Bị hỏi lương, nghề nghiệp, gia cảnh khi ra mắt, cách trả lời biết điều là nói thật phần cốt lõi (mình làm gì, công việc có ổn định không, có tự lo được cho mình không), nói con số khi bố mẹ người yêu thật sự muốn biết và hỏi riêng, còn trước đông người thì nói khoảng; không khoe để lấy điểm, không kể khổ để được thương. Bố mẹ hỏi những câu này phần lớn vì lo cho con mình, không phải để đo bạn.
Đây là phần nhiều người sợ nhất: ngồi trước bố mẹ người yêu và bị hỏi những câu mà ngoài xã hội ai cũng coi là riêng tư. Nhưng ở nhiều gia đình Việt, hỏi nghề nghiệp, thu nhập, nhà cửa là cách bố mẹ hình dung tương lai của con. Hiểu họ đang lo gì sẽ giúp bạn trả lời bình tĩnh hơn nhiều so với việc học thuộc vài câu đối đáp.
Bố mẹ người yêu thật ra đang lo gì khi hỏi
Câu "cháu lương bao nhiêu" hiếm khi là câu hỏi về con số. Đằng sau thường là một trong mấy nỗi lo: con mình có phải gánh cả hai người không; hai đứa có đủ sống ở thành phố không; công việc của bạn có bấp bênh, có phải đi xa, có giờ giấc thất thường không; bạn có biết lo xa, có để dành hay tiêu hết.
Câu "bố mẹ cháu làm gì, nhà mấy anh chị em" thường là để hình dung hai nhà có hợp nhau không, sau này lễ lạt qua lại thế nào, bạn có phải lo cho bố mẹ, em út nhiều không. Câu "nhà cửa ở thành phố thế nào" có khi chỉ là lo chuyện hai đứa ở đâu sau này.
Khi hiểu vậy, bạn sẽ thấy câu trả lời tốt nhất không phải là con số to nhất, mà là câu trả lời làm người hỏi yên tâm về đúng điều họ lo. Ví dụ người hỏi lo bấp bênh thì bạn nói về độ ổn định; người hỏi lo con mình phải gánh thì bạn nói về chuyện mình tự lo được và có để dành.
Cũng có những bố mẹ hỏi theo kiểu so đo, đặt điều kiện. Nhưng ngay cả khi đó, bạn vẫn chưa biết chắc trong lần đầu. Cứ trả lời như với người đang lo, giữ giọng bình thản; chuyện còn lại để người yêu và thời gian trả lời.
Từng kiểu câu hỏi và cách trả lời
Câu mẫu dưới đây chỉ là gợi ý cách nói; bạn thay bằng sự thật của mình. Nguyên tắc chung: trả lời ý chính trước, chi tiết sau, và kết thúc bằng một câu cho thấy bạn có tính toán.
| Câu hỏi | Nói dở | Nói được |
|---|---|---|
| Cháu lương tháng bao nhiêu? | Dạ cũng ít thôi ạ, chẳng đáng gì. (kể khổ) hoặc nói một con số phóng lên | Dạ cháu làm ở phòng kế toán được bốn năm, thu nhập đủ cho cháu sống và tháng nào cũng để ra được một phần ạ. |
| Làm nghề đấy có ổn định không? | Thì nghề nào chẳng thế bác. | Dạ nghề cháu có lúc nhiều việc lúc ít, nên cháu luôn để dành một khoản phòng khi việc chậm ạ. |
| Bố mẹ cháu làm gì? | Dạ bố mẹ cháu làm ruộng thôi ạ (giọng ngại). | Dạ bố mẹ cháu làm nông ở quê, nuôi ba anh em cháu ăn học, giờ bố mẹ cháu vẫn khoẻ ạ. |
| Ở thành phố cháu ở đâu, nhà cửa thế nào? | Dạ cháu ở thuê, chưa có gì đâu ạ. | Dạ cháu đang ở thuê gần chỗ làm, chúng cháu cũng đang tính dần chuyện chỗ ở lâu dài ạ. |
| Có phải gửi tiền về nuôi bố mẹ không? | Dạ không ạ, bố mẹ cháu tự lo. (khi sự thật là có) | Dạ cháu có gửi về phụ bố mẹ một ít hằng tháng, đó là việc con nên làm ạ. |
Câu cuối đáng lưu ý: nói thật chuyện mình đang phụ giúp bố mẹ thường được quý hơn là giấu đi. Bố mẹ người yêu cũng là bố mẹ, họ hiểu đứa con biết lo cho nhà mình là đứa con có hiếu.
