Gặp ông bà và họ hàng người yêu, cứ chào người lớn tuổi nhất trước (thường là ông bà), rồi tới bố mẹ người yêu, rồi các bác, cô chú theo thứ tự người yêu giới thiệu; ngồi chỗ được mời, thấp hơn người lớn; và nói chuyện với ông bà nhiều hơn một chút, vì ở nhiều nhà, lời ông bà có sức nặng với cả họ. Bạn không cần nhớ hết tên mọi người trong một buổi, chỉ cần không để ai cảm thấy bị bỏ qua.
Ra mắt bố mẹ đã căng, gặp cả họ một lúc còn căng hơn vì có quá nhiều người để ý cùng lúc. Tình huống này hay xảy ra khi nhà người yêu đông anh em, ở gần nhau, hoặc khi bạn đến đúng dịp giỗ, dịp có việc. Dưới đây là cách làm theo từng lúc, kèm những câu nói đã được dùng nhiều lần mà không ai phật lòng.
Thứ tự chào khi bước vào một sân đông người
Lúc đầu ai cũng nhìn bạn, nên đừng vội. Đứng lại, để người yêu dẫn, rồi làm lần lượt.
- Chào chung trước một câu ngay khi bước vào, để không ai thấy bị lờ đi: Cháu chào ông bà, cháu chào cả nhà ạ.
- Tiến tới chỗ ông bà, cúi đầu, chào riêng. Nếu ông bà ngồi, bạn hơi khom người xuống ngang tầm, đừng đứng thẳng nói từ trên cao. Ông bà đưa tay thì đưa hai tay đón.
- Chào bố mẹ người yêu, giới thiệu ngắn tên mình.
- Chào các bác, cô chú theo thứ tự người yêu giới thiệu. Người yêu nói "đây là bác cả" thì bạn lặp lại khi chào: Cháu chào bác cả ạ. Lặp lại vai vế giúp bạn nhớ, và người được chào thấy mình được để ý.
- Anh chị em họ cùng lứa thì gật đầu, cười, chào ngắn. Trẻ nhỏ trong nhà thì cúi xuống hỏi tên một câu.
- Chỉ ngồi khi được mời, và ngồi cạnh người yêu hoặc chỗ người lớn chỉ.
Nếu đến lúc mọi người đang dở việc (nấu cỗ, dọn mâm), chào chung xong thì hỏi người yêu có việc gì mình làm được. Đứng không giữa một sân đang bận rộn còn khó coi hơn chào thiếu một người.
Nhớ ai là ai mà không bắt người yêu nhắc mãi
Cả họ có khi hơn hai chục người, chẳng ai mong bạn nhớ hết trong lần đầu. Nhưng có vài người nên nhớ cho đúng: ông bà, bố mẹ người yêu, người bác hoặc cô có vẻ là người "có tiếng nói" trong họ (thường là người con cả hoặc người hay đứng ra lo việc), và anh chị ruột của người yêu.
Mẹo của nhiều người đi trước: trước hôm đến, nhờ người yêu kể sơ đồ nhà, ai là con thứ mấy, ở đâu, làm gì. Ghi lại theo vai, không cần tên: bác cả làm ruộng, ở cạnh nhà; cô ba bán hàng ở chợ; chú út hay đùa. Khi gặp, nhớ được một chi tiết của từng người là đủ để nói chuyện: Cháu nghe anh A kể cô bán hàng ở chợ, chắc cô dậy sớm lắm ạ.
Gọi nhầm thì sửa ngay, cười nhẹ, không cuống. Nếu không nhớ ai thì đừng gọi đại; dùng câu chung như Dạ cháu mời bác uống nước ạ rồi hỏi nhỏ người yêu sau.
Một chi tiết nhỏ mà nhiều người không để ý: những người họ hàng lớn tuổi mà ít được chú ý (một bà cô không chồng, một ông chú đi làm xa mới về) thường nhớ rất lâu ai là người hỏi han mình. Một câu hỏi thăm riêng với họ có giá trị hơn mười câu với người đang được cả nhà vây quanh.
Về đến nhà, nhắn cho người yêu vài dòng về những người mình đã gặp, nhờ người yêu sửa chỗ mình nhớ sai. Lần sau quay lại, bạn gọi đúng vai, nhắc được chuyện lần trước như cái chân đau của bà hay đứa cháu sắp thi, người lớn sẽ thấy bạn là người để tâm chứ không phải khách qua đường.
Nói gì với ông bà người yêu
Ông bà thường hỏi những câu rất quen: cháu quê đâu, bố mẹ làm gì, nhà mấy anh chị em. Trả lời đủ, chậm, rồi hỏi lại để ông bà được kể. Người già thích được hỏi về ngày xưa hơn là phải nghe chuyện của người trẻ.
