Ăn cơm nhà người yêu, bạn nên phụ dọn mâm trước bữa, ngồi chỗ được chỉ (thường cạnh người yêu, không ngồi đầu mâm), mời lần lượt người lớn trước khi cầm đũa, ăn vừa phải và để người lớn gắp trước, gắp lại cho người lớn một lần, rồi sau bữa xin dọn và rửa bát. Không cần ăn ít để tỏ ra nhã nhặn, cũng không cần ăn thật nhiều để chiều lòng; ăn ngon miệng, khen đúng món là đủ.
Bữa cơm là lúc người lớn nhìn được nhiều nhất trong thời gian ngắn nhất: cách bạn cầm bát, nói chuyện, đối đãi với người khác trong nhà. Không phải nhà nào cũng "chấm điểm", nhưng nhiều bố mẹ đúng là nhớ lâu một bữa cơm. Dưới đây là thứ tự một bữa, từ lúc trước khi ngồi xuống tới lúc rửa xong cái bát cuối.
Trước khi ngồi vào mâm
Phần lớn sự lúng túng trong bữa đến từ năm phút trước bữa. Làm đúng mấy việc nhỏ này thì lúc ngồi xuống bạn đã thoải mái hơn nhiều.
- Nghe tiếng dọn cơm thì đứng dậy. Đừng ngồi xem ti vi hay cầm điện thoại khi cả nhà đang bày mâm. Hỏi ngay: Bác ơi, cháu bê giúp bác nhé.
- Bê đúng thứ được giao. Bát đũa, rổ rau, nồi cơm là những thứ dễ giúp. Nồi canh nóng, nồi cá kho thì để người nhà bê, trừ khi được nhờ.
- Rửa tay, cất điện thoại. Để điện thoại trong túi hoặc úp xuống xa mâm. Có cuộc gọi quan trọng thì xin phép ra ngoài nghe, nói ngắn.
- Chờ được mời chỗ. Đầu mâm, chỗ quay mặt ra cửa hoặc chỗ gần bàn thờ thường là của người lớn nhất. Bạn thường được xếp cạnh người yêu. Nếu ăn trên chiếu, ngồi xếp bằng hoặc ngồi nghiêng chân tuỳ trang phục; mặc váy ngắn hay quần bó thì sẽ khó ngồi, nên chọn quần áo dễ ngồi từ trước.
- Ngồi gần nồi cơm thì xới cơm. Nhiều nhà, người ngồi cạnh nồi cơm là người xới. Xới cho người lớn trước, xới vừa, không nén chặt bát, đưa bằng hai tay.
Nếu nhà người yêu có người giúp việc hoặc có chị dâu, em gái đang lo bếp, việc của bạn vẫn là hỏi một câu và làm việc được giao. Đừng tranh việc với người quen bếp, nhưng cũng đừng ngồi im như khách sang.
Mời cơm: mời ai, mời thế nào cho không thừa không thiếu
Ở nhiều nhà miền Bắc và một phần miền Trung, trước khi ăn, con cháu mời lần lượt từng người lớn trong mâm. Bạn làm theo thứ tự tuổi: Cháu mời ông ăn cơm, cháu mời bà ăn cơm, cháu mời hai bác ăn cơm ạ. Nếu đông người, gộp lại: Cháu mời ông bà và cả nhà ăn cơm ạ. Không cần mời anh chị em cùng lứa từng người.
Ở nhiều nhà miền Nam, việc mời đơn giản hơn: người lớn nói "ăn đi con", cả nhà cầm đũa. Bạn vẫn nên nói một câu ngắn để giữ phép, nhưng không cần mời từng người nếu cả nhà không làm vậy. Nhìn người yêu làm gì thì làm theo; người yêu mời từng người thì bạn mời từng người.
Đừng cầm đũa trước người lớn. Chờ ông bà hoặc bố mẹ người yêu gắp miếng đầu tiên rồi mới gắp. Gắp món ở phía gần mình, không với tay qua mâm, không lật thức ăn tìm miếng ngon. Đũa dùng xong thì gác lên bát hoặc để ngay ngắn trên mâm, không cắm đứng vào bát cơm.
Khi người lớn gắp cho bạn, đưa bát ra đỡ và cảm ơn: Dạ cháu cảm ơn bác. Sau đó tìm lúc gắp lại cho người lớn một miếng ngon, nói nhỏ: Cháu mời bác miếng này ạ. Gắp lại một lần là đủ, gắp liên tục thành ra cả bữa người lớn phải ăn theo bạn.
Trong bữa: nói gì, ăn sao cho vừa
Nhiều người căng thẳng nên ăn rất ít, hoặc ngược lại cứ cắm cúi ăn để khỏi phải nói. Cả hai đều làm bữa cơm nặng nề. Vài nguyên tắc dưới đây giữ cho bạn ở giữa.
- Ăn hai, ba bát cơm như bình thường. Người lớn thường vui khi khách ăn ngon miệng. Ăn nửa bát rồi buông đũa dễ bị nghĩ là chê.
