghe nhất thường không phải là "bệnh thế nào rồi" mà là chuyện ở nhà, ở cơ quan, chuyện con cái, chuyện xóm. Kể một chuyện vui nhỏ, vừa phải, cho họ cảm giác cuộc sống bên ngoài vẫn chờ họ quay về.
Câu nói dở và câu nói được ở giường bệnh
Phần lớn câu nói dở là do người thăm muốn giúp mà giúp sai chỗ.
| Tránh | Vì sao | Thay bằng |
|---|---|---|
| Bệnh này nặng lắm, nhà bác C cũng bị thế mà... | Kể chuyện người khác bệnh nặng làm người bệnh hoảng | Mọi người đều mong anh mau về. |
| Chị thử cho anh uống lá này xem, nhà em dùng hay lắm. | Người thăm không phải người điều trị, mẹo ngoài có thể làm gia đình rối | Có gì anh chị cứ hỏi bác sĩ đang theo, họ nắm rõ nhất. |
| Trông anh xanh xao quá. | Người bệnh đã biết mình trông thế nào | Gặp anh em mừng quá. |
| Viện này kém lắm, sao không chuyển chỗ khác? | Gia đình đã chọn và đã chịu nhiều vất vả | Không bình luận nơi điều trị |
| Hỏi xét nghiệm, chỉ số, chi phí điều trị | Riêng tư, và người nhà phải kể lại đến mệt | Để người nhà tự nói nếu họ muốn |
Bạn có thể là người hiểu biết về y tế, nhưng ở giường bệnh của người quen, vai của bạn là người thăm. Nếu người nhà chủ động hỏi ý kiến chuyên môn, hãy nhắc họ hỏi thẳng bác sĩ điều trị, người có hồ sơ đầy đủ.
Khi chỉ quen sơ, hoặc người nằm viện là bố mẹ của bạn mình
Có những lần thăm mà bạn không thân với chính người bệnh: bố của một người bạn, mẹ của đồng nghiệp, một bác hàng xóm ít khi chào hỏi. Lúc đó người bạn đến thăm thật ra là người nhà đang chăm. Hãy hỏi ý người bạn trước, đến trong giờ họ đang ở viện, và để họ giới thiệu bạn với người bệnh: Bác ơi, đây là bạn con, bạn ấy ghé thăm bác.
Chào người bệnh bằng một câu ngắn, xưng hô theo vai bạn của con: Dạ cháu chào bác, cháu nghe anh B kể bác nằm viện nên ghé thăm bác ạ. Không cần ngồi lâu bên giường. Phần lớn thời gian nên dành cho người bạn của mình, ở hành lang hay căng tin, hỏi họ ăn uống ngủ nghỉ thế nào, có cần ai trông thay không.
Với người quen sơ, thời gian ở phòng bệnh mười phút là đủ. Cái tình của bạn nằm ở việc người bạn kia thấy mình không phải gánh một mình, chứ không ở chỗ người bệnh nhớ mặt bạn.
Bắc, Trung, Nam và những nếp thăm hay gặp
Ở nhiều vùng, thăm người ốm là chuyện của cả họ, cả xóm, người ta rủ nhau đi đông như đi một việc lớn. Ở nhiều thành phố phía Bắc, thường thấy người thăm mang theo phong bì nhỏ hoặc hộp sữa, ngồi không lâu. Nhiều nơi miền Trung, họ hàng thay phiên nhau trực ở viện, người thăm có khi được nhờ ở lại thay ca một đêm. Ở nhiều nơi phía Nam, người thăm hay mang đồ ăn tự nấu và ngồi trò chuyện thoải mái hơn.
Đó chỉ là những nếp hay gặp, không phải quy tắc. Bệnh viện ở đâu cũng có quy định riêng về giờ thăm, đồ ăn, số người. Quy định của khoa luôn đứng trước tập quán của người thăm. Khi không chắc, hỏi người nhà đang chăm, họ đã quen nếp của khoa sau mấy ngày ở đó.