- Khi ông bà hỏi quê: Dạ cháu quê ở tỉnh X ạ, nhà cháu làm vườn, cháu là con thứ hai.
- Khi muốn bắt chuyện: Ông ơi, cái giếng này nhà mình đào từ hồi nào hả ông? hoặc Bà ơi, ngày trước bà về làm dâu ở đây có xa nhà bà không ạ?
- Khi ông bà khen hoặc trêu: Dạ cháu còn vụng lắm, ông bà bảo thêm cho cháu ạ.
- Khi ông bà kể chuyện cũ lần thứ hai: nghe tiếp như lần đầu, gật đầu, hỏi thêm một chi tiết.
- Khi ra về: Cháu xin phép ông bà cháu về, ông bà giữ sức khoẻ, lần sau cháu lại về thăm ông bà ạ.
Người lớn tuổi có thể nghe kém hoặc nhớ kém. Nói to hơn một chút, nhắc lại tên mình nếu ông bà quên, không tỏ ra sốt ruột. Đó chính là "biết điều" theo nghĩa nghĩ cho người kia trước.
Khi họ hàng hỏi khó: nói dở và nói được
Ở chỗ đông người, câu hỏi khó hay đến từ người không phải bố mẹ người yêu: một bà bác hỏi thẳng, một ông chú trêu. Họ không nhất thiết có ác ý, phần nhiều là tò mò hoặc muốn thử.
| Câu hỏi | Nói dở | Nói được |
|---|---|---|
| Bao giờ cưới? | Cái đó chưa tính được ạ, còn lâu. | Dạ chúng cháu đang tính, có gì chúng cháu thưa các bác sau ạ. |
| Lương tháng bao nhiêu? | Dạ cũng đủ sống thôi bác (giọng khó chịu). | Dạ công việc của cháu ổn định, đủ lo cho mình và còn để dành được bác ạ. |
| Nhà cháu có mấy sào đất? | Cái đó cháu không biết. | Dạ nhà cháu ở quê có vườn nhỏ, bố mẹ cháu trồng cây ăn quả ạ. |
| Sao gầy thế, có hay ốm không? | Cháu khoẻ mà, gầy thì sao ạ. | Dạ cháu khoẻ, chắc tại cháu đi làm hay quên ăn, về đây được ăn cơm bác nấu chắc cháu béo lên ạ. |
| Trêu "con bé này xinh thế, thằng A may" | Im lặng, đỏ mặt quay đi. | Dạ cháu cảm ơn chú, cháu cũng thấy mình may ạ. |
Nguyên tắc chung: trả lời vừa đủ ý, giọng vui, không trả lời bằng con số cụ thể chuyện tiền bạc, không cãi. Nếu câu hỏi đi quá xa (ví dụ ép hứa chuyện sinh con, chuyện tài sản), có thể cười và nhìn sang người yêu; người yêu nên đỡ lời vì đó là người nhà của họ.
Khác nhau giữa các miền, và cái bạn không cần lo
Ở nhiều làng miền Bắc, họ hàng sống quây quần, chuyện "cả họ cùng xem mặt" khá thường thấy, và thứ bậc trong họ (con trưởng, con thứ) được để ý khi chào hay mời nước. Nhiều nhà miền Trung giữ nếp khá chặt, người lớn ít nói, quan sát nhiều, nên bạn đừng hiểu sự im lặng là không ưng. Ở nhiều nhà miền Nam, họ hàng tụ lại thường vui vẻ, hay mời ăn, mời uống, hỏi han kiểu trêu đùa, và có khi không phân biệt quá kỹ ai chào trước ai chào sau.
Đó chỉ là những gì thường thấy; tuỳ làng, tuỳ nhà. Cách chắc nhất vẫn là hỏi người yêu, hoặc nhìn anh chị em trong nhà làm gì rồi làm theo.
Những thứ bạn không cần lo: không cần mang quà cho từng người họ hàng (quà là cho nhà chính, nếu muốn có thể mang thêm ít bánh kẹo để cả nhà cùng ăn); không cần nhớ hết tên; không cần cố gây ấn tượng bằng tài nói. Cũng không cần ngồi suốt với người lớn: khi người lớn bắt đầu chuyện riêng của họ, bạn có thể xin phép ra phụ người yêu một việc gì đó.