- Khen cụ thể một hai món. Canh cua bác nấu ngọt quá, ở thành phố cháu ít khi được ăn thế này. Khen chung chung "món nào cũng ngon" nghe như phép lịch sự cho có.
- Hỏi chuyện người nấu. Cá này nhà mình tự nuôi ạ? Câu hỏi về món ăn là câu hỏi an toàn nhất trong bữa.
- Không nói chuyện tiền, chính trị, chuyện người vắng mặt. Người khác khơi ra thì nghe, gật nhẹ, không thêm ý.
- Ăn chậm, không để thừa nhiều trong bát. Ăn no thì xới ít cơm, đừng để bát đầy rồi bỏ dở.
- Ăn xong trước thì không đứng dậy ngay. Đặt đũa, mời: Cháu xin phép, ông bà và cả nhà ăn ngon miệng ạ. Rồi ngồi lại chờ người lớn.
Nếu bạn ăn chay, kiêng một món vì sức khoẻ hay vì dị ứng, báo người yêu trước để người yêu nói với nhà. Đến bữa, chỉ cần nhắc nhẹ khi được gắp món đó: Dạ cháu xin, cháu ăn món này không hợp ạ.
Chén rượu trong bữa: từ chối, uống chừng mực
Bữa ra mắt ở nhiều nhà có chén rượu mời, nhất là khi bạn là nam. Nhưng nữ cũng có thể được mời, và nam cũng có thể không uống được. Cái người lớn để ý không phải là tửu lượng mà là cách bạn nhận và từ chối.
| Tình huống | Tránh | Thay bằng |
|---|---|---|
| Không uống được rượu | Xua tay "cháu không uống đâu" và quay đi | Dạ cháu uống kém lắm, cháu xin phép nhấp một chút cho có lệ, cháu mời bác ạ. |
| Phải đi xe về | Uống cho vui rồi tự lái | Dạ tí nữa cháu còn chạy xe, cháu xin phép bác cháu uống nước thôi ạ. Người lớn biết điều sẽ không ép. |
| Bố người yêu muốn uống tiếp | Uống tới say để "được lòng" | Uống vừa sức, sau đó rót cho bác, mình nhấp môi. Say ở lần đầu là điều nhiều bố mẹ nhớ nhất. |
| Không biết mời ai trước | Cụng ly với người bên cạnh trước | Mời người lớn nhất trước, hai tay nâng chén, chén mình thấp hơn chén người lớn. |
| Được mời khi mình là nữ | Uống cạn để tỏ ra cởi mở, hoặc từ chối cộc | Nhận chén, nhấp một chút, cảm ơn. Không uống được thì nói như mọi người khác. |
Nếu bạn không uống vì lý do sức khoẻ, cứ nói thẳng là "cháu đang phải kiêng", không cần kể bệnh. Người yêu nên nói đỡ một câu từ trước bữa để bố mẹ hiểu, đừng để bạn phải tự giải thích giữa mâm.
Sau bữa: dọn mâm và chuyện rửa bát
Ăn xong, người lớn đứng dậy trước thì bạn đứng dậy theo, bê bát đũa của mình và mấy đĩa gần mình vào bếp. Đừng bê hết một mình như thể giành việc; làm phần gần tay rồi hỏi tiếp: Bác để cháu rửa bát cho ạ.
Ở rất nhiều nhà, mẹ người yêu sẽ gạt đi: "Thôi, khách để đó." Lần đầu, bạn có thể nài thêm một câu: Bác để cháu làm cho quen tay, ở nhà cháu cũng rửa suốt ạ. Bác vẫn từ chối thì thôi, chuyển sang việc khác: lau mâm, cất ghế, quét chỗ ngồi. Đừng nài tới lần thứ ba, vì có nhà thật lòng không muốn khách động tay, và có những bếp không quen để người lạ đụng vào.
Rửa bát nhà người ta thì làm theo cách nhà người ta: hỏi nước rửa để đâu, giẻ nào rửa bát, giẻ nào lau bếp, bát úp ở đâu. Rửa kỹ mặt dưới bát, đừng để vỡ; lỡ làm vỡ thì nói ngay, không giấu mảnh. Chuyện rửa bát không phải "việc của con gái": người đi ra mắt là nam xin rửa bát cũng tự nhiên như người đi ra mắt là nữ.
Nếu người yêu ngồi chơi điện thoại trong khi bạn rửa, cũng đừng phản ứng trước mặt bố mẹ. Nhưng tối về nên nói nhẹ: lần sau hai đứa cùng làm, vì nhà người yêu cũng nhìn người yêu đối xử với bạn thế nào.
Những việc không cần làm trong bữa ra mắt
Người đi ra mắt hay làm thừa vì sợ thiếu. Mấy việc dưới đây nhiều người làm với ý tốt, nhưng người lớn thường không cần, có khi còn thấy ngại.