Nói con số hay không nói: đặt ranh giới mà không làm ai mất mặt
Không có quy tắc chung cho việc có nói con số thu nhập hay không. Nhiều người trẻ thấy nói lương trước mặt người lớn là bình thường; nhiều người khác thấy đó là chuyện riêng. Cả hai đều được, miễn là bạn và người yêu đã thống nhất trước. Hỏi người yêu: "Nếu bố mẹ anh hỏi lương em, em nói con số hay nói khoảng thì nhà anh dễ chịu hơn?"
Nếu chọn không nói số trước đông người, có một cách mềm: Dạ thu nhập của cháu ổn bác ạ, hôm nào bác muốn biết kỹ cháu kể bác nghe, hôm nay đông vui cháu ngại nói chuyện tiền ạ. Câu này không từ chối thẳng, vẫn mở cửa cho người lớn hỏi riêng sau.
Nếu chọn nói, hãy nói đúng, nói tròn, đừng thổi lên. Con số thổi phồng sẽ thành chuyện khó xử khi cưới xin, khi hai nhà góp sức, khi có việc cần tiền. Đừng thêm so sánh kiểu "lương cháu cao hơn bạn cùng lứa", vì người nghe có khi đang nghĩ tới con cái họ hàng nhà mình.
Nếu hai người đã bàn chuyện tương lai, hai bạn nên có cùng một câu chuyện về tiền: ai đang để dành gì, định ở đâu, tính thế nào. Bố mẹ người yêu hỏi riêng từng người mà hai câu trả lời lệch nhau thì lo hơn là nghe một con số nhỏ.
Khi nghề nghiệp hoặc gia cảnh không được "ưng" ngay
Nghề tự do, nghề mới, nghề người lớn chưa hiểu. Đừng dùng từ chuyên môn hay tiếng nước ngoài. Giải thích bằng việc cụ thể: Dạ cháu làm hình ảnh cho các cửa hàng bán quần áo, họ thuê cháu chụp và dựng video quảng cáo ạ. Nói thêm điều người lớn hiểu được ngay: làm ở đâu, có hợp đồng không, có đóng bảo hiểm không.
Đang nghỉ việc hoặc chuyển việc. Nói thật và nói kế hoạch: Dạ tháng này cháu vừa nghỉ chỗ cũ, cháu đang chờ bên mới gọi đi làm, trong lúc đó cháu vẫn nhận việc làm thêm ạ. Giấu chuyện này rồi bị lộ sau đó là mất lòng tin nhiều hơn.
Nhà khó khăn, bố mẹ đã ly hôn, có người thân mất sớm. Nói ngắn, không kể chi tiết, không để giọng buồn kéo cả bữa: Dạ bố mẹ cháu không sống cùng nhau, cháu ở với mẹ từ nhỏ, mẹ cháu một mình nuôi hai chị em ạ. Đủ để người nghe hiểu, không biến thành chuyện cần được thương.
Học vấn không bằng người yêu. Không cần tự hạ mình. Nói về việc mình đang làm được và đang học thêm gì. Người lớn quý người chịu học hơn là tấm bằng.
Bị so với người yêu cũ của con họ. Không đáp, không hỏi lại. Cười nhẹ và để người yêu đỡ lời; chuyện đó là chuyện nhà họ.
Khác biệt vùng miền và vai trò của người yêu
Ở nhiều gia đình miền Bắc, câu hỏi về nghề nghiệp, thu nhập, gia cảnh thường kỹ và đi khá sâu ngay buổi đầu. Nhiều nhà miền Trung hỏi thẳng, ngắn, đôi khi rất thực tế. Nhiều nhà miền Nam hỏi theo kiểu chuyện trò, xen đùa, ít khi dồn hỏi một lúc. Đó chỉ là những gì thường thấy; có nhà miền Nam hỏi rất kỹ, có nhà miền Bắc lại không hỏi câu nào.
Dù nhà nào, người yêu bạn là người hiểu bố mẹ họ nhất. Trước buổi ra mắt, nhờ người yêu kể bố mẹ thường hỏi gì, lo gì nhất. Trong buổi ra mắt, nếu câu hỏi dồn dập quá, người yêu nên là người đổi chủ đề hoặc trả lời đỡ một phần: "Bố ơi, chuyện đấy hôm khác con kể bố nghe kỹ hơn." Câu đỡ lời từ con của họ nhẹ nhàng hơn nhiều so với câu từ chối từ bạn.
Ngược lại, nếu người yêu bạn đi ra mắt nhà bạn, bạn cũng có trách nhiệm như thế. Bố mẹ bạn hỏi kỹ quá thì bạn đỡ lời. Chuyện này hai chiều.
Một buổi tối như thế diễn ra thế nào (ví dụ giả định)
Chị B làm nhân viên bán hàng ở một cửa hàng điện máy, lần đầu đến nhà anh A. Giữa bữa, bố anh A hỏi: "Bán hàng thì lương có đều không cháu?" Chị B đã bàn trước với anh A, nên trả lời: Dạ lương cứng của cháu không cao, phần nhiều tính theo doanh số, tháng đông khách thì khá, tháng vắng thì ít hơn. Cháu để riêng một khoản để những tháng vắng vẫn đủ tiêu ạ.