Nếu người bệnh là người lớn tuổi trong họ ở quê lên thành phố chữa bệnh, bạn ở gần thì một lần ghé thăm, một bữa cơm mang vào cho người nhà, một buổi ngồi trông thay là cái tình họ hàng ở quê nhớ rất lâu.
Lỡ thăm sai lúc, nói sai câu thì gỡ thế nào
Đến đúng lúc người bệnh đang ngủ, đang làm thủ thuật: không đánh thức, không chờ lâu trong phòng. Gửi lời và đồ cho người nhà rồi về: Em ghé mà anh đang ngủ, chị nói với anh là em có tới nhé. Một tin nhắn sau đó là đủ để người bệnh biết.
Lỡ ngồi lâu, thấy người bệnh bắt đầu mệt: đứng dậy ngay, không cần chờ hết câu chuyện. Em ngồi lâu quá rồi, anh nghỉ đi, hôm khác em ghé. Lỡ kể chuyện người khác bệnh nặng, thấy mặt người bệnh chùng xuống: dừng, chuyển sang chuyện khác, rồi trước khi về nói một câu nhẹ để họ yên lòng.
Lỡ hứa với người bệnh sẽ quay lại mà không thu xếp được: đừng im lặng. Nhắn hỏi thăm qua người nhà, nói lý do thật, hẹn một lần khác cụ thể hơn. Người nằm viện lâu ngày nhớ rất rõ những lời hẹn, và một tin nhắn giữ lời có khi quý ngang một lần ghé.
Lỡ đến khi đang ho sốt, vào rồi mới nghĩ ra: xin lỗi, đeo khẩu trang, rút ra ngoài, nói chuyện với người nhà ở hành lang. Người nhà sẽ thấy bạn biết lo cho người bệnh hơn là ngại vì bạn đã đến.
Câu hỏi thường gặp
Thăm người ốm ở bệnh viện nên ngồi bao lâu?
Với phòng bệnh chung và người không quá thân, mười lăm đến hai mươi phút là vừa. Người bệnh mệt hoặc vừa mổ thì ngắn hơn. Khi thấy người bệnh nhắm mắt, nói ít đi hay người nhà bắt đầu dọn đồ, đó là lúc nên chào về.
Có nên hỏi người bệnh bị bệnh gì không?
Không nên hỏi gặng. Nếu người bệnh hoặc người nhà tự kể, bạn nghe và đáp nhẹ. Hỏi về xét nghiệm, chỉ số, chi phí là chuyện riêng tư, lại khiến người nhà phải kể lại nhiều lần trong ngày.
Thăm người ốm nên đi mấy người?
Phòng bệnh chung thì một đến hai người một lượt là thuận nhất. Nhóm đông nên chia lượt hoặc cử đại diện. Vào phòng nói khẽ, không đứng chắn lối đi để không làm phiền người bệnh và những giường bên cạnh.
Đang bị cảm, ho có nên đi thăm người ốm không?
Không nên vào phòng bệnh. Bạn có thể gửi lời hỏi thăm qua người nhà, nhắn tin hoặc gọi điện ngắn, chờ khỏi hẳn rồi đến. Đó là cách lo cho người bệnh đúng nhất, người nhà sẽ hiểu và quý.
Phong bì thăm ốm nên đưa lúc nào?
Nếu nhà mình có lệ gửi phong bì thăm ốm, đưa lúc chào về, kín đáo, cho người nhà đang chăm, kèm một câu ngắn. Mức bao nhiêu là tuỳ hoàn cảnh, độ thân và tập quán nơi mình sống, không cần đưa trước mặt cả phòng.
Người nhà nhờ cho ý kiến về thuốc thì trả lời thế nào?
Nhắc họ hỏi thẳng bác sĩ hoặc điều dưỡng đang theo người bệnh, vì chỉ họ có đủ hồ sơ. Bạn có thể đỡ người nhà bằng cách giúp ghi lại câu hỏi để lần bác sĩ đi buồng hỏi cho đủ, thay vì tự đưa ý kiến.