- Không cần gắp liên tục cho mọi người. Gắp lại cho người lớn một lần là đủ phép. Gắp cho cả mâm thành ra bạn điều khiển bữa ăn nhà người ta.
- Không cần chụp ảnh mâm cơm. Muốn giữ kỷ niệm thì hỏi trước, chụp nhanh một tấm. Ngồi chỉnh góc máy trong khi người lớn chờ cầm đũa là điều nhiều bố mẹ không quen.
- Không cần kể chuyện công việc thật dài. Người lớn hỏi thì trả lời gọn, rồi hỏi lại chuyện nhà, chuyện bếp.
- Không cần khen từng món một. Khen một hai món mình thích thật là đủ; khen hết món này đến món kia nghe như đang đọc bài.
- Không cần tranh trả tiền nếu ăn ở hàng quán. Có nhà đưa cả nhà ra quán cho tiện. Nhà người yêu mời thì cảm ơn, đừng giành thanh toán, vì đó là lời mời của chủ nhà; bạn nhắn người yêu để lần sau mình mời lại bố mẹ một bữa.
- Không cần ăn món mình kiêng chỉ để chiều lòng. Ăn xong rồi khó chịu cả buổi còn phiền cho nhà người ta hơn.
Nếu không chắc một việc có nên làm hay không, nguyên tắc dễ nhớ là nhìn người yêu và anh chị em trong nhà. Họ làm thì bạn làm theo, họ không làm thì bạn cũng chưa cần làm.
Lỡ làm đổ, làm vỡ hay lỡ lời trong bữa
Làm đổ nước canh, làm rơi đũa, làm vỡ bát là chuyện có thể xảy ra với bất kỳ ai đang hồi hộp. Đừng đứng bật dậy hốt hoảng, cũng đừng cười trừ cho qua. Nói ngay một câu và xử lý: Cháu xin lỗi bác, để cháu lau ạ. Rồi lau, nhặt, dọn sạch. Ở nhiều nơi có câu "vỡ bát là may", người lớn hay nói vậy để bạn bớt ngại; bạn chỉ cần cảm ơn, không cần tranh luận chuyện may rủi.
Lỡ nói một câu không khéo, như chê món mặn, nhắc tới chuyện nhà người ta không muốn nhắc, hoặc đùa quá trớn, hãy dừng chủ đề lại ngay và xin lỗi ngắn: Cháu nói vụng quá, cả nhà bỏ qua cho cháu. Không cần giải thích ý mình là gì, giải thích dài thường làm câu vụng nặng thêm.
Lỡ ăn quá ít vì căng thẳng mà sợ bị nghĩ là chê, tối đó nhờ người yêu nói đỡ, hoặc lần sau đến thì nói thẳng với mẹ người yêu: Hôm trước cháu run quá nên ăn ít, hôm nay cháu ăn bù ạ. Một câu thật như thế thường làm người lớn bật cười và nhớ bạn theo hướng dễ thương hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ăn cơm nhà người yêu lần đầu nên ngồi ở đâu?
Thường ngồi cạnh người yêu và chờ người lớn chỉ chỗ. Tránh tự ngồi đầu mâm hoặc chỗ quay ra cửa, vì nhiều nhà dành chỗ đó cho người lớn nhất. Ăn trên chiếu thì chọn tư thế ngồi gọn, kín đáo.
Có phải mời từng người trước khi ăn cơm nhà người yêu không?
Tuỳ nếp từng nhà. Nhiều nhà miền Bắc mời lần lượt người lớn, nhiều nhà miền Nam chỉ mời chung một câu. Nhìn người yêu làm thế nào thì làm theo, không chắc thì mời chung ông bà và cả nhà là an toàn.
Ăn cơm nhà người yêu nên ăn mấy bát?
Ăn như bình thường, hai ba bát tuỳ sức. Ăn quá ít dễ bị nghĩ là chê món hoặc không thoải mái, ăn quá nhanh và nhiều lại thành vội. Quan trọng là ăn ngon miệng và khen đúng món.
Không uống được rượu thì từ chối bố người yêu thế nào?
Nhận chén bằng hai tay, nói thật là mình uống kém hoặc còn phải đi xe, xin nhấp một chút cho có lệ. Người lớn biết điều sẽ không ép. Người yêu nên nói đỡ từ trước để bạn không phải giải thích giữa bữa.
Mẹ người yêu không cho rửa bát thì có nên cố rửa không?
Nài thêm một lần là đủ, nếu bác vẫn từ chối thì chuyển sang việc khác như lau mâm, cất ghế, quét nhà. Cố giành rửa bát nhiều lần có khi làm chủ nhà khó xử vì họ không quen để khách vào bếp.
Lỡ làm vỡ bát ở nhà người yêu thì phải làm sao?
Xin lỗi ngay, tự nhặt mảnh vỡ và lau dọn sạch, không giấu đi. Nếu người lớn nói câu cho bạn bớt ngại thì cảm ơn và cười nhẹ. Không cần đề nghị đền bát trong lúc đó, vì dễ làm chủ nhà khó xử.