Mẹ anh A hỏi tiếp: "Thế sau này cháu có định làm mãi nghề đấy không?" Chị B nói: Dạ cháu đang học thêm buổi tối về kế toán bán hàng, cháu muốn sau vài năm chuyển sang làm quản lý cửa hàng ạ. Không khoe, không kể khổ, chỉ có sự thật và một kế hoạch.
Tới lúc bác hỏi bố mẹ chị làm gì, chị kể bố chạy xe chở hàng, mẹ bán tạp hoá ở chợ xã, nhà có hai chị em. Khi ông chú ngồi cạnh trêu "bán hàng thì chắc khéo mồm lắm", chị cười: Dạ cháu khéo mồm mà về đây vẫn run chú ạ. Cả mâm cười.
Tối đó, anh A kể lại, bố anh chỉ nói một câu: "Con bé nói chuyện thật thà." Với nhiều bố mẹ, "thật thà" là lời khen lớn nhất cho một buổi ra mắt, lớn hơn bất kỳ con số thu nhập nào.
Lỡ trả lời sai, lỡ nói quá, hoặc lỡ cộc lời
Lỡ nói con số không đúng (thổi lên hoặc hạ xuống), sửa sớm khi có dịp nói chuyện riêng: Hôm trước cháu hồi hộp nên nói chưa đúng, thu nhập thật của cháu là khoảng như thế này ạ. Sửa sớm thì chỉ là chuyện run, sửa muộn thì thành chuyện không thật.
Lỡ trả lời cộc vì thấy bị xúc phạm, sau đó xin lỗi về cách nói, không cần xin lỗi về ranh giới: Hôm trước cháu trả lời bác hơi cộc, cháu xin lỗi bác. Chuyện tiền nong cháu hơi ngại nói chỗ đông, bác hỏi riêng thì cháu kể bác nghe ạ.
Nếu sau buổi đó bạn cảm thấy bố mẹ người yêu đặt nặng chuyện tiền tới mức đặt điều kiện, hãy nói chuyện thẳng với người yêu thay vì cố trả lời cho "đạt". Hai người cần biết mình cùng nghĩ gì về chuyện này, và người yêu cần đứng ra nói với bố mẹ mình. Bị ép buộc chuyện tiền bạc, bị hạ thấp lặp đi lặp lại không còn là chuyện ứng xử khéo hay vụng, mà là giới hạn cần nói rõ.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ người yêu hỏi lương có nên nói thật con số không?
Tuỳ nếp nhà và tuỳ bạn đã thống nhất với người yêu thế nào. Trước đông người nên nói khoảng, kèm ý mình tự lo được và có để dành. Khi bố mẹ người yêu hỏi riêng và thật sự muốn biết, nói con số đúng, không thổi phồng.
Vì sao bố mẹ người yêu hay hỏi gia cảnh khi ra mắt?
Phần lớn là để hình dung tương lai của con mình: hai nhà có hợp nhau không, bạn có phải gánh nhiều việc nhà mình không, sau này lễ lạt qua lại thế nào. Hiểu nỗi lo đó giúp bạn trả lời đúng điều họ cần nghe.
Đang thất nghiệp có nên đi ra mắt nhà người yêu không?
Vẫn đi được nếu hai người đã hẹn. Khi được hỏi, nói thật là đang chuyển việc và kể kế hoạch của mình, kể cả việc làm thêm đang nhận. Giấu đi rồi bị lộ sau đó thường gây mất lòng tin hơn.
Nhà nghèo có nên giấu khi ra mắt nhà người yêu không?
Không nên giấu, cũng không cần kể khổ. Nói ngắn gọn về bố mẹ làm gì, nhà mình thế nào, và điều bạn quý ở gia đình mình. Người lớn quý sự thật và sự tự trọng hơn là hoàn cảnh.
Bố mẹ người yêu chê nghề của mình thì phải làm sao?
Giải thích công việc bằng những điều cụ thể người lớn hiểu được: làm ở đâu, có hợp đồng không, có ổn định không. Không cãi, không tự hạ mình. Sau đó để người yêu nói thêm với bố mẹ, và để thời gian chứng minh.
Người yêu có nên đỡ lời khi bố mẹ hỏi dồn không?
Nên. Người yêu là người hiểu bố mẹ mình nhất và đổi chủ đề nhẹ nhàng hơn bạn nhiều. Hai người nên bàn trước: câu nào bạn tự trả lời, câu nào người yêu sẽ đỡ, để buổi gặp không căng thẳng.