Khi đến đúng dịp giỗ hoặc nhà đang có việc
Nhiều người được người yêu đưa về đúng ngày giỗ, vì đó là dịp cả họ có mặt. Ngày như vậy, bạn không phải là nhân vật chính, và đừng cư xử như thể buổi gặp là dành cho mình. Người lớn đang lo cỗ, lo khách, lo lễ; bạn chào hỏi xong thì nên lùi lại phía sau một chút, giúp những việc lặt vặt như bày bát đũa, rót nước, dọn chỗ ngồi cho khách.
Nếu nhà có thắp hương, hỏi người yêu xem mình có nên thắp không. Có nhà mời khách thắp một nén, có nhà chỉ người trong họ mới thắp; nghe theo nhà người ta là đủ, không cần tự quyết. Được mời thì làm theo người yêu, đứng nghiêm, không đùa cười lúc đó.
Trong bữa cỗ đông, bạn có thể bị xếp ngồi mâm của thanh niên, không ngồi cùng bố mẹ người yêu. Đừng thấy thế là bị xem nhẹ; ở nhiều nơi mâm được chia theo vai vế và tuổi. Trước khi ăn, bạn có thể sang mâm người lớn chào một câu: Cháu mời ông bà, mời các bác ăn cơm ạ. Rồi quay về mâm mình.
Khi ra về, đừng chỉ chào bố mẹ người yêu. Người đứng ra lo giỗ (có khi là bác trưởng) cũng cần được chào riêng: Cháu cảm ơn bác, hôm nay cháu được về dự cùng cả nhà, cháu xin phép về ạ. Một câu cảm ơn đúng người lo việc là thứ người lớn nhớ khá lâu.
Lỡ chào thiếu hoặc lỡ lời với một người trong họ
Chào thiếu một người, nhất là người lớn, là chuyện hay gặp nhất. Phát hiện ra thì tới chỗ người đó, chào riêng và nhận lỗi luôn: Cháu xin lỗi bác, lúc nãy đông quá cháu chưa kịp chào bác. Cháu chào bác ạ. Chủ động như vậy thường được thông cảm ngay, có khi còn được quý hơn.
Lỡ trả lời cộc với một người hỏi khó, sau đó tìm lúc riêng nói nhẹ: Lúc nãy cháu trả lời vụng, bác đừng để bụng cháu ạ. Không cần giải thích vì sao mình khó chịu.
Nếu bạn cảm thấy một người trong họ cố ý nói khó nghe với mình, đừng phản ứng ngay giữa đám đông. Về kể với người yêu, để người yêu biết và tự quyết cách xử trong họ nhà mình. Bạn là người mới, người yêu mới là người có vị trí để nói chuyện đó.
Câu hỏi thường gặp
Gặp họ hàng người yêu lần đầu nên chào ai trước?
Thường chào chung cả nhà một câu khi vừa bước vào, rồi chào riêng ông bà hoặc người lớn tuổi nhất, sau đó tới bố mẹ người yêu và các bác, cô chú theo thứ tự người yêu giới thiệu. Nếu không rõ ai lớn hơn ai, cứ để người yêu dẫn.
Có cần mang quà cho từng người họ hàng của người yêu không?
Không cần. Quà thường chỉ dành cho nhà chính hoặc ông bà, mang thêm ít bánh trái để cả nhà cùng dùng là đủ. Chia quà cho từng người dễ làm người khác thấy bị so sánh.
Họ hàng người yêu hỏi lương thì trả lời thế nào?
Trả lời bằng ý chung như công việc ổn định, đủ lo cho mình và có để dành, không cần nói con số. Giữ giọng vui vẻ, không tỏ ra khó chịu. Nếu bị hỏi dồn, có thể nhìn sang người yêu để người yêu đỡ lời.
Nói chuyện với ông bà người yêu thế nào cho tự nhiên?
Hỏi ông bà về ngày xưa, về ngôi nhà, khu vườn hay chuyện ông bà về làm dâu làm rể ở đây. Người già thích được kể hơn là phải nghe. Nói chậm, to vừa phải và nghe tiếp cả khi ông bà kể lại chuyện cũ.
Lỡ gọi nhầm vai vế người trong họ người yêu có sao không?
Không sao nếu bạn sửa ngay và xin lỗi ngắn gọn. Người lớn biết bạn là người mới, cái họ để ý là bạn có để tâm hay không. Tối về hỏi người yêu cho rõ để lần sau gọi đúng.
Họ hàng người yêu nói khó nghe với mình thì làm gì?
Không đáp trả giữa đám đông. Giữ lời lẽ nhẹ nhàng, sau đó kể riêng với người yêu để người yêu biết và tự xử trong họ nhà mình. Nếu chuyện lặp lại nhiều lần và đi quá giới hạn, hai người cần bàn nghiêm túc cách giữ khoảng